Փարիզի Աստվածամոր տաճարը (վեպ)
Փարիզի Աստվածամոր տաճարը (ֆր.՝ Notre-Dame de Paris), Վիկտոր Հյուգոյի առաջին պատմական վեպն է: Առաջին անգամ տպագրվել է 1831թվ.-ի մարտին, իսկ հայերեն թարգմանվել է 1953թվ.-ին:
Բովանդակություն |
Ստեղծման պատմությունը[խմբագրել]
Վեպը գրելու աշխատանքները սկսվել են 1828 թվ.-ին: Հնարավոր է նմանատիպ վեպ գրելու միտքը եղել է դեռ 1823-ից, երբ լույս է տեսել Վալտեր Սքոթի «Քվենտին Դորվարդ» վեպը, որում պատկերված էր XV դարի Ֆրանսիան: Այդ վեպի վերաբերյալ, երիտասարդ Հյուգոյի, իր հոդվածում, տպագրված ֆրանսիական մուզա ամսագրի հուլիսյան համարում, ոչ միայն պարզաբանեց փառաբանված անգլիացի գրողի վեպը, այլ նաև շարադրեց իր հայացքը պատմական վեպի վերաբերյալ: Վեպը գրելուց Հյուգոն օգտագործել է հետևյալ աղբյուրները՝
- «Փարիզ քաղաքի հնությունների ուսումնասիրումը և պատմությունը» Սովալ 1654
- «Փարիզի հնությունների վերանայումը» Ձյու Բրել 1612
- Միջնադարյան «Ժամանակագրություններ» Պիեռ Մատյե:
1812թվ.-ի նոյեմբերի 15-ին Հյուգոն պայմանագիր է կնքել հրատարակիչ Գոսլենի հետ, ըստ որի նա պարտավորվում էր 1829թվ.-ի ապրիլի 15-ին ներկայացնել «Փարիզի Աստվածամոր տաճարի» ձեռագիրը: Առաջին սցենարում բացակայում էր Փեբ Դե Շատոպերը, վեպի կենտրոնական շղթայում Կլոդ Փրոլլի և Կվազիմոդոյի զգացմունքներն են Էսմերալդայի հանդեպ: Էսմերալդային մեղադրում են միայն կախարդության մեջ (այլ ոչ Փեբի սպանության), և նրան սիրահարված բանաստեղծ Գրենգուրին հաջողվում է ժամանակավորապես հետաձգել ողբերգական ավարտը: «Էրնանի» վեպի տպագրությունից որոշ ժամանակ անց Գոսլենը պահանջում է Հյուգոյից պայմանգրի կատարումը: Նոր պայմանգիրը, կնքված 1830թվ.-ի հունիսի 5-ին, պարտավորում էր ավարտել վեպը մինչև դեկտեմբերի 1: Վեպի առաջին տողերը գրվել են հուլիսի 25-ին, ընդամենը երկու օր անց հեղափոխության պոռթկումը դադարեցրեց վեպի վրա տարվող աշխատանքները: Հյուգոն ստիպված էր լքել իր Ժան Գուժոնա փողոցում գտնվող տունը, որը կռիվներին մոտ էր գտնվում: Հապճեպ տեղափոխման ժամանակ նա կորցրել է նախապատրաստական նշումներով տետրը, և այդ ժամանակ հրատարակիչը տվել է վերջին հերաձգումը մինչև 1831թվ.-ի փետրվարի 1-ը: Ադել Հյուգոն թողել է մեզ գունագեղ պատմությունը, գրողի աշնան և ձմեռային ամիսների ընթացքում գրողի ինտենսիվ աշխատանքների մասին: «Այժմ հետաձգման վրա հույս դնել չէր կարելի, անհրաժեշտ էր հասցնել ժամանակին: Նա գնեց թանաքով մի շիշ և մոխրագույն բրդից մեծ սվիտեր և «մտավ» վեպ, ինչպես բանտ: Նա տխուր էր: Այսուհետև նա լքում էր իր գրասենյակը միայն ուտելու և քնելու համար: Նրա միակ զվարճությունը ընկերների հետ մեկ ժամանոց զրույցն էր, ովքեր գալիս էին նրան այցելության, երբեմն Հյուգոն նրանց կարդում էր իր այդ օրվա գրվածները: Առաջին երկու գլխից հետո տխրությունն անհետացավ, նա ամբողջովին ստեղծագործության իշխանության մեջ էր, չէր զգում ո՛չ հոգնածություն, ո՛չ ձմեռային ցուրտը՝ դեկտեմբերին նա աշխատում էր պատուհանները բաց: Հունվարի 14-ին գիրքը ավարտված էր: Թանաքով լի մի շիշը, որը Հյուգոն գնել էր աշխատանքը սկսելու առաջին օրը, դատարկված էր, նա հասել էր վերջին տողին և վերջին կաթիլին, անգամ մտածում էր գիրքը վերանվանել և վերնագրել «Ինչ է պարունակում մի շիշ թանաքը»»: Վեպը լույս է տեսել 1831 թվ.-ի մարտի 16-ին և մինչ տարվա վերջ տեսել ևս յոթ հրատարակչություններ, ապա հեղինակային իրավունքները փոխանցվել է հրատարակչին, որը 1832 թվ.-ին թողարկել է ութերորդ հրատարակչությունը, ավելացրած ևս երեք գլուխներով, չմտած Գոսլենի հարապարակածի մեջ (6 գլխի 4 գիրքը «Ժողովրդի ատելություն») և երկու գլուխ ձևավորող 5 գլուխը «Ահա սա կսպանի դրան»:
Սյուժե[խմբագրել]
Կերպարները[խմբագրել]
- Էսմերալդա- իսպանական գնչուհի
- Կվազիմոդո- Փարիզի Աստվածամոր տաճարի ժամկոչ, կույր, սապատավոր կուզիկ
- Կլոդ Ֆրոլլո- տաճարի քահանան, գետնական
- Պյեռ Գրենգուար- պոետ, թատերագիր, փիլիսոփա, հետագայում թափառաշրջիկ
- Ֆեբ դե Շատոպեր- թագավորական հրաձիգների կապիտան
- Ֆլյոր դե Լիս-Ֆեբի հարսնացուն
Հետաքրքիր փաստեր[խմբագրել]
- Կլոդ Ֆրոլլոյի նախատիպն է վանահայր Էգժեն՝ տաճարի առաջին փոխանորդը:
- Վեպու նշված է միայն մեկ պատմական իրադարձություն (1482 թվ.-ի հունվարի դեսպանների ժամանումը Մարգարիտա Ֆլանդսկայի և դոֆինի ամունությունից հետո), որոշ պատմական կերպարներ (թագավոր Լյուդովիկ 13, կարդինալ Բուրբոնսկի) մնացածները հորինված են:
- Ոչ մի երկրորդական կերպարի անուն, այդ թվում նաև Պյեռ Գրենգուրը, Հյուգոյի կողմից մտացված չեն, բոլոր նրանք վերցված են հնագույն աղբյուրներից:
- Կ. Ա. Տարնոսին փոփոխել է այս վեպը որպես դրամա և խորագրել «Վաղուց անցած օրեր»:
Վեպի մասին ուրիշները[խմբագրել]
«Վիկտոր Հյուգոն հին տաճարի կողքին կառուցեց բանաստեղծական մի նոր տաճար, նույնպիի պինդ ու ամուր հիմքով և նունպիսի բարձր աշտարակներով:» Միշլե
«Այս վեպը իսկական իլիական է, նա արդեն դասական է դարձել»: Թեոֆիլ Գոթյե
Ադապտացիաներ[խմբագրել]
Առաջին անգամ վեպը էկրանավորվել է 1905 թվ.-ին: Ամենահայտնի էկրանավորումը 1956 թվ.-ինն է
- 1905- Էսմերալդա «Esmeralda»
- 1911- The Hunchback of Notre Dame
- 1917- The Darling of Paris
- 1922- Էսմերալդա «Esmeralda»
- 1923- Նոտր Դամ տաճարի կուզիկը ռեժիսոր՝ Դիտերլե ԱՄՆ
- 1939- Կուզիկը Փարիզի Աստվածամոր տաճարից
- 1956- Փարիզի Աստվածամոր տաճարը (ֆիլմ) ռեժիսոր՝ Դելաննուա Ֆրանսիա-Իտալիա
- 1982- Նոտր Դամ տաճարի կուզիկը
- 1986- Նոտր Դամի կուզիկը Մեծ Բրիտանիա
- 1996- Նոտր Դամ տաճարի կուզիկը (Մուլտֆիլմ)
- 1997- Նոտր Դամի կուզիկը ԱՄՆ
- 1998- Նոտր Դամ դե Պարի (մյուզիքլ)
- 1999- Կվազիմոդո Quasimodo d'El Paris
Վեպի նպատակը[խմբագրել]
Հյուգին վեպը գրել է, նպատակ ունենալով, Փարիզի գոթական տաճարը, որպես գլխավոր հերոս ներկայացնելը: Այն ժամանակ տաճարը
Քաղվածքներ[խմբագրել]
- Այն դժոխքը, որում դու կլինես, իմ դրախտն է:
- Ես երջանկություն ունեմ անցկացնել իմ օրը հանճարեղ մարդու հետ, այսինքն, ինքս ինձ հետ, իսկ դա շատ հաճելի է:
- Օ՜, ինչ երջանկությամբ ես կխեղդվեի, եթե ջուրը այդքան սառը չլիներ:
- Այստեղ զղջանքն այնքան տեղին է, ինչքան փետուրը խոզի հետույքում:
- Մարդկային սիրտը կարող է տեղավորել միայն որոշ չափի հուսահատություն: Երբ սպունգը հագեցած է, թող ծովը հանգիստ գլորի նրան իր ալիքների վրայով, միևնույնն է՝ նա այլևս ո՛չ մի կաթիլ չի կլանի:
- Եվ ինչ է վերջ ի վերջո մահը: Ոչ հաճելի մի վայրկյան, ճանապարհային պարտք, անցու դեպի ոչնչությունից անիրականություն:
