Ալեքսանդր Պուշկին

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
AleksandrPushkin.jpg

Ալեքսանդր Պուշկին (ռուս.՝ Алекса́ндр Серге́евич Пу́шкин, (հունիսի 6, (Մայիսի 26) 1799 - Փետրվարի 10(հունվարի 29), 1837) Ռուս բանաստեղծ և գրող, Ռոմանտիզմի ներկայացուցիչ։ Պուշկինի հիմնական ստեղծագործությունները թարգմանվել են հայերեն։[1][2][3][4][5][6][7][8][9]

Կյանք[խմբագրել]

Ալեքսանդր Պուշկինը ծնվել է 1799թ. հունիսի 6-ին (Մայիսի 26) Մոսկվայի գերմանական թաղամասում։ Հայրը՝ Սերգեյ Լվովի Պուշկինը պատկանում էր հին ազնվական տոհմին, իսկ մայրը՝ Նադիեժդա Օսիպի Հանիբալլը, Աբրահամ Պետրոսի Հաննիբալի թոռնուհին էր։

Պուշկինը 1831 թվականին ամուսնացել է Նատալյա Գոնչարովայի հետ։ Դեռ լիցեյում ուսանելու տարիներին նա բանաստեղծություններ էր գրում, որոնք զարմացնում էին ժամանակի հայտնի բանաստեղծներին: Շատ շուտով Պուշկինը դարձավ Ռուսաստանի հռչակավոր բանաստեղծներից մեկը: Նրա կյանքը դժվարին էր` լի պայքարով, անախորժություններով ու լարված աշխատանքով:

Վեց տարի Պուշկինն անցկացրեց աքսորում. համարձակ, ազատատենչ բանաստեղծությունների, ինչպես նաև դեկաբրիստների հետ ունեցած բարեկամության համար Ալեքսանդր Առաջին Ցարը հալածում էր նրան: Հաջորդ ցարը` Նիկոլայ Առաջինը, դաժան հաշվեհարդար տեսավ դեկաբրիստների հետ` փորձելով Պուշկինին դարձնել պալատական բանաստեղծ: Բանաստեղծը կարճ ժամանակ միայն հավատաց ցարի` նոր և արդար կարգերի ստեղծման մասին խոստումներին և շուտով հասկացավ, որ դրանք լոկ խոսքեր են: Նա չդարձավ ցարի կամակատարը, թեև այդ դեպքում պատվի ու հարստության կարժանանար:

Պուշկինն ամենից վեր ճշմարտություններ էր գնահատում և միշտ միայն գրում էր այն, ինչ մտածում էր, ինչի պատճառով էլ մի շարք երեսպաշտ ու վախկոտ ազնվականներ չէին սիրում նրան, նախանձում էին բանաստեղծի տաղանդին ու խելքին, համարձակությանն ու ազնվությանը: Բայց մի անգամ ազնվական չարախոսները չափազանց զազրելի կերպով վիրավորեցին ինչպես բանաստեղծին, այնպես էլ նրա կնոջը, ինչն էլ լցրեց Պուշկինի համբերության բաժակը: 1837 թվականին Պուշկինի և նրան չարախոսողներից մեկի` ռուսական բանակում ծառայող ֆրանսիացի սպա Դանտեսի միջև տեղի ունեցավ մենամարտ: Բանաստեղծը ծանր վիրավորվեց: Երկու օր ու գիշեր նա տանջվում էր դաժան ցավից, բայց երբեք չտնքաց: 1837 թվականի փետրվարի 10-ին Պուշկինը մահացավ: Մահացավ երիտասարդ տարիքում` 38 տարին չբոլորած: Ողջ առաջադեմ Ռուսաստանը ողբում էր այդ մահը իբրև ահավոր մի դժբախտություն` կրկնելով գրող Վ. Ֆ. Օդևսկու խոսքերը. «Ռուսական պեոզիայի արևը մայր մտավ»:

Պուշկինի կարճ ապրեց, բայց այն, ինչ հասցրեց անել, կբավականացներ մի քանի երկարատև կյանքի համար:

Ստեղծագործական կյանք[խմբագրել]

Պուշկինն իր ստեղծագործությունը գրում է զարմանալիորեն հասկանալի լեզվով` պարզ բառերով, կարճառոտ, արտահայտիչ դարձվածքներով: Այդպես են գրված նրա բանաստեղծությունները, նրա արձակ երկերը` «Բելկինի վիպակներ», «Կապիտանի աղջիկը», «Պետրոս Մեծ պապը», այդպես է գրված նրա «Եվգենի Օնեգին» չափածո վեպը: Պուշկինի գրական լեզուն թափանցիկ է, վճիտ ու պարզ: Նրա պարզ բառերի ետևում մեծ իմաստություն է թաքնված: Պուշկինի գրեթե բոլոր գեղարվեստական ստեղծագործությունները թարգմանվել են հայերեն: Ռուս մեծ գրողի գործերը ոգեշնչման աղբյուր են եղել նաև հայ արվեստագետների համար: Ռուս պոեզիայի արև` այսպես են անվանում Պուշկինին նաև այժմ: Արդեն շատ տարիներ է, ինչ այդ արևի ճառագայթները լուսավորում ու ջերմացնում են մարդկանց կյանքը:[10]

Հիմնական ստեղծագործություններ[խմբագրել]

Պոեմներ[խմբագրել]

