Վիկտոր Հյուգո

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto infobox auteur.png
Վիկտոր Հյուգո

Victor Hugo circa 1880.jpg
Վիկտոր Հյուգոն

Ծնվել է Victor Marie Hugo
փետրվարի 26 1802 թ.
Ֆրանսիա Ֆրանսիա Բեզանսոն
Մահացել է մայիսի 22, 1885 (83 տարեկան)
Ֆրանսիա Ֆրանսիա Փարիզ
Մասնագիտություն Գրող, պոետ, դրամատուրգ
Ազգություն Ֆրանսիացի
Քաղաքացիություն Ֆրանսիա Ֆրանսիա
Ստորագրություն Victor Hugo Signature.svg

Վիկտոր Հյուգո[1] (ֆր.՝ Victor Marie Hugo [viktɔʁ maʁi yˈɡo], փետրվարի 26, 1802, Բեզանսոն - մայիսի 22, 1885, Փարիզ), ֆրանսիացի հռչակավոր գրող, բանաստեղծ, դրամատուրգ, քաղաքական գործիչ, ֆրանսիական դեմոկրատական ռոմանտիզմի առաջնորդն ու տեսաբանը։

Կենսագրություն[խմբագրել]

Մանկություն[խմբագրել]

Վիկտոր Հյուգոն եղել է երեք եղբայրներից կրտսերը (ավագ եղբայրներ՝ Աբել (1798—1865 թթ.) և Եվգենի (1800—1837 թթ))։ Գրողի հայրը՝ Ժոզեֆ Լեոպոլդ Սիգիսբեր Հյուգոն (1773—1828 թթ.), նապոլեոնյան բանակի գեներալ էր, իսկ մայրը՝ Սոֆի Թղեբյուշեն (1772—1821 թթ.), դաշնակահարուհի էր։

Հյուգոյի վաղ մանկությունն անցել է Մարսելում, Կորսիկայում, Իտալիայում (1807 թ.), Մադրիդում (1811 թ.), ուր ընտանիքը տեղափոխվում էր հոր աշխատանքի բերումով և կրկին վերադառնում Փարիզ։[2] Ճանապարհորդությունները խորը տպավորություններ են թողել գրողի հոգում, որոնք էլ արտահայտվեցին իր ստեղծագործություններում։

1813 թ.-ին Հյուգոյի մայրը՝ Սոֆի Թղեբյուշեն, սիրային կապ ունենալով գեներալ Լագորիի հետ, ամուսնալուծվում է և որդու հետ հաստատվում Փարիզում։

Պատանեկությունը և գրական գործունեության սկիզբը[խմբագրել]

Հյուգոյի մայրը

1814-1818 թթ. Հյուգոն սովորել է Լյուդովիկոս Մեծի անվան լիցեում։ 14 տարեկան հասակում նա սկսում է իր գրական գործունեությունը։ Գրում է իր չտպագրված ողբերգությունները՝ «Athelie ou les scandinaves» և մորը նվիրված «Yrtatine» ողբերգությունները, և «Louis de Castro» դրաման։ 15 տարեկան հասակում Ակադեմիայի մրցույթում արժանանում է պատվավոր մեկնաբանությանը «Les avantages des études» բանաստեղծության համար, իսկ 1819 թ.-ին «Jeux Floraux» մրցույթում «Vierges de Verdun» և «Rétablissement de la statue de Henri III» պոեմների համար ստանում է երկու մրցանակ։

1822 թ. հոկտեմբերին Հյուգոն ամուսնանում է Ադել Ֆուսեի հետ (1803—1868 թթ.)։ Նրանք ունենում են հինգ երեխա՝

Ադել Հյուգո, Հյուգոյի կինը

1823 թ.-ին տպագրվում է «Իսլանդացի Հանը» (Han d’Islande) վեպը։ Շառլ Նոդյեի հիմնավորված քննադատությունները հիմք հանդիսացան Հյուգոյի և Նոդյեի հետագա ընկերության համար, որը շարունակվեց մինչև 1827—1830 թթ.։ Հենց այս ժամանակահատվածում Հյուգոն վերսկսում է իր հարաբերությունները հոր հետ և գրում է «Գովք հորս» (Odes à mon père, 1823 թ.), «Երկու կղզի» (1825 թ.) և «Պայքարից հետո» (Après la bataille) պոեմները։ Հյուգոյի հայրը մահացավ 1828 թ.-ին։

Հյուգոյի «Կրոմվել» (Cromwell) պիեսը, որը գրված է ֆրանսիական հեղափոխության հռչակավոր դերասան Ֆրանսուա-ժոզեֆ Տալմայի համար, տպագրվել է 1827 թ.-ին։ Սակայն ստեղծագործությունը մեծ վեճեր առաջացրեց։ Դրամայի նախերգանքում հեղինակը հերքում է կլասիցիզմի պայմանականությունները՝ հատկապես տեղի և ժամանակի միասնությունը՝ ներմուծելով ռոմանտիկ դրամայի նշույլներ։

1829 թ.-ին լույս են տեսնում «Մահվան դատապարտվածի վերջին օրը» (Dernier Jour d’un condamné), իսկ 1834 թ.-ին «Կլոդ Գյո» (Claude Gueux) ստեղծագործությունները։ Այս երկու կարճ վեպերում Հյուգոն ներկայացնում է իր բացասական վերաբերմունքը մահապատժի նկատմամբ։

«Փարիզի Աստվածամոր տաճարը» վեպը տպագրվել է 1831 թ.-ին։

Հյուգոյի՝ թատրոնին նվիրված տարիները[խմբագրել]

Երիտասարդ Հյուգոն

1830-1843 թթ. Վիկտոր Հյուգոն աշխատում էր գրեթե միայն թատրոնի համար, այնուամենայնիվ նա տպագրում է մի քանի բանաստեղծական ժողավածուներ՝ «Աշնանային տերևները» (Les Feuilles d’automne, 1831 թ.), «Մթնշաղի երգերը» (Les Chants du crépuscule, 1835 թ.), «Ներքին ձայներ» ( Les Voix intérieures, 1837 թ.), «Շողեր և ստվերներ» (Les Rayons et les Ombres, 1840 թ.)։

Արդեն 1828 թ.-ին նա բեմադրեց իր առաջին պիսեներից մեկը՝ «Էմի Ղոբսաղը» (Amy Robsart)։ 1829 թ.-ին ստեղծվեց «Էղնանի» (Hernani) պիեսը (առաջին բեմադրությունը 1830 թ.-ին), որը հին և նոր արվեստի ներկայացուցիչերի միջև գրական վեճերի առիթ դարձավ։ Նոր արվեստի հավատարիմ պաշտպանը դարձավ Տեոֆիլ Գոտյեն, ով ոգեշնչված ընդունել էր այս ստեղծագործությունը։ Այս վեճերը գրականության պատմության մեջ հայտնի են «ճակատամարտ «Էղնանիի» համար» անվան տակ։

1841 թ. Հյուգոն ընդունվեց Ֆրանսիական ակադեմիա, իսկ 1845 թ. ստացավ պեղի պաշտոն (pair de France)։ 1848 թ. ընտրվել է Ազգային ժողովում։ Հյուգոն 1851 թ. պետական հեղաշրջման հակառակորդ էր։ Երբ Նապոլեոն Երրորդը իշխանության անցավ, Հյուգոն արտաքսվեց։ 1870 թ. վերադարձավ Ֆրանսիա, իսկ 1876 թ. ընտրվեց սենատոր։

Կյանքի վերջին տարիները[խմբագրել]

Վիկտոր Հյուգոյի դամբարանը, Փարիզ, Ֆրանսիա

Հյուգոն մահացել է թոքերի բորբոքումից 1885 թ. մայիսի 22-ին 83 տարեկանում։ Թաղման արարողությունը տևել է 10 օր։ Մասնակցել է մոտ մեկ միլիոն մարդ։ Թաղված է Պանթեոնում։

Ստեղծագործություններ[խմբագրել]

Կոզետը

Հյուգոյի առաջին ստեղծագործությունները իրեն հաջողություն և հայտնություն բերեցին իր կյանքի առաջին տարիներին։ Իր առաջին բանաստեղծական ժողովածուն՝ «Գովքեր և զանազան բանաստեղծություններ» (Odes et poésies diverses), տպագրվել է 1822 թ.-ին, երբ Հյուգոն 20 տարեկան էր։ Լյուդովիկոս XVIII թագավորը գրողին տարեկան գումար էր տրամադրում։ 1826 թ.-ին լույս տեսավ «Գովքեր և բալլադներ» ժողովածուն։

Վիկտոր Հյուգոյի առաջին հասուն ստեղծագործությունը «Մահապատժի դատապարտվածի վերջին օրը» ( Le Dernier Jour d'un condamné) երկն է, որը գրվել է 1829 թ.։ Այս ստեղծագործությունը մեծ ազդեցություն է թողել Չարլզ Դիքենսի և Դոստոևսկու վրա։ «Կլոդ Գյո» (Claude Gueux)-ն կարճ, իրական հենք ունեցող վավերագրական պատմություն է մարդասպանի մասին, ով Ֆրանսիայում մահապատժի է ենթարկվել։ Այն լույս է տեսել 1834 թ.։ Սակայն Հյուգոյի առաջին լիարժեք վեպը համարվում է «Փարիզի Աստվածամոր տաճարը» (Notre-Dame de Paris), որը տպագրվել է 1831 թ. և միանգամից թարգամանվել է մի շարք լեզուներով։

Բանաստեղծություններ[խմբագրել]

Հյուգոն բազմաթիվ բանաստեղծությունների և պոեմների հեղինակ է։ Միայն իր կյանքի ընթացքում հրատարակվել է նրա չափածո ստեղծագործությունների 21 ժողովածու, իսկ մահից հետո ևս 8-ը։

Հրատարակված կյանքի ընթացքում[խմբագրել]

  • Odes et poésies diverses (1822)
  • Nouvelles Odes (1824)
  • Odes et Ballades (1828)
  • Les Orientales (1829)
  • Les Feuilles d'automne (1831)
  • Les Chants du crépuscule (1835)
  • Les Voix intérieures (1837)
  • Les Rayons et les Ombres (1840)
  • Les Châtiments (1853)
  • Les Contemplations (1856)
  • La Légende des siècles (մաս առաջին 1859)
"Quasimodo"
  • Les Chansons des rues et des bois (1865)
  • L'Année terrible (1872)
  • L'Art d'être grand-père (1877)
  • La Légende des siècles (Մաս երկրորդ 1877)
  • Le Pape (1878)
  • La Pitié suprême (1879)
  • Religions et religion (1880)
  • L'Âne (1880)
  • Les Quatre Vents de l'esprit (1881)
  • La Légende des Siècles (մաս վերջին, 1883)

Հետմահու ժողովածուները[խմբագրել]

Ձեռագրերից հանված հետմահու ժողովածուները[խմբագրել]

Վիկտոր Հյուգո, հեղինակ Օգյուստ Ռոդեն

Վեպեր[խմբագրել]

Թատերգություններ[խմբագրել]

Վիկտոր Հյուգո, 1853 թ.
  • Կրոմվել (Cromwell, 1827).
  • Էմի Ռոբսարտ (Amy Robsart, 1828, опубликована 1889).
  • Հերնանի (Hernani, 1830).
  • Միարիոն Դելորմ (Marion Delorme, 1831).
  • Արքան զվարճանում է (Le Roi s’amuse, 1832. թարգմանվել է հայերեն [6]).
  • Լուկրեցիա Բորջա (Lucrèce Borgia, 1833, թարգմանվել է հայերեն [7]).
  • Մարիա Թյուդոր (Marie Tudor, 1833).
  • Անջելո, Պադուայի բռնակալը (Angelo, tyran de Padoue, 1835).
  • Ռուի Բլազ (Ruy Blas, 1838).
  • Բուրգրաֆները (Les Burgraves, 1843).
  • Տորկվեմադա (Torquemada, 1882).
  • Ազատ թատրոն. մանր թատերգություններ և պատառիկներ (Théâtre en liberté, 1886).

Բեմադրված օպերաներ[խմբագրել]

  • Lucrezia Borgia, 1833 թ.
  • Il Giuramento, 1837 թ.
  • Ernani de Verdi, 1844 թ.
  • Rigoletto de Verdi, 1851 թ.
  • Marion Delorme d'Amilcare Ponchielli, 1885 թ.
  • Torquemada de Nino Rota, 1943 թ.

