Հիսուս

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
(Վերահղված է Հիսուս Քրիստոսից)
Հիսուս Քրիստոս, VI դարի սրբապատկեր, Սուրբ Կատերինեի վանք, Սինայ լեռան ստորոտ

Հիսուս Քրիստոս ( եբր.՝ יֵשׁוּעַ יֵשׁוּעַ‎, Յեշուա Մաշիախ; հին հուն.՝ Ἰησούς Χριστός , մ.թ.ա. 4 թ. ոչ ուշ‌[փա՞ստ] - մ.թ. 26-36 թթ.), քրիստոնեության մեջ կարևորագույն անձը, ըստ Նոր Կտակարանի՝ Աստծո Որդի և մարդկության Փրկիչ, Հին Կտակարանում խոստացված Օծյալը։ Վաղ քրիստոնյաները նրան անվանել են նաև Հիսուս Նազովրեցի։ Քրիստոնյաների համար նա Աստծո որդին է, որ հարություն է առել մեռածներից։ Իսլամի մեջ Քրիստոսը դիտվում է իբրև մարգարե։ Նրա վերաբերյալ եղած ուսումնասիրություններն ու եկեղեցական վարդապետությունը անվանվել է քրիստոսաբանություն, նրա վարդապետության հետևողները կոչվել են քրիստոնյաներ, իսկ կրոնը՝ քրիստոնեություն։ Աստծո Որդին. ծնված Հայր Աստծուց Միածին, այսինքն՝ Հոր էությունից։ Աստված՝ Աստծուց, լույս՝ լույսից, ճշմարիտ Աստված՝ ճշմարիտ Աստծուց, ծնունդ և ոչ թե՝ արարած։ Նույն ինքը՝ Հոր բնությունից, որի միջոցով ստեղծվեց ամեն ինչ երկնքում և երկրի վրա՝ երևելիներն ու անևերույթները։ Որ հանուն մեզ՝ մարդկանց ու մեր փրկության համար՝ իջավ երկնքից, մարմնացավ, մարդացավ, ծնվեց կատարելապես Ս. Կույս Մարիամից Ս. Հոգով։ Որով՝ ճշմարտապես, և ոչ կարծեցյալ կերպով առավ մարմին, հոգի և միտք և այն ամենը, որ կա մարդու մեջ։ Չարչարվեց, խաչվեց, թաղվեց, երրորդ օրը Հարություն առավ, նույն մարմնով բարձրացավ երկինք, նստեց Հոր աջ կողմում։

Նոր Կտակարանը Հիսուս Քրիստոսի կյանքի մասին[խմբագրել]

Հիսուս Քրիստոսի մասին տեղեկությունների հիմնական աղբյուրն է Նոր Կտակարանի գրքերը և հատկապես Ավետարանները։ Չորս Ավետարանները (Մատթեոսի, Մարկոսի, Ղուկասի, Հովհաննեսի), ժամանակային տարբեր հատվածներից սկսելով, պատմում են Հիսուս Քրիստոսի ծննդյան, կյանքի, առաքյալների ընտրության, քարոզչության, սուրբ վարքի, հրաշքների, բժշկումների, պայծառակերպության, մեռելներ հարուցանելու մասին, ներկայացնում են Հիսուսի առակները, պատվիրանները, նկարագրում չարչարանքները, խոսում Վերջին ընթրիքի, այսինքն՝ հաղորդության խորհրդի հաստատման, մահվան մատնվելու, խաչվելու, թաղվելու, հարություն առնելու, համբարձվելու, երկրորդ անգամ զորությամբ երկիր վերադառնալու և այլնի մասին։ Չորս Ավետարաններն էլ արձանագրել են Հիսուսի կյանքի այն դրվագները, որոնք ըստ ավետարանիչների մարգարեացված էին և կատարվում էին մեկ առ մեկ՝ իրականացնելով մարդու փրկության Աստծո ծրագիրը։

Ըստ Նոր Կտակարանի Հիսուս Քրիստոսը, ծնվել է կույս Մարիամից՝ Սուրբ Հոգով, ինչպես Մարիամին ավետել էր «Տիրոջ հրեշտակը» (Մատթ. 1.18–23)։ Նրա անունը դրվում է Հիսուս՝ «աստվածային նախասահմանությամբ»։ Ինչպես հաշվում է Մատթեոս ավետարանիչն իր ազգաբանությունում (Մատթ. 1)՝ Աբրահամից՝ «հավատքի հորից» մինչև Քրիստոս լինում է 42 սերունդ։ 42-րդը Քրիստոսն է՝ Դավիթ թագավորի սերնդից։ Ընդունված կարծիքն այն է, որ Հիսուսը ծնվել է մ.թ. 1 թվականին (որով սկսվում է մեր թվարկությունը)։ Այլ հաշվարկների համաձայն՝ նա ծնվել է մ.թ.ա. 4 թվականին, Հերովդես Մեծի մահվանից անմիջապես առաջ։ Շուրջ երեսուն տարեկան հասակում (Ղուկ. 3.23) հայտնում է իրեն աշխարհին և շուրջ երեք տարի ավետում մարդկանց Աստծո փրկության ու երկնքի արքայության «բարի լուրը»։ Հիսուս Քրիստոսի կյանքը (ըստ քրիստոնյաների՝ «փրկագործ տնօրինության երկրավոր շրջանը») ավարտվում է հռոմեական կառավարիչ Պոնտիոս Պիղատոսի կողմից նրան խաչելության միջոցով մահվան դատապարտմամբ։ Քրիստոնյաները հավատում են, որ խաչելությանը հաջորդած շաբաթի առաջին օրը (Կիրակի) տեղի է ունեցել Հիսուսի հարությունը։ Ըստ Նոր Կտակարանի գրքերի՝ հարություն առնելուց հետո Հիսուսը հայտնվել է իր աշակերտներին «քառասուն օրերի ընթացքում երևալով նրանց և խոսելով Աստծու արքայության մասին» [1]։

Ավետարանի վկայությունները Հիսուս Քրիստոսի մասին՝ որպես Աստված և որպես Մարդ[խմբագրել]

Նոր Կտակարանը նաև վկայում է, որ Հիսուս Քրիստոսն Աստված է, Երկնային արքայության հավիտենական թագավորը և Տերը. Նա կոչվում է «Աստված» (Հովհ. 1.1, Մատթ. 1.23), «որի աթոռը հավիտենական է» (Եբր. 1.8), «ճշմարիտ Աստված» (Ա Հովհ. 5.20), «Տեր և Աստված» (Հովհ. 20.28), «Աստված և Փրկիչ» (Ղուկ. 1.47), «բոլորի վրա իշխող օրհնյալ Աստված» (Հռոմ. 9.5), «Աստված, որ հայտնվեց մարմնով» (Ա Տիմոթ. 3.16), «մեր Աստվածն ու Փրկիչը» (Բ Պետրոս 1.1), «Էմմանուէլ», որ նշանակում է «Աստված մեզ հետ» (Մատթ. 1.23), «Բարձրյալ» (Ղուկ. 1.76), «Փառքի Տեր» (Ա Կորնթ. 2.8) և այլն։ Ավետարաններում Հիսուս Քրիստոսն անվանվում է և բնութագրվում՝ «Աստծո Որդի» (Հովհ. 1.34), «Որդի,աշխարհի Փրկիչ» (Ա Հովհ. 4.1 4), կենդանի «Աստծո Որդի» (Մատթ. 16.16), «Աստծո միածին Որդի» (Հովհ. 3.18), «միածին Որդի, որ Հոր ծոցում է» (Հովհ. 1.18), «պատկերն աներևույթ Աստծո և բոլոր արարածների սկիզբը» (Կողոս. 1.15), «Հոր սիրելի Որդի» (Կողոս. 1.13), «օրհնյալ Աստծո Որդին» (Մարկ. 14.61), «Բարձրյալի Որդին» (Ղուկ. 1.32) ևն։ Հիսուս Քրիստոսին որպես Աստծո Որդի են վկայում Հայրը՝ «Եվ ահա մի ձայն երկնքից [Հայր Աստված՝ ձայնով], որ ասում էր. «Դա՜ է իմ սիրելի Որդին, որն ունի իմ ամբողջ բարեհաճությունը» (Մատթ. 3.17, տես նաև Մարկ. 1.9–11, Ղուկ. 3.21–22), «Դա՜ է իմ սիրելի Որդին,... դրա՜ն լսեցեք» (Մատթ. 17.5, տես նաև Մարկ. 9.2–12, Ղուկ. 9.28–36), ինքը Հիսուսը՝ «Աստծու Որդի եմ» (Հովհ. 10.36), «Սուրբ Հոգին»՝ «Հիսուս Քրիստոսի՝ Աստծո Որդու Ավետարանի...» (Մարկ. 1.1։ Քրիստոնյաները հավատում են, որ սույն վկայությունը տրված է «Սուրբ Հոգով», ինչպես ամբողջ Աստվածաշունչը), հրեշտակը՝ «Հրեշտակը պատասխանեց և նրան ասաց. «Սուրբ Հոգին կգա քո վրա, և Բարձրյալի զորությունը հովանի կլինի քեզ, որովհետև նա, որ քեզնից է ծնվելու, սուրբ է և Աստծու Որդի կկոչվի» (Ղուկ. 1.35), մարդիկ՝ Հովհաննես Մկրտիչը («Եվ ես տեսա ու վկայեցի, թե սա՜ է Աստծու Որդին», Հովհ. 1.34), Հովհաննես առաքյալը («Այլ այսքանը գրվեց, որ դուք հավատաք, թե Հիսուս Քրիստոսն է՝ Աստծու Որդին», Հովհ. 20.31), նավակում եղած աշակերտները («Արդարև Աստծու Որդին ես դու», Մատթ. 14.33), Պողոս առաքյալը (Գործք 9.20), Նաթանայելը (Հովհ. 1.49), Մարթան (Հովհ. 11.27) և մյուսները։ Հիսուսից զարհուրելով՝ նրան որպես Աստծո Որդի են ճանաչում նաև «դիվական ոգիները» («Եվ պիղծ ոգիները, երբ տեսնում էին նրան, ընկնում էին նրա առաջ, աղաղակում էին ու ասում. «Դու Աստծու Որդի ես», Մարկ. 3.11), դևերի բազմությունը, որ կոչվում էր «լեգեոն» («Ի՞նչ ես ուզում ինձնից, Հիսու՜ս, բարձրյալ Աստծու Որդի...», Մարկ. 5.7)։

Հիսուս Քրիստոսն է «սկիզբը և վախճանը, ալֆան ու օմեղան» (Հայտն. 1.8), «ամենայն ինչի արարիչը» (Կողոս. 1.16), կյանքը (Ա Հովհ. 1.2) և հավիտենական կյանքը (Ա Հովհ. 5.20), Կենաց Բանը և կյանքը, որ «Հոր մոտ էր և հայտնվեց մեզ» (Ա Հովհ. 1.1–2), Բանը (Հովհ. 1.1), Բանն Աստված (Հովհ. 1.1), «մարմնացած Բանը» («Եվ Բանը մարմին եղավ ու բնակվեց մեր մեջ...», Հովհ. 1.14), «Նա, որ լույսն է նրա [Հոր] փառքի և բուն պատկերը նրա էության» (Եբր. 1.3), Աստծո իմաստությունը և զորությունը (Ա Կորնթ. 1.24) և այլն։

Հիսուս Քրիստոսը կոչվում է «մարդու Որդի» (Մատթ. 12.8, Մարկ. 10.33), «Դավթի որդի» (Մատթ. 1.1), «Աբրահամի որդի» (նույն տեղում), «Երկրորդ մարդը՝ Տերը երկնքից» (Ա Կորնթ. 15.47), «Հիսուս Քրիստոս՝ Մարդը» (Ա Տիմոթ. 2.5), «Մարիամի որդին» (Մարկ. 6.3)։ Հիսուսը եկավ, որպեսզի կատարի Հայր Աստծո կամքը՝ «Ահավասիկ գալիս եմ քո կամքը կատարելու ով Աստված» (Եբր. 10.7, 9)։ Գրվածքները Հիսուսին անվանում են «Հոր կողմից սրբացված և աշխարհ Առաքված» (Հովհ. 10.36), «Ուղարկված» (Եբր. 3.1), «մեծ մարգարե» (Ղուկ. 7.16), «մարգարե» (Գործք 3.22–23), «ծառա Աստծո» (Փիլիպ. 2.7), «Նազովրեցի՝ Նազարեթում բնակված լինելու պատճառով» (Մատթ. 2.23) և այլն։

Հիսուս Քրիստոսի մասին Հայ եկեղեցու վարդապետությունը[խմբագրել]

