Ալեքսանդր Պուշկին

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
AleksandrPushkin.jpg

Ալեքսանդր Պուշկին (ռուս.՝ Алекса́ндр Серге́евич Пу́шкин, (հունիսի 6, (Մայիսի 26) 1799 - փետրվարի 10 (հունվարի 29), 1837), ռուս բանաստեղծ և գրող, ռոմանտիզմի ներկայացուցիչ։ Ալեքսանդր Սերգեևիչ Պուշկինը ռուս մեծագույն բանաստեղծի հռչակ է վայելում: Նա համարվում է նաև ժամանակակից գրական ռուսերենի ստեղծողը: [1] Պուշկինի հիմնական ստեղծագործությունները թարգմանվել են հայերեն։[2][3][4][5][6][7][8][9][10]

Կենսագրություն[խմբագրել]

Ծագում[խմբագրել]

Պուշկինի տոհմածառը

Ալեքսանդր Սերգեևիչ Պուշկինի արմատները գալիս են Պուշկինների ճյուղավորված, չտիտղոսավորված ազնվական տոհմից, որը, ըստ ծագումնաբանական առասպելի, սկիզբ է առել ոմն «ազնվազարմ» Ռատշայից:[11] Պուշկինը բազմիցս գրել է իր տոհմաբանության մասին` արձակ և չափածո. նա իր նախնիների մեջ տեսնում էր հինավուրց տոհմի, հայրենիքին ազնվորեն ծառայած, բայց տիրակալների կողմից բարեհաճության չարժանացած և «հալածված» իրական «արիստոկրատիայի» օրինակ: Նա բազմիցս դիմել է նաև (այդ թվում և գեղարվեստական ձևի մեջ) մորական նախապապի` աֆրիկացի Աբրահամ Պետրովիչ Հանիբալի կերպարին, ով սկզբում Պետրոս I-ի ծառան և դաստիարակն էր, իսկ հետո` ռազմական ինժեներ և գեներալ:[12]

Հորական պապը` Լև Ալեքսանդրովիչը, հրետանու գնդապետ էր, գվարդիայի կապիտան: Հայրը` Սերգեյ Լվովիչ Պուշկինը (1767-1848), ազնվակիրթ սրախոս էր, սիրողական բանաստեղծ: Պուշկինի մայրը` Նադեժդա Օսիպովնան (1775-1836), Հանիբալի թոռնուհին էր: Հորեղբայրը` Վասիլի Լվովիչը (1766-1830), Կարամզինի խմբի հայտնի բանաստեղծ էր: Սերգեյ Լվովիչի և Նադեժդա Օսիպովնայի երեխաներից, բացի Ալեքսանդրից, կենդանի են մնացել միայն դուստրը` Օլգան (ամուսնության մեջ` Պավլիշչևա, 1797-1868) և որդին` Լևը (1805—1852):[13][14]

Մանկություն[խմբագրել]

Պուշկինը ծնվել է 1799 թվականի մայիսի 26-ին (հունիսի 6-ին) Մոսկվայում: Ելոխովի Հայտնություն եկեղեցու (այժմ դրա տեղում գտնվում է Ելոխովի Հայտնության տաճարը) չափաբերական մատյանում 1799 թվականի հունիսի 8-ի ամսաթվով, այլոց մեջ, կա մի այսպիսի գրառում.

Aquote1.png Մայիսի 27: Կոլեգիական մատենավար Իվան Վասիլևիչ Սկվարցովի տանը, նրա կենվոր մայոր Սերգեյ Լվովիչ Պուշկինի ընտանիքում ծնվել է որդին` Ալեքսանդրը: Կնքվել է հունիսի 8-ին: Կնքահայրը կոմս Արտեմի Իվանովիչ Վորոնցովն է, վերոնշյալ Սերգեյ Պուշկինի կնքամայրը` այրի Օլգա Վասիլևնա Պուշկինան:[15] Aquote2.png


1805-1810 թվականների ամառային ամիսներն ապագա բանաստեղծը սովորաբար անցկացնում էր մորական տատի` Մարիա Ալեքսեևնա Հանիբալի (1745-1818, ի ծնե` Պուշկինա[16], տոհմի այլ ճյուղից) մոտ, մերձմոսկովյան Զախարով գյուղում, Զվենիգորոդի մոտ: Վաղ մանկական տպավորություններն արտացոլվել են պուշկինյան պոեմների առաջին փորձերում, որոնք գրի են առնվել ավելի ուշ («Վանականը», 1813, «Բովա», 1814), լիցեյական բանաստեղծություններում («Ուղերձ Յուդինին», 1815, «Երազ», 1816): Տատն իր թոռան մասին գրել է.