Երաժշտական կատակերգություններ[խմբագրել]

  • Թշվառները (Les Misérables), 1980 թ.
  • Փարիզի Աստվածամոր տաճարը (Notre-Dame de Paris), 1999 թ.

Երգեր[խմբագրել]

  • Georges Brassens ։ Gastibelza, La Légende de la Nonne
  • Julos Beaucarne ։ Je ne songeais pas à Rose
  • Colette Magny ։ Les Tuileries, Chanson en canot
  • Malicorne ։ La fiancée du timbalier
  • Pierre Bensusan ։ « Demain, dès l’aube, à l’heure où blanchit la campagne »
  • Gérard Berliner ։ composition théâtrale Mon Alter Hugo208, qui donnera aussi lieu à l'album Gérard Berliner chante Victor Hugo

Ծանաթագրություններ[խմբագրել]

  1. Հովհաննես Բարսեղյան (2006)։ "Ավանդական և պատմական անձնանունների հայերեն տառադարձության մասին որոշում", Տերմինաբանական և ուղղագրական տեղեկատու։ Երևան: 9-րդ հրաշալիք, 59։ ISBN 99941-56-03-9։ 
  2. Հյուգո, հոդված Գրական հանրագիտարանից 1929—1939 (հեղինակ՝ Ի.Նուսինով)
  3. Փարիզի աստվածամոր տաճարը / Վ. Հյուգո ; Ֆրանս. թարգմ.՝ Վ. Միքայելյան; Խմբ.՝ Ս. Պայազատ. - Երևան : Հայպետհրատ , 1953. - 544 էջ։
  4. Թշվառներ : Վեպ / Վ. Հյուգո; Թարգմ. ֆրանս.՝ Վ. Միքայելյան. - Երևան : Սովետական գրող, 1987. - Մաս 1-5 (3 գիրք) ; 22 սմ. - Մաս 1 (1987, 318 էջ) : Խմբ.՝ Գ.Գ. Հովսեփյան Ֆանտին - Մաս 2, 3 (1987, 534 էջ) : Խմբ.՝ Ա.Ս. Հովսեփյան, Ե.Ս. Զարեհյան Կոզետ ; Մարիուս - Մաս 4, 5 (1987, 668 էջ) : Խմբ.՝ Է.Ռ. Մասումյան, Գ.Գ. Խաչատրյան Պլյումե փողոցի հովվերգությունը և Սեն-Դընի փողոցի դյուցազներգությունը ;Ժան Վալժան Միքայելյան, Վահե Միքայելի, 1900-1967 թարգմ. Հովսեփյան, Գ.Գ. խմբ. Հովսեփյան, Ա.Ս. խմբ. Զարեհյան, Ե.Ս. խմբ. Մասումյան, Է.Ռ. խմբ. Խաչատրյան, Գ.Գ. խմբ.
  5. Իննսուներեքը : Վեպ : Դպրոցական միջին և բարձր տարիքի համար / Վ. Հյուգո; Թարգմ.՝ Հ. Հարությունյան; Առաջաբ.՝ Ն. Սլավյատինսկի; Խմբ.՝ Մ. Բերբերյան. - Երևան : Սովետական գրող, 1984. - 327 էջ։
  6. Արքան զվարճանում է = Le Roi s'amuse / Վիկտոր Հյուգո ; Ֆր. թարգմ., ներածակ. հոդվածը և ծանոթ. գրեց՝ Հենրիկ Բախչինյան. - Երևան : Սարգիս Խաչենց , 1998. - 227 էջ։
  7. Լուկրեցիա Բորջա / Վ. Հյուգո; Ֆրանս. թարգմ.՝ Վ. Քերեստեջյան; Խմբ.՝ Գ. Վիրապյան. - Երևան : Հայաստան, 1967. - 159 էջ։

Արտաքին հղումներ[խմբագրել]

Wikiquote-logo-en.svg
Վիքիքաղվածքն ունի քաղվածքների հավաքածու, որոնք վերաբերում են՝

Աղբյուրներ[խմբագրել]

  • Գրական հանրագիտարան 1929—1939 (հեղինակ՝ Ի.Նուսինով)