Ըստ Հայոց եկեղեցու քրիստոսաբանության՝ Հիսուս Քրիստոսը մեկն է «Սուրբ Երրորդությունից», Հայր Աստծո և Սուրբ Հոգու համագոյակիցը, Աստծո Միածին Որդին և անժամանակ Ծնունդը, Աստված՝ Աստծուց, նախահավիտյան Բանը, որ մարդկանց փրկության համար ճշմարտապես մարդացավ Կույս Մարիամից։ Մարմնացյալ Աստծո Որդին, ճշմարիտ Աստված ու ճշմարիտ Մարդը, Աստծո Օծյալը և աշխարհի Փրկիչը, որի սուրբ մարդեղությամբ հաստատվեց Եկեղեցու թագավորությունը։ Նա, որ չարչարվեց, խաչվեց, երրորդ օրը հարություն առավ մեռելներից, նույն մարմնով համբարձվեց երկինք և նստեց Հոր աջ կողմում՝ ազատագրելով մարդուն մեղքի դատապարտվածությունից և ցույց տալով փրկության ճանապարհը։ Հանուն նրա Աստված երկիր ուղարկեց Սուրբ Հոգին՝ Մխիթարիչը, Աստծո Հոգին, որը եկեղեցագործում է աշխարհում Հոգեգալստի օրվանից և առաջին աշխարհամատուռն եկեղեցին (Վերնատունը) հաստատելուց ի վեր՝ մինչև Քրիստոսի Երկրորդ գալուստը՝ զորությամբ և բազում փառքով։ Հիսուս Քրիստոսին հավատալով՝ մարդը արդարանում է Աստծո առջև, արդարանալով՝ փրկվում է, փրկվելով՝ սրբացվում է Սուրբ Հոգու կնիքով և ընդունում հավիտենական կյանքի ավետիսը։ Մինչև Հիսուս Քրիստոսի Երկրորդ գալուստը, որ խոստացված է Ավետարաններով և Հովհաննեսի Հայտնությամբ, քրիստոնյա եկեղեցին գտնվում է Սուրբ Հոգու հայտնության շրջանում։

Աշխարհ գալով մարդու փրկության համար՝ Հիսուս Քրիստոսը ոչ միայն միջնորդ և բարեխոս եղավ Աստծո և մարդու միջև, այլև մի նոր փոխհարաբերություն հաստատեց նրանց մեջ։ Նա ադամորդուն մեղքի ծառայությունից ազատելու և նրան ճշմարիտ աստվածճանաչողության առաջնորդելու համար իր տնօրինական գործունեությամբ իրականացրեց երեք կարևոր պաշտոններ՝ մարգարեական, քահանայական և թագավորական։ Ինչպես Հին Կտակարանում այս երեք պաշտոնների գործադրումով միջնորդություն էր կատարվում Աստծո և «ընտրյալ ժողովրդի» միջև, այնպես էլ Նոր Կտակարանում Աստծո և մարդու միջև խախտված ուխտը նորոգվում է՝ Հիսուսի կողմից այս երեք պաշտոնների սիրահոժար հանձնառությամբ։ Սրա շնորհիվ վերականգնվում է մարդու՝ Աստծո Որդի կոչվելու բարձր պատիվը։ Եթե Հին Կտակարանում մարգարեն հանդես էր գալիս աստվածային ճշմարտությունը վկայելու, քահանայապետը զոհ էր մատուցում ժողովրդի մեղքերի քավության համար, թագավորը դատում ու պաշտպանում էր ընտրյալ ժողովրդի իրավունքները, ապա Նոր Կտակարանում միջնորդության այս երեք պաշտոնները լիալիր կատարելությամբ կենսագործվում են Քրիստոսի տնօրինության շնորհիվ։ Նա որպես հայտնութենական ճշմարտություն՝ Նոր Ուխտ է հաստատում ու իրականացնում Աստծո և մարդու միջև (Մարգարեություն), որպես հաշտության աննման զոհ մեկընդմիշտ քավում է մարդու մեղքը և հաշտեցնում Աստծո հետ (Քահանայություն), և որպես Թագավոր հաստատում իր ամենահաղթ տիրապետությունը (Թագավորություն)։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

Այցելեք նաև[խմբագրել]

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատված վերցված է Քրիստոնյա Հայաստան հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո: CC-BY-SA-icon-80x15.png