Ապաշխարություն
Ապաշխարություն, Հայ եկեղեցու յոթ խորհուրդներից։ Նշանակում է զղջալ կատարած հանցանքի, սխալի համար և մեղքը քավել։ Կոչվում է նաև խոստովանանք։ Ա․ արդարության և մաքրության խորհուրդն է, որով մեղավորին իր ճշմարիտ ու գիտակից զղջումով և անկեղծ խոստովանությամբ մեղքերի թողություն է շնորհվում։ Հին կտակարանում գոյություն ունեցող Ա-յան (Հովել 2․12) և խոստովանանքի (Թվեր 7․58, Ղևտ․ 5․4–10) գաղափարին Հիսուս Քրիստոսն ավելի մեծ նշանակություն է տվել և հոգևոր կյանքի վերածել։ Նրա խոսքերը Ա-յան մասին բազմիցