Հրեաներ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
(Վերահղված է Հրեաից)
Հրեաներ
Flag of Israel.svg
Ընդհանուր քանակ

13.400.000

Բնակեցում
Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ ԱՄՆ 6.155.000
Իսրայել Իսրայել 5.726.100
Ֆրանսիա Ֆրանսիա 492.000
Կանադա Կանադա 373.000
Մեծ Բրիտանիա Մեծ Բրիտանիա 297.000
Ռուսաստան Ռուսաստան 228.000
Արգենտինա Արգենտինա 185.000
Գերմանիա Գերմանիա 120.000
Ուկրաինա Ուկրաինա 103.600
Բրազիլիա Բրազիլիա 96.000
Ավստրալիա Ավստրալիա 90.000
Հունգարիա Հունգարիա 85.000
Հարավաֆրիկյան Հանրապետություն Հարավաֆրիկյան Հանրապետություն 72.000
Բելառուս Բելառուս 70.000
Մեքսիկա Մեքսիկա 40.000
Բելգիա Բելգիա 31.200
Նիդերլանդներ Նիդերլանդներ 30.000
Իտալիա Իտալիա 28.600
Եթովպիա Եթովպիա 26.200
Իրան Իրան 25.000
Չիլի Չիլի 20.700
Ուրուգվայ Ուրուգվայ 18.000
Շվեդիա Շվեդիա 18.000
Թուրքիա Թուրքիա 17.800
Ադրբեջան Ադրբեջան 16.000
Իսպանիա Իսպանիա 12.000
Լատվիա Լատվիա 10.000
Ավստրիա Ավստրիա 9.000
Վրաստան Վրաստան 8.400
Դանիա Դանիա 6.400
Հայաստան Հայաստան 3.000
Լեզու(ներ)
Եբրայերեն
Հավատք(ներ)
Հուդայականություն
Բարեկամական էթնիկ խմբեր
Ասորիներ - Արաբներ

Հրեաներ (եբրայերեն՝ יְהוּדִים եհուդիմ)՝ սեմական ծագումով ազգ է, որի արմատները գնում են Հին Իսրայելի և Հրեաստանի բնակչությանը։ Ապրում են շատ երկրներում և հատկապես 1948-ն վերածնված հրեական Իսրայել երկրում։ Քանակը 12-ից 14 միլիոն է, որից 40%-ը բնակվում է Իսրայելում, իսկ 35%-ը ԱՄՆ-ում։ Հրեաների կրոնը ավանդաբար հուդայականությունն է։ Իսրայելի պետական լեզուն եբրայերենն է (իվղիթը) (սեմական լեզվաընտանիք), վերածնված XIX դարում։ Տարբեր երկրներում կան սպեցեֆիկ հրեական լեզուներ, որոնցից ամենախոշորը յիդիշն է (հնդեվրոպական լեզվաընտանիքի գերմանական խումբ)։

Ինքնանուն[խմբագրել]

Ժամանակակից ինքնանունը եբր. יְהוּדִים, եհուդիմ; յիդիշ ייִדן, (յ)իդն; լադինո ג׳ודיוס, ջուդիոս։ Հին ինքնանունը եղել է բնեյ-Յիսրաէլ - Իսրայելի (Հակոբի) որդիներ։

Հրեաների խմբերը[խմբագրել]

20-րդ դարի վերջի տվյալներով աշքենազները կազմում են աշխարհի հրեաների մեծամասնությունը՝ 80%։ Բուն Իսրայելում կազմում են հրեական բնակչության համարյա կեսը։

  • Միզրահներ (מזרחים, միզրահիմ՝ Արևելքում ապրողներ)՝ Մերձավոր Արևելքում և հյուսիսային Աֆրիկայում ապրած և ապրող հրեաների հավաքական անունն է։ Քանակը՝ 4 մլն։ Ապրում են Իսրայելում, բոլոր արաբական երկրներում, Իրանում, Միջին Ասիայում, Քուրդիստանում, Վրաստանում, Հայաստանում (հայկական հրեաները խառնվել են հայերի հետ)։ Հիմա Հայաստանում ապրում է մոտավորապես 6000 հրեա, որոնք աշքենազներ են։ Միզրահների խմբի մեջ են մտնում արաբահրեաները, պարսկահրեաները, վրացահրեաները, բուխարայի հրեաները, լեռնային հրեաները, հնդկական հրեաները և քրդական հրեաները։
  • Սեֆարդներ (եբր.՝ סְפָרַדִּיםսֆարադիմ) Քանակը՝ 1.5-2 մլն։ Ապրում են Իսրայելում, Իսպանիայում, Իտալիայում, ԱՄՆ-ում և այլն։ Լեզուն լադինոն է (սեֆարդերենը) և եբրայերենը (Իսրայելում)։ Ձևավորվել են Պիրենեյան թերակղզում։ Անունը ծագում է Իսպանիայի հետ նույնացվող Սֆարադ տեղանունից։
  • Սամարացիներ (եբր.՝ שומרוניםշոմրոնիմ) Քանակը՝ 720 մարդ (2008թ.)։ Լեզուն եբրայերենն է։ Սրբազան գրքերն են Թորան և Հեսու Նավեի գիրքը։ Ապրում են Թել Ավիվի արվարձանում և Նևե Քեդեմ գյուղում։
  • Բնեյ Մենաշե (եբրայերեն בני מנשה Մենաշեի զավակներ) Հնդկաստանի Մանիպուր և Միզորամ նահանգների միզո, կուկի և չին ազգությունների ներկայացուցիչներն են, ովքեր հայտարարել են, որ Մենաշեի ժառանգներ են սկսել են դավանել հուդայականություն։ Ապրում են Իսրայելում։ Լեզուն եբրայերենն է։ Ապրում են Հնդկաստանում և Իսրայելում։ Քանակն ավելի քան վեց հազար է։
  • Բեթա Իսրայել (եբրայերեն בֵּיתֶא יִשְׂרָאֵל Իսրայելի տուն) Մինչև հայրենադարձվելը Եթովպիայում ապրած հրեաներ։

Արտաքին հղումներ[խմբագրել]