Բորիս Պաստեռնակ

Պաստեռնակ Բորիս (1890թ. փետրվարի 10 (հունվարի 29), Մոսկվա – 30.05.1960, Պերեդելկինո) - ռուս պոետ, գրող, գրականության Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր (1958): Պաստեռնակի ստեղծագործությանը բնորոշ է բանաստեղծական բարձր կուլտուրան: Նրա քնարերգությունը բնության հավերժական գաղտնիքների բանաստեղծական բացահայտումն է, իսկ ամբողջ ստեղծագործական ուղին համապատասխանում է ամեն ինչի «բուն էությանը» հասնելու իր իսկ բանաձևին:

Կյանքը և ստեղծագործությունները

Ծնվել է 1890թ. փետրվարի 10-ին Մոսկվայում` նկարիչ Լեոնիդ Պաստեռնակի և դաշնակահարուհի Ռոզալիա Կաուֆմանի ընտանիքում:

1901-ի օգոստոսին ընդունվել է գիմնազիա՝ ավարտելով այն 1908-ի մայիսին ոսկե մեդալով: Նույն թվականի օգոստոսին ընդունվել է Մոսկվայի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետ: 1909-ի մայիսին տեղափոխվել է պատմափիլիսոփայական ֆակուլտետի փիլիսոփայության բաժին: 1912-ի մայիսից օգոստոս եղել է Գերմանիայում: Ամառային կրթաշրջանը անց է կացրել Մարբուրգի համալսարանի փիլիսոփայական ֆակուլտետում` ուսումնասիրելով նեոկանտականության մարբուրգյան դպրոցի փիլիսոփաներին: Սովորել է պրոֆեսոր Հերման Կոհենի մոտ: 1912-ի օգոստոսին երկու շաբաթով մեկնել է Իտալիա: 1913-ի մայիսին ավարտել է համալսարանը` ստանալով Մոսկվայի համալսարանի փիլիսոփայության թեկնածու գիտական կոչում: Եղել է «Ցենտրիֆուգա» գրական խմբի անդամ: 1913-ի դեկտեմբերին հրատարակել է «Երկվորյակը ամպերում» վերնագրով բանաստեղծությունների առաջին գիրքը: 1917-ին հրատարակվել է «Պատնեշների վրայով», ապա` «Քույր իմ` կյանք» (1922), «Թեմա և վարիացիաներ» (1923), բանաստեղծությունների ժողովածուները:

20-ական թթ. գրում է «Վսեմ հիվանդություն» (1924), «Ինը հարյուր հինգ թվական» (1925-26) և «Լեյտենանտ Շմիդտ» (1926-27) պոեմները:

1931-ին լույս է տեսնում ավստրիացի բանաստեղծ Ռայներ Մարիա Ռիլկեի հիշատակին նվիրված «Պահպանագիր» ինքնակենսագրական վիպակը:

Պաստեռնակը թարգմանել է Վ. Շեքսպիրի պիեսները, Յո. Վ. Գյոթեի «Ֆաուստ»-ը, Հ. Սաքսի, Պ. Շելիի, Ջ. Քիթսի, Պ. Վեռլենի, Շ. Պետեֆիի բանաստեղծություններից:

1930-ական թթ. սկսած թարգմանել է վրաց բանաստեղծների (Ն. Բարաթաշվիլի, Ա. Ծերեթելի, Գ. Լեոնիձե, Տ. Տաբիձե, Ս. Չիքովանի, Պ. Յաշվիլի) գործերը: Հայ բանաստեղծներից թարգմանել է Ե. Չարենցի, Ա. Իսահակյանի, Ա. Գրաշու ստեղծագործություններից:

1943-ի հունիսին լույս է տեսնում «Վաղ գնացքներով» ժողովածուն: 1945-ի ամռանը հրատարկված «Բանստեղծությունների և պոեմների ընտրանի» գիրքը դառնում է բանաստեղծությունների վերջին գիրքը, որ հրատարակվում է Պաստեռնակի կենդանության օրոք:

1945-ի վերջից սկսում է գրել «Դոկտոր Ժիվագո» վեպը: 1958-ի հոկտեմբերի 23-ին Պաստեռնակին շնորհվում է Նոբելյան մրցանակ` գրականությունից: 1957-ի նոյեմբերի Միլանում իտալերեն թարգմանությամբ առաջին անգամ հրատարակվում է «Դոկտոր Ժիվագո» վեպը:

1960-ի մայիսի 30-ին մահանում է Պերեդելկինոյում:

Պաստեռնակի ստեղծագործությունները հայերեն թարգմանությամբ

Պաստեռնակի բանաստեղծությունները և «Դոկտոր Ժիվագ»ո վեպը թարգմանվել են հայերեն: Պաստեռնակի ստեղծագործությունները հայերեն հնչել են Գևորգ Էմինի, Վահագն Կարենցի թարգմանությամբ: 1985-ին «Սովետական գրող» հրատարակչությունը լույս ընծայեց ռուս բանաստեղծի ժողովածուն: Ավելի ուշ հայերենով լույս տեսավ «Դոկտոր Ժիվագո» վեպը՝ Սուրեն Խաչատրյանի թարգմանությամբ (Եր., «Խորհրդային գրող», 1990 թ.):

Հայերենով նրա գործերի վերջին թարգմանությունը լույս է տեսել 2010-ին, «Նաիրի» հրատարակչությունում՝ բանաստեղծ Հրաչյա Թամրազյանի թարգմանությամբ: 200 էջանոց ժողովածուն ընդգրկում է Պաստեռնակի ստեղծագործական տարբեր շրջանների բանաստեղծություններ, որոնք զետեղված են 9 բաժիններում՝ խորագրված ըստ համապատասխան գրքերի՝ «Արգելքներն ի վեր» (1914-1916), «Կյանք՝ իմ քույր» (1917), «Թեմաներ եւ վարիացիաներ» (1916-1922), «Երկրորդ ծնունդ» (1930-1931), «Վաղորդյան գնացքներով» (1936-1944), չափածո գործեր՝ «Դոկտոր Ժիվագո» վեպից (1946-1953), «Երբ օրն է բացվում» (1956-1959): Ստեղծագործական վաղ շրջանից (1912-1914) ընտրված է չորս, եւս 2 տասնյակ բանաստեղծություն տարբեր տարիների գրվածքներից (1916-1957)::

Աղբյուրներ

• Բանաստեղծություններ / Բ. Պաստեռնակ; Թարգմ. և վերջաբ. հեղ.՝ Հ. Թամրազյան; Գրախոս.՝ Լ. Մկրտչյան; Խմբ.՝ Ա.Ս. Հովսեփյան. - Երևան : Սովետական գրող, 1985. - 166 էջ:

Արտաքին հղումներ

Վիքիքաղվածքն ունի քաղվածքների հավաքածու, որոնք վերաբերում են՝

Բորիս Պաստեռնակին