  • Ռուսլան և Լյուդմիլա (Руслан и Людмила, 1817 - 1820)
  • Կովկասյան գերին (Кавказский пленник, 1820 - 1821)
  • Գավրիլիադա (Гавриилиада, 1821)
  • Վադիմ (Вадим, 1821 - 1822)
  • Ավազակ եղբայրներ (Братья разбойники, 1821 - 1822)
  • Բախչիսարայի շատրվանը (Бахчисарайский фонтан, 1821 - 1823)
  • Կոմս Նուլին (Граф Нулин, 1825)
  • Պոլտավա (Полтава, 1828 - 1829)
  • Տազիտ (Тазит, 1829 - 1830)
  • Տնակ Կոլոմնայում (Домик в Коломне, 1830)
  • Եզերսկի (Езерский, 1832)
  • Անջելո (Анджело, 1833)
  • Պղնձե հեծյայլը (Медный всадник, 1
  • Կոմս Նուլին (Граф Нулин, 1825)
  • Պոլտավա (Полтава, 1828 - 1829)
  • Տազիտ (Тазит, 1829 - 1830)
  • Տնակ Կոլոմնայում (Домик в Коломне, 1830)
  • Եզերսկի (Езерский, 1832)
  • Անջելո (Анджело, 1833)
  • Պղնձե հեծյայլը (Медный всадник, 1833)

Չափածո վեպ[խմբագրել]

  • Եվգենի Օնեգին (Евгений Онегин, 1823 - 1832)

Աղբյուրներ[խմբագրել]

  1. Ընտիր երկեր : [Բանաստեղծություններ; Պոեմներ; Հեքիաթներ; Արձակ] / Ա.Ս. Պուշկին; Կազմ. և ծանոթագր.՝ Ռ. Դավոյան; Խմբ.՝ Է.Բ. Թոռունյան. - Избранные произведения - Երևան : Սովետական գրող, 1985. - 566 էջ
  2. Կապիտանի աղջիկը; Դուբրովսկի / Ա. Պուշկին; Թարգմ.՝ Ս. Սուքիասյան, Հ. Մազմանյան; Խմբ.՝ Ռ. Քալաշյան; Վերջաբ.՝ Կ. Մկրտչյան. - Երևան : Սովետական գրող, 1986. - 230 էջ
  3. Տերտերն ու իր Բալդի ծառան : Կրտսեր տարիքի դպր. համար / Ա.Ս. Պուշկին; Ռուս. թարգմ.՝ Ա. Խնկոյան; Խմբ.՝ Հ.Վ. Վարդանյան; Նկ.՝ Ա.Հ. Գրիգորյան. - Երևան : Սովետական գրող, 1982. - 14 էջ
  4. Ռուսլան և Լյուդմիլա / Ա.Ս. Պուշկին; Թարգմ.՝ Պ. Միքայելյան; Խմբ.՝ Հ. Վարդանյան. - Երևան : Սովետական գրող, 1976. - 111 էջ
  5. Ոսկե ձկնիկը : [Հեքիաթ] / Ա.Ս. Պուշկին; Թարգմ.՝ Ղ. Աղայան; Խմբ.՝ Հ. Վարդանյան; Նկ.՝ Ա. Գրիգորյան. - Երևան : Սովետական գրող, 1977. - 12 էջ
  6. Հեքիաթներ, պոեմներ, արձակ / Ա.Ս. Պուշկին; Կազմ.՝ Վ.Թ. Սուքիասյան; Թարգմ.՝ Աթ. Խնկոյան և ուրիշն; Խմբ.՝ Է.Պ. Չալիկյան. - Երևան : Լույս, 1986. - 456 էջ
  7. Բախչիսարայի շատրվանը / : [Պոեմ] / Ա.Ս. Պուշկին ; Թարգմ.՝ Ս. Վահունի ; Խմբ.՝ Շ. Գրիգորյան; Նկ.՝ Վ. Սուրենյանց. - Երևան : Հայպետհրատ , 1964.
  8. Բորիս Գոդունով : Դրամա / Ա.Ս. Պուշկին ; Թարգմ.՝ Պ. Միքայելյան; Խմբ.՝ Էդ. Ավագյան; Նկ.՝ Պ. Սոկոլով-Սկալյայ. - Երևան : Հայպետհրատ, 1957. - 98 էջ :
  9. Երկեր : 5 հ. / Ա.Ս. Պուշկին; Խմբ.՝ Ս. Վահունի, Հ. Սալախյան, Ն. Զարյան. - Երևան : Հայպետհրատ , 1954. - 5 հ. ; 22 սմ. Ծանոթագր., բառարան, էջ՝ 407-471 (հ. 1); էջ՝ 347-370 (հ. 2); էջ՝ 403-441 (3); էջ՝ 475-496 (հ. 4); էջ՝ 397-436 (հ. 5), Հ. 1 (1954, 480 էջ) : Բանաստեղծություններ - Հ. 2 (1955, 369 էջ) : Պոեմներ և հեքիաթներ - Հ. 3 (1956, 441 էջ) : Եվգենի Օնեգին, Դրամատիկական երկեր (Բորիս Գոդունով, Ժլատ ասպետը, Մոցարտ և Սոլյերի, Քարե հյուրը, Խրախճանք ժանտախտի ժամանակ, Հավերժահարսը), Հ. 4 (1958, 495 էջ) : Վեպեր և վիպակներ - Հ. 5 (1960, 440 էջ) : Ճանապարհորդություն դեպի Արզրում, Քննադատություն և հրապարակախոսություն Վահունի, Սուրեն Վահանի, 1910-1983 խմբ. Սալախյան, Հակոբ Նշանի, 1922-1969 խմբ. առաջաբ. Զարյան, Նաիրի Եղիազարի, 1900-1969 խմբ. առաջաբ.
  10. Մանկական հանրագիտարան 3-րդ հատոր:

Արտաքին հղումներ[խմբագրել]

Վիքիդարանը
Վիքիդարանը ունի բնօրինակ գործեր, որոնց հեղինակն է՝