Անդրե Ժիդ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Անդրե Ժիդը 1893 թվականին

Անդրե Ժիդ (ֆրանսերեն Andre Gide, 1869, նոյեմբեր 22 - 1951, փետրվար 19), ֆրանսիացի գրող, դրամատուրգ, բանաստեղծ, Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր (1947

Կենսագրությունը[խմբագրել]

Անդրե Ժիդը ծնվել է Փարիզում։ Տասնմեկ տարեկանում զրկվելով հորից, Ժիդը՝ ստանում է խստաշունչ մոր դաստիարակությունը։ Ուսանում է Մոնպելյեի ալզասյան լիցեյում։ Տասնհինգ տարեկանից մաքրեմաքուր զգացմունքներով կապվում է զարմուհու՝ Մադլեն Ռոնդոյի հետ։ Այս զգացմունքները արտահայտում է «Անդրե Վալտերի տետրերը» (1891) և «Անդրե Վալտերի բանաստեղծությունները» (1892) արձակ բանաստեղծությունների ժողովածուներում։

Այնուհետև ծանոթանում է Պոլ Վալերիի և Ստեֆան Մալարմեի հետ, հաճախում Հերիդայի հյուրասրահ, որտեղ հավաքվում էին պառնասականները։ Այստեղ որոշում է դառնալ սիմվոլիստական վեպի հայրը, ինչպես Մալարմեն՝ պոեզիայում, իսկ Մորիս Մետերլինկը՝ թատրոնում։ Գրում է «Տրակտատ Նարգիզի մասին» (1893) էսսեն։

Քսանչորս տարեկանում մեկնում է Ալժիր, ապա Թունիս՝ թոքախտից ապաքինվելու։ Նրան ուղեկցում է նկարիչ Պոլ Լորանսը։

1895-ին մոր մահից հետո ամուսնանում է Մադլեն Ռոնդոյի հետ և նրա հետ կրկին մեկնում Աֆրիկա։ Նույն թվին հրատարակում է «Խրուտներ» սոտին, որը Պոլ Կլոդելի կարծիքով ամենամբողջական փաստաթուղթն է 1885 - 1890 թթ. փարիզյան գրական աշխարհի մասին։ Միաժամանակ աշխատում է «Երկրային կերակուրներ» քնարական գործի վրա, որը հրատարակվում է 1897-ին։ Այս գործը մեծ ազդեցություն է ունենում երիտասարդ մի քանի սերունդների վրա։

1909-ին Կոպոյի և Շլեմբերժեի հետ միասին հիմնում է «Նուվել ռըվյու ֆրանսեզ» գրական հանդեսը, որտեղ նույն թվականին լույս է ընծայում «Նեղ դուռը»։

1914-ին հրատարակում է «Վատիկանի նկողները» սոտին, որը կարելի է նաև վեպ համարել։ Սրան հաջորդում է «Հովվերգական սիմֆոնիա» սիմվոլիստական վիպակը, ապա՝ «Եթե հատիկը չմեռնի» (1920) ինքնակենսագրական պատմվածքը։ Ժիդի միակ վեպը՝ «Դրամանանենգները» (1925) մի բարդ վեպ է, ուր նա անդրադառնում է գրականության ստեղծման խնդրին։

Ժիդը Աֆրիկայում ճանապարորդելուց հետո հանդես է գալիս գաղութատիրության չարաշահումների դեմ «Ճանապարհորդություն Կոնգոյում» (1927) և «Վերադարձ Չադից» (19281931-ին հրատարակում է «Էդիպ» թատերգությունը։

Այնուհետև ընդունվում է կոմունիստական կուսակցության շարքերը։ 1936հուլիսին ճանապարհորդում է ԽՍՀՄ-ում։ Ուղևորությունից վերադառնում է ամբողջովին հիասթափված և գրում «Վերադարձ ԽՍՀՄ»-ից (1936)։ Կոմունիստներն այս գործի համար չներեցին նրան։

1938-ին մահանում է կինը։ Երկրորդ աշխարհամարտի նախօրեյին Ժիդը տպագրում է իր գիտակցական կյանքի հիսուն տարիները՝ «Օրագրեր» (1898-1939)։ Պատերազմի տարիներին գերմանացիների կողմից աքսորվում է Թունիս։ 1946-ին տպագրվում է «Թեսևս» դրաման։

1947-ին արժանանում է Նոբելյան մրցանակ։ 1950-ին գրական աշխարհը մի վերջին անգամ ողջունում է մեծանուն գրողին, դիտելով Կոմեդի-Ֆրանսեզի բեմադրած «Վատիկանի նկուղները»։ Մահկանացուն կնքել է 1951-ին։[1]

Ստեղծագործություններ ցանկ[խմբագրել]

Բանաստեղծական ժողովածուները[խմբագրել]

  • Անդրե Վալտերի տետրերը
  • Անդրե Վալտերի բանաստեղծությունները
  • Երկրային կերակուրներ
  • Նոր երկրային կերակուրներ
  • Ամինտաս

Սոտիներ[խմբագրել]

Պատմվածքներ[խմբագրել]

  • Նեղ դուռը
  • Իզաբել
  • Բարոյազուրկը
  • Հովվերգական սիմֆոնիա
  • Կանանց դպրոցը
  • Ռոբեր
  • Ժընևև
  • Թեսևս

Վեպ[խմբագրել]

  • Դրամանենգները

Թատերերգություններ[խմբագրել]

Այլ գործեր[խմբագրել]

  • Ուրիենի ճանապարհորդությունը
  • Անառակ որդու վերադարձը
  • Եթե հատիկը չի մեռնում
  • Տրակտատ Նարգիզի մասին
  • Ճանապարհորդություն Կոնգոյում
  • Վերադարձ Չադից
  • Կորիդոն
  • Դոստոևսկի
  • Վերադարձ ԽՍՀՄ-ից
  • Օսկար Ուայլդ
  • Պատրվակներ
  • Օրագիր (1889-1939)
  • Օրագիր (1939-1949)

Նամակգրություն[խմբագրել]

Անդրե Ժիդի հայերեն հրատարակությունները[խմբագրել]

Աղբյուրներ[խմբագրել]

  1. Անդրե Ժիդ (1994)։ Նեղ դուռը։ Երևան: ԱևՄ, էջ 6-11։ 
  2. Անդրե Ժիդ (1994)։ Նեղ դուռը։ Երևան: ԱևՄ, էջ 188-189։ 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել]

Wikiquote-logo-hy.svg
Վիքիքաղվածքն ունի քաղվածքների հավաքածու, որոնք վերաբերում են