Ջեյմս Ջոյս

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Ջեյմս Ջոյս
James Augustine Aloysius Joyce
Revolutionary Joyce Better Contrast.jpg
(գրող)
Անունը Ջեյմս Ջոյս
Բնօրինակ
անունը
James Augustine Aloysius Joyce
Ծնվել է փետրվարի 2, 1882
Ծննդավայր Ռատգար, Դուբլին (Իռլանդիա)
Մահացել է հունվարի 13, 1941
Մահվան վայր Ցյուրիխ (Շվեյցարիա)

Ջեյմս Ջոյս (անգլերեն՝ James Augustine Aloysius Joyce, իռլանդերեն՝ Séamas Seoige, 1882, փետրվարի 2 - 1941, հունվարի 13), իռլանդացի գրող։

Հեղինակել է «Ուլիս» (1922), «Ֆիննեգանի հոգեհացը» (1939), «Երիտասարդ արվեստագետի դիմանկարը» (1916) վեպերը, «Դուբլինցիներ» (1914) նովելների ժողովածուն, բանաստեղծություններ, «Ջակոմո» հոգեբանական էսսեն (1914)։ [1]

Բլումսդեյ[խմբագրել]

Ջեյմս Ջոյսի արձանը Դուբլինի Նորթ Իրլ փողոցում:

Կենսագրություն[խմբագրել]

Դուբլին (1882-1904)[խմբագրել]

Ջեյմս Ջոյսը (անգլ.՝ James Augustine Aloysius Joyce) ծնվել է 1882 թվականի փետրվարի 2-ին Դուբլինի Ռաթգար արվարձանում՝ Ջոն Ստանիսլոս Ջոյսի և Մարի Ջեյն Մուրեյի ընտանիքում: Մկրտվել է փետրվարի 5-ին Տիրանուրի ՝ Սուրբ Հովսեփ եկեղեցում (իռլ.՝ Tír an Iúir), Պատվելի Ջոն Օ’Մուլոյի կողմից: Ֆիլիպ և Էլեն Մքքենները նրա կնքահայրն ու կնքամայրն էին: Ջոյսը 10 երեխաներից ավագն էր. նրա եղբայր-քույրերից երկուսը մահացել էին տիֆից: Հայրական ընտանիքը՝ ծագումով Քորքից, ժամանակին աղի և կիտրոնի գործի սեփականատեր են եղել: Ջեյմսի և՛ հայրը, և՛ հայրական պապիկը երկուսն էլ ամուսնացել են հարուստ ընտանիքների ժառանգների հետ. թեպետ ընտանիքի հավակնոտ նախահայր՝ Ջոն Շոուն (իռլ.՝ Seán Mór Seoighe) քարտաշ-որմնադիր էր՝ Քոնեմարայից[2]: 1887 թվականին նրա հայրը նշանակվում է որպես հարկահավաք (սեփականության հարկահավաք) Դուբլինյան Ընկերության կողմից: Ընտանիքը հետագայում տեղափոխվում է Դուբլինին կից 19 կմ հեռավորության վրա գտնվող փոքրիկ շքեղ Բրեյ քաղաքը: Այս Ժանակահատվածում է, որ շան հարձակման պատճառով Ջոյսի մոտ ձևավորվում է կինոֆոբիա: Նա նաև տառապում էր կերաունոֆոբիայով, քանի որ նրա չափազանց սնահավատ մորաքույրը ամպրոպը նկարագրում էր որպես Աստծո ցասման նշան[3]:

1891 թվականին Չարլզ Ստյուարտ Փարնելի մահվան կապակցությամբ Ջոյսը մի բանաստեղծություն է գրում: Նրա հայրը զայրացած էր Կաթոլիկ եկեղեցու կողմից Փարնելի նկատմամբ վերաբերմունքի և Իռլանդիայի Գլխավոր Օրենքի պահպանման ձախողման պատճառով: Նույն տարվա նոյեմբեր ամսին Ջեյմս Ջոյսը աշխատանքի է անցնում Ստաբզ Գազետում և այնուհետ աշխատանքից հեռացվում: 1893 թվականին կենսաթոշակից զրկվում է, իսկ նրա հարբեցողությունը և ֆինանսական վիճակի անկառավարելիությունը պատճառ է դառնում ընտանիքի աստիճանական սննկացմանը[4]:

Ջոյսը վեց տարեկանում, 1888

Ջոյսը իր կրթությունը սկսել է 1888 թվականին Քլոնգոուս Վուդ քոլեջից՝ մի ճիզվիտական գիշերօթիկ դպրոցից, որը գտնվում էր Քլեյնի մոտ Քանթի Կիլդեյրում, բայց ստիպված էր թողնել այն 1892 թվականին, երբ իր հայրը այլևս ի վիճակի չէր ուսման վարձը վճարել: Այնուհետ Ջոյսը ուսումը շարունակում է տանը, իսկ կարճ ժամանակ անց Դուբլինի Քրիսչիան Օ'քոունել դպրոցում, մինչ 1893 թվականին նրա՝ դուբլինյան ճիզվիտական Բելվըդիր քոլեջ տեղափոխվելը[5]: 1895 թվականին, 13 տարեկանում, իր հասակակիցների կողմից ընտրվում է Տիրամոր Եղբայրության (Sodality of Our Lady) անդամ Բելվըդիրում: Թոմա Աքվենացու փիլիսոփայությունը ազդեցություն է ունեցել Ջոյսի ամբողջ կյանքի վրա[6]:

Տոն[խմբագրել]

Բլումսդեյը կամ Բլումի օրը (անգլերեն՝ Bloomsday, իրլանդերեն՝ Ln Bloom) Ջոյսի երկրպագուների կողմից հունիսի 16-ին նշվող տոնակատարություն է։ Դուբլինում տոնը նշողներն անցնում են ստեղծագործության գործող անձանց՝ Բլումի և Սթիվընի ճանապարհը։ Քաղաքի փողոցներում կարելի է գտնել վեպին նվիրված հուշարձաններ և հերոսների անցած ճանապարհների ցուցանակները։ Նվիրյալները հագնում են այն ժամանակների զգեստները, պատվիրում են վեպում նշված ուտելիքներ՝ գառան տապակած երիկամներ, մի բաժակ բուրգունդյան գինի, իտալական պանիրով բուտերբրոդ։
1904թ. այդ օրը՝ հունիսի 16-ին է կայացել Ջոյսի և նրա ապագա (1931թ.-ից) կնոջ՝ Finn’s Hotel հյուրանոցի սպասուհի Նորա Բարնաքլի առաջին տեսակցությունը և գրողը որոշել էր հավերժացնել այդ օրն իր ստեղծագործության մեջ։

Ջ. Ջոյսը հայերեն[խմբագրել]

  • Դուբլինցիներ, Երևան, «Սովետական գրող», 1978։
  • «Ուլիսես», 2011, Երևան, Թարգմանիչ Սամվել Մկրտչյան, հեղինակային հրատարակություն ISBN 678-9939-53-778-8 [7]

Աղբյուրներ[խմբագրել]

  1. Ռընե Ուելլեք, Օսթին Ուորրեն (2008)։ Գրականության տեսություն։ Երևան: Սարգիս Խաչենց, էջ 474։ 
  2. Jackson, John Wyse; Costello, Peter (July 1998). «John Stanislaus Joyce: the voluminous life and genius of James Joyce's father» (book excerpt). excerpt appearing in the New York Times (New York: St. Martin's Press): ch.1 "Ancestral Joyces". ISBN 9780312185992. OCLC 38354272. http://www.nytimes.com/books/first/j/jackson-joyce.html։ Վերցված է 25 September 2012. "To find the missing link in the chain it is necessary to turn south to County Kerry. Some time about 1680, William FitzMaurice, nineteenth of the Lords of Kerry ... required a new steward for the household at his family seat at Lixnaw on the Brick river, a few miles south-west of Listowel in the Barony of Clanmaurice in North Kerry. He found Sean Mor Seoighe (Big John Joyce) ... Sean Mor Seoighe came from Connemara, most likely from in or near the Irish-speaking Joyce Country itself, in that wild area south of Westport, County Mayo." 
  3. "'Why are you so afraid of thunder?' asked [Arthur] Power, 'your children don't mind it.' 'Ah,' said Joyce contemptuously, 'they have no religion.' Joyce's fears were part of his identity, and he had no wish, even if he had had the power, to slough any of them off." (Ellmann (1982), p. 514, citing Power, From an Old Waterford House (London, n.d.), p. 71
  4. Ellmann (1982), pp. 32–34.
  5. Themodernworld.com
  6. Ellmann (1982), pp. 60, 190, 340, 342; Cf. Portrait of the Artist as a Young Man, Wordsworth 1992, Intro. & Notes J. Belanger, 2001, 136, n. 309: "Synopsis Philosophiae ad mentem D. Thomae This appears to be a reference to Elementa Philosophiae ad mentem D. Thomae Aquinatis, a selection of Thomas Aquinas's writings edited and published by G. M. Mancini," professor of theology at the Pontifical University of Saint Thomas Aquinas, Angelicum in Rome (see The Irish Ecclesiastical Record, Vol V, Year 32, No. 378, June 1899, p. 570
  7. http://www.samvelmkrtchyan.am Պատվիրել գիրքը

Արտաքին հղումներ[խմբագրել]