Aquote1.png Չգիտեմ` ինչ դուրս կգա իմ ավագ թոռից: Տղան խելացի է, սիրում է գրքեր, բայց վատ է սովորում, հազվադեպ է դասերը լավ հանձնում: Մեկ տեղից չի շարժվում, չի խաղում երեխաների հետ, մեկ էլ այնպես է բացվում ու ոգևորվում, որ ոչ մի կերպ չես հանդարտեցնի. մի ծայրահեղությունից մյուսի մեջ է նետվում, միջին վիճակ չկա:[15] Aquote2.png


Հիմնական ստեղծագործություններ[խմբագրել]

Պոեմներ[խմբագրել]

  • Ռուսլան և Լյուդմիլա (Руслан и Людмила, 1817 - 1820)
  • Կովկասյան գերին (Кавказский пленник, 1820 - 1821)
  • Գավրիլիադա (Гавриилиада, 1821)
  • Վադիմ (Вадим, 1821 - 1822)
  • Ավազակ եղբայրներ (Братья разбойники, 1821 - 1822)
  • Բախչիսարայի շատրվանը (Бахчисарайский фонтан, 1821 - 1823)
  • Կոմս Նուլին (Граф Нулин, 1825)
  • Պոլտավա (Полтава, 1828 - 1829)
  • Տազիտ (Тазит, 1829 - 1830)
  • Տնակ Կոլոմնայում (Домик в Коломне, 1830)
  • Եզերսկի (Езерский, 1832)
  • Անջելո (Анджело, 1833)
  • Պղնձե հեծյայլը (Медный всадник, 1
  • Կոմս Նուլին (Граф Нулин, 1825)
  • Պոլտավա (Полтава, 1828 - 1829)
  • Տազիտ (Тазит, 1829 - 1830)
  • Տնակ Կոլոմնայում (Домик в Коломне, 1830)
  • Եզերսկի (Езерский, 1832)
  • Անջելո (Анджело, 1833)
  • Պղնձե հեծյայլը (Медный всадник, 1833)

Չափածո վեպ[խմբագրել]

  • Եվգենի Օնեգին (Евгений Онегин, 1823 - 1832)

Աղբյուրներ[խմբագրել]

  1. Cite error: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named krugosvet
  2. Ընտիր երկեր : [Բանաստեղծություններ; Պոեմներ; Հեքիաթներ; Արձակ] / Ա.Ս. Պուշկին; Կազմ. և ծանոթագր.՝ Ռ. Դավոյան; Խմբ.՝ Է.Բ. Թոռունյան. - Избранные произведения - Երևան : Սովետական գրող, 1985. - 566 էջ
  3. Կապիտանի աղջիկը; Դուբրովսկի / Ա. Պուշկին; Թարգմ.՝ Ս. Սուքիասյան, Հ. Մազմանյան; Խմբ.՝ Ռ. Քալաշյան; Վերջաբ.՝ Կ. Մկրտչյան. - Երևան : Սովետական գրող, 1986. - 230 էջ
  4. Տերտերն ու իր Բալդի ծառան : Կրտսեր տարիքի դպր. համար / Ա.Ս. Պուշկին; Ռուս. թարգմ.՝ Ա. Խնկոյան; Խմբ.՝ Հ.Վ. Վարդանյան; Նկ.՝ Ա.Հ. Գրիգորյան. - Երևան : Սովետական գրող, 1982. - 14 էջ
  5. Ռուսլան և Լյուդմիլա / Ա.Ս. Պուշկին; Թարգմ.՝ Պ. Միքայելյան; Խմբ.՝ Հ. Վարդանյան. - Երևան : Սովետական գրող, 1976. - 111 էջ
  6. Ոսկե ձկնիկը : [Հեքիաթ] / Ա.Ս. Պուշկին; Թարգմ.՝ Ղ. Աղայան; Խմբ.՝ Հ. Վարդանյան; Նկ.՝ Ա. Գրիգորյան. - Երևան : Սովետական գրող, 1977. - 12 էջ
  7. Հեքիաթներ, պոեմներ, արձակ / Ա.Ս. Պուշկին; Կազմ.՝ Վ.Թ. Սուքիասյան; Թարգմ.՝ Աթ. Խնկոյան և ուրիշն; Խմբ.՝ Է.Պ. Չալիկյան. - Երևան : Լույս, 1986. - 456 էջ
  8. Բախչիսարայի շատրվանը / : [Պոեմ] / Ա.Ս. Պուշկին ; Թարգմ.՝ Ս. Վահունի ; Խմբ.՝ Շ. Գրիգորյան; Նկ.՝ Վ. Սուրենյանց. - Երևան : Հայպետհրատ , 1964.
  9. Բորիս Գոդունով : Դրամա / Ա.Ս. Պուշկին ; Թարգմ.՝ Պ. Միքայելյան; Խմբ.՝ Էդ. Ավագյան; Նկ.՝ Պ. Սոկոլով-Սկալյայ. - Երևան : Հայպետհրատ, 1957. - 98 էջ :
  10. Երկեր : 5 հ. / Ա.Ս. Պուշկին; Խմբ.՝ Ս. Վահունի, Հ. Սալախյան, Ն. Զարյան. - Երևան : Հայպետհրատ , 1954. - 5 հ. ; 22 սմ. Ծանոթագր., բառարան, էջ՝ 407-471 (հ. 1); էջ՝ 347-370 (հ. 2); էջ՝ 403-441 (3); էջ՝ 475-496 (հ. 4); էջ՝ 397-436 (հ. 5), Հ. 1 (1954, 480 էջ) : Բանաստեղծություններ - Հ. 2 (1955, 369 էջ) : Պոեմներ և հեքիաթներ - Հ. 3 (1956, 441 էջ) : Եվգենի Օնեգին, Դրամատիկական երկեր (Բորիս Գոդունով, Ժլատ ասպետը, Մոցարտ և Սոլյերի, Քարե հյուրը, Խրախճանք ժանտախտի ժամանակ, Հավերժահարսը), Հ. 4 (1958, 495 էջ) : Վեպեր և վիպակներ - Հ. 5 (1960, 440 էջ) : Ճանապարհորդություն դեպի Արզրում, Քննադատություն և հրապարակախոսություն Վահունի, Սուրեն Վահանի, 1910-1983 խմբ. Սալախյան, Հակոբ Նշանի, 1922-1969 խմբ. առաջաբ. Զարյան, Նաիրի Եղիազարի, 1900-1969 խմբ. առաջաբ.
  11. Лукомский В. К. Архивные материалы о родоначальнике Пушкиных — Радше // Пушкин: Временник Пушкинской комиссии / АН СССР. Ин-т литературы. — М.; Л.: Изд-во АН СССР, 1941. — [Вып.] 6. — С. 398—408. с. 398
  12. Старк В. П. Пушкины в «Истории Петра» и «Истории Пугачева» // Пушкин: Исследования и материалы / РАН. Ин-т рус. лит. (Пушкин. Дом). — СПб.: Наука, 2004. — Т. XVI/XVII. — С. 188—197.
  13. Лотман Ю. Александр Сергеевич Пушкин: Биография писателя // Пушкин: Биография писателя; Статьи и заметки, 1960—1990; «Евгений Онегин»: Комментарий. — СПб.: Искусство-СПБ, 1995.
  14. Лотман, 1995
  15. 15,0 15,1 Ашукин Н. С. Пушкинская Москва. — СПб.: Академический проект, 1998. — 352 с. — 3200 экз. — ISBN 5-7331-0123-7
  16. Родословная роспись поэта (древо, до 5-го поколения)

Արտաքին հղումներ[խմբագրել]

Վիքիդարանը
Վիքիդարանը ունի բնօրինակ գործեր, որոնց հեղինակն է՝