Ալբեր Կամյու

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
(Վերահղված է Ալբեր Քամյուից)
Picto infobox auteur.png
Ալբեր Կամյու

Albert Camus, gagnant de prix Nobel, portrait en buste, posé au bureau, faisant face à gauche, cigarette de tabagisme.jpg
Albert Camus

Ծնվել է Albert Camus
1913 թ., նոյեմբերի 7 (1913-11-07)
Մոնդովի (այժմ՝ Դրեան), Ալժիր
Մահացել է հունվարի 4, 1960 (46 տարեկան)
Վիլբլեվեն, Ֆրանսիա
Մասնագիտություն գրող, փիլիսոփա
Քաղաքացիություն {{{2}}} Ֆրանսիա
Ստեղծագործական շրջան 1934—1960 թթ.
Գրական ոճեր Էքզիստենցիալիզմ, աբսուրդիզմ
Ուշագրավ աշխատանք(ներ) «Ժանտախտը», «Օտարականը», «Անկում»
Նշանակալի պարգև(ներ) NobelP2.png Նոբելյան մրցանակ (1957)
Վիքիպահեստ Ալբեր Կամյու
Ալբեր Կամյու Վիքիքաղվածքում
Վեբկայք http://lib.ru/INPROZ/KAMU/

Ալբեր Կամյու կամ Ալբեր Քամյու (ֆրանսերեն՝ Albert Camus, 1913, նոյեմբերի 7 - 1960, հունվարի 4), ֆրանսիացի նշանավոր արձակագիր, թատերագիր, էսսեիստ, փիլիսոփա, էկզիստենցիալիզմի ներկայացուցիչ, 1957-ի գրականության Նոբելյան մրցանակակիր։

Կենսագրությունը[խմբագրել]

Կյանքն Ալժիրում[խմբագրել]

Ալբեր Կամյուն ծնվել է 1913 թվականի նոյեմբերի 7-ին ֆրանսալժիրյան ընտանիքում, Ալժիրում, Մոնդովիի «Սան-Պոլ» ագարակում։ Նրա հայրը՝ Լյուսյեն Կամյուն, ծագումով Էլզասցի, գինեգործական ձեռնարկությունում գինու մառանի շինարար էր, Առաջին աշխարհամարտի ժամանակ ծառայում էր թեթև հեծելազորում, 1914 թվականին մահացու վիրավորվում է Մառնի ճակատամարտում և մահանում Սեն-Բրիյոքի հիվանդանոցում։ Մայրը՝ Կատրին Սընթեսը, ազգությամբ իսպանուհի, կիսախուլ և անգրագետ մի կին, Ալբերի և նրա ավագ եղբայր Լյուսյենի հետ վերադառնում է Ալժիր քաղաք և հաստատվում Բելկուր (ֆր.՝ Belouizdad) թաղամասում։ Ապրում էին աղքատության մեջ՝ կամային տատի հսկողության ներքո։ Կատրինը, որպեսզի ընտանիքը պահի, սկզբում աշխատում է ագարակում, իսկ հետո՝ որպես հավաքարար։ 1918-1923 թվականներին հաճախում է համայնքային դպրոց։ 1923-1930 թվականներին ուսանում է Ալժիրի լիցեյում։ 1930 թվականին ընդունվում է Գրականության բարձրագույն դպրոց։ Մեծ բարեկամությամբ կապվում է դասախոս, փիլիսոփա և էսսեիստ Ժան Գրենիեի հետ, որին հետագայում նա կձոնի «Երես և աստառ» և «Ըմբոստ մարդը» էսսեները։ 1932 թվականին ի հայտ են գալիս թոքախտի առաջին նշանները։ 1933 թվականին ուսանում է Ալժիրի համալսարանի փիլիսոփայական ֆակուլտետում։ Այս ժամանակ էլ՝ առաջին ամուսնությունը՝ Սիմոն Հիի հետ, որից բաժանվելու է երկու տարի անց։

Երկրորդ աշխարհամարտի տարիներին[խմբագրել]

Փարիզում Ալբեր Կամյուն «Պարի-Սուար» թերթում աշխատում է իբրև տեխնիկական խմբագիր։ 1940 թվականին ավարտում է «Օտարը» վիպակը։ Նույն թվականին դեկտեմբերին նրան հեռացնում են «Պարի-սուարից»՝ ընդդիմադիր հայացքների պատճառով։ Չցանկանալով ապրել օկուպացված երկրում՝ նա վերադառնում է Օրան, դասավանդում մասնավոր դպրոցում, ուր հաճախում են հիմնականում հրեա երեխաներ։ 1941 թվականի փետրվարի ավարտում է «Սիզիփոսի առասպելը»։

Հետպատերազմյան տարիները[խմբագրել]

Պատերազմի ավարտից հետո Կամյուն շարունակում է «Կոմբա» լրագրի աշխատանքները, հրատարակում է իր ավելի վաղ գրված ստեղծագործությունները, որոնք գրողին մեծ հռչակ են բերում։ 1947 թվականին սկսվում է նրա աստիճանական պառակտումը ձախ շարժումից և անձամբ Սարտրի հետ։ Դուրս է գալիս «Կոմբայից», դառնում է անկախ ժուռնալիստ. գրում հրապարակախոսական հոդվածներ տարբեր հրատարակչությունների համար (ավելի ուշ դրանք հրատարակվում են «Հրատապ նոթեր» եռահատորյակի մեջ)։ Այս ժամանակ էլ գրում է «Պաշարվախ վիճակ» և «Արդարադատները» պիեսները։

Մահը և հուղարկավորությունը[խմբագրել]

Կամյուի գերեզմանը Լուրմարենի գերեզմանոցում

1960 թվականի հունվարի 4-ին ավտոմեքենան, որով Ալբեր Կամյուն իր մտերիմ ընկեր Միշել Գալիմարի (Գաստոն Գալիմարի զարմիկի) և նրա ընտանիքի հետ միասին Փարիզ վերադառնալիս, վթարի է ենթարկվում։ Կամյուն տեղում մահանում է։ Գալիմարը, որը վարում էր մեքենան, երկու օր անց մահանում է հիվանդանոցում։ Նրա կինն ու աղջիկը փրկվում են։ Ա. Կամյուի անձնական իրերի հետ գտնվեց նրա դեռ անավարտ «Առաջին մարդը» ինքնակենսագրական վեպի ձեռագրերը։ Ա. Կամյուն հուղարկավորվում է Լուրմարենի գերեզմանոցում, Լյուբերոնի շրջանում, Փարիզի հարավում։

2011 թվականին իտալական «Corriere della Sera» թերթը հրապարակայնացնում է Կամյուի մահվան վարկածը, համաձայն որի ավտովթարը կազմակերպվել է խորհրդային հատուկ ծառայությունների կողմից՝ գրողից վրեժ լուծելով նրա Հունգարիա խորհրդային ներխուժման դատապարտման և Բորիս Պաստեռնակին աջակցության համար [1]. Ա. Կամյուի սպանության կազմակերպիչների թվում թերթը նշում է ԽՍՀՄ արտաքին գործերի նախարար Շապիլովի անունը։ [2] Միշել Օնֆրեն՝ պատրաստվելով հրատարակել Կամյուի կենսագրությունը, ժխտում է «Իզվեստիա» թերթի վարկածը, համարելով այն զրպարտություն[3].

2009 թվականին Ֆրանսիայի նախագահ Նիկոլա Սարկոզին առաջարկեց գրողի աճյունամոխիրը տեղափոխել Փարիզի Պանթեոն, բայց Ալբեր Կամյուի հարազատներից համաձայնություն չստացավ[4]։

Ստեղծագործությունները[խմբագրել]

Արձակ[խմբագրել]

Վեպեր

Վիպակներ

Պատմվածքներ

  • Աքսոր և արքայություն (ֆր.՝ L'Exil et le royaume) (1957)
    • Անհավատարիմ կինը (ֆր.՝ La Femme adultère)
    • Ուրացողը, կամ շփոթված Ոգի (ֆր.՝ Le Renégat ou un esprit confus)
    • Համրերը (ֆր.՝ Les Muets)
    • Հյուրասիրություն (ֆր.՝ L'Hôte)
    • Հովնան կամ արվեստագետն աշխատելիս (ֆր.՝ Jonas ou l'artiste au travail)
    • Բողբոջող քարը (ֆր.՝ La Pierre qui pousse)

Դրամատուրգիա[խմբագրել]

  • Թյուրիմացություն (ֆր.՝ Le Malentendu) (1944)
  • Կալիգուլա (ֆր.՝ Caligula) (1945)
  • Պաշարված վիճակ (ֆր.՝ L’État de siège) (1948)
  • Արդարադատները (ֆր.՝ Les Justes) (1949)
  • Ռեքվիեմ միանձնուհու մասին (ֆր.՝ Requiem pour une nonne) (1956) - Ուիլյամ Ֆոլքների պիեսի թարգմանությունն է։
  • Դեվերը (ֆր.՝ Les Possédés) (1959)

Էսսեներ[խմբագրել]

Այլ[խմբագրել]

Ինքնակենսագրություն և օրագրություններ

  • Այժմեականներ I, Ժամանակագրություններ 1944—1948 (ֆր.՝ Actuelles I, Chroniques 1944-1948) (1950)
  • Այժմեականներ II, Ժամանակագրություններ 1943—1951 (ֆր.՝ Actuelles II, Chroniques 1948-1953) (1953)
  • Ալժիրյան ժամանակագրություններ, Այժմեականներ III, 1939—1958 (ֆր.՝ Chroniques algériennes, Actuelles III, 1939-1958) (1958)
  • Պրագրություններ, 1935 մայիս — 1942 փետրվար (ֆր.՝ Carnets I, mai 1935 — février 1942) (հետմահու հրատարակվել է 1962)
  • Օրագրություններ, 1942 հունվար — 1951 մարտ (ֆր.՝ Carnets II, janvier 1942 — mars 1951) (հետմահու հրատարակվել է 1964)
  • Օրագրություններ, 1951 մարտ — 1959 դեկտեմբեր (ֆր.՝ Carnets III, mars 1951 — décembre 1959) (հետմահու հրատարակվել է 1989)
  • Ճամփորդությունների օրագիր (ֆր.՝ Journaux de voyage) (1946, 1949, հետմահու հրատարակվել է 1978)

Նամակագրություններ

  • Ալբեր Կամյուի և Ժան Գրենիեի նամակագրությունները (ֆր.՝ Correspondance Albert Camus, Jean Grenier, 1932—1960) (հետմահու հրատարակվել է 1981)
  • Ալբեր Կամյուի և Ռընե Շարի նամակագրությունները (ֆր.՝ Correspondance Albert Camus, René Char, 1949—1959) (հետմահու հրատարակվել է 2007)

Ա. Կամյուի ստեղծագործությունները հայերեն[խմբագրել]

  • Ալբեր Քամյու, Ժոնաս կամ արվեստագետը աշխատելիս, թրգմ. ֆրանսերենից՝ Ա. Ալեքսանյանի, Տե՛ս Աստղիկ 2-3 (գիրք թարգմանչաց), Ե., 1990, էջ 179-201։
  • Ալբեր Կամյու, Անառակ կինը, թարգմ. ֆրանսերենից՝ Արուսյակ Բոյաջյանի, Տե՛ս Ֆրանսիական նովել։ 20-րդ դար, Ե., Նաիրի հրատարակչություն, 1990, 286-306 էջեր։
  • Ալբեր Քամյու, Ժանտախտը/թրգմ. ֆրանսերենից՝ Գր. Քեշիշյանի, Ե., Ապոլոն հրատարակչություն, 1991, 192 էջ։
  • Ալբեր Քամյու, Անկումը, թրգմ. ֆրանսերենից՝ Գր. Քեշիշյանի, Տե՛ս Հինգ վիպակ, Ե., Ապոլոն հրատարակչություն, 1991, 4-79 էջեր։
  • Ալբեր Կամյու, Օտարը /Վեպ, Էսսեներ, թրգմ. ֆրանսերենից՝ Աննա Հակոբյանի և Արուսյակ Բոյաջյանի, Ե., Ապոլոն հրատարակչություն, 1994, 256 էջ։
  • Ալբեր Կամյու, Սիզիփոսի առասպելը/թրգմ. ֆրանսերենից՝ Գր. Ջանիկյանի, Ե., Ապոլոն հրատարակչություն, 1995, 176 էջ։
  • Ալբեր Կամյու, Նամակներ գերմանացի բարեկամին /թրգմ. ֆրանսերենից՝ Արուս Բոյաջյանի, Ռուբիկոն գեղարվեստական-մշակութաբանական եռամսյա հանդես, Ե., 1999, էջ 34-44։
  • Ալբեր Կամյու, Ստեղծագործությունների ժողովածու, Հ. 1/թրգմ. ֆրանսերենից՝ Աննա Հակոբյանի, Ե., ԱևՄ հրատարակչություն, 2002, 378 էջ։
  • Ալբեր Կամյու, Ստեղծագործությունների ժողովածու, Ժանտախտը, Հ. 2/թրգմ. ֆրանսերենից՝ Աննա Հակոբյանի, Ե., ԱևՄ հրատարակչություն, 2013, 378 էջ։
  • Ալբեր Կամյու, Օրագրություններ, թրգմ. ֆրանսերենից՝ Թոնդրակի, Տե՛ս Գրանիշ http://granish.org/albert-kamyu-notes/

Արտաքին հղումներ[խմբագրել]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

  1. «Il giallo Camus»։ Corriere della Sera։ Արխիվացված օրիգինալից 2013-03-15-ին։ http://www.webcitation.org/6F94ggdfi։ Վերցված է 2013-03-11։ ; վերապատումներն այլ հրատարակություններում: «Albert Camus might have been killed by the KGB for criticising the Soviet Union, claims newspaper»։ Guardian։ Արխիվացված օրիգինալից 2013-03-15-ին։ http://www.webcitation.org/6F94iuGzh։ Վերցված է 2013-03-11։ ; «СМИ: Альбера Камю могли убить агенты КГБ»։ Newsru.com։ Արխիվացված օրիգինալից 2013-03-15-ին։ http://www.webcitation.org/6F94jiIuP։ Վերցված է 2013-03-11։ 
  2. Այս դեպքում Շեպիլովի հեռացման հրամանն իրականացվում է երեք տարի անց այն բանից հետո, երբ Շեպիլովը հեռացվում է նարարարի պաշտոնից:
  3. «Ո՞վ է սպանել Ալբեր Կամյուին». «Իզվեստիա». 10 августа 2011. http://izvestia.ru/news/496997։ Վերցված է 2012-01-03. 
  4. «Сын Альбера Камю выступил против перезахоронения праха отца»։ Lenta.ru։ Արխիվացված օրիգինալից 2013-03-15-ին։ http://www.webcitation.org/6F94lsLQI։ Վերցված է 2013-03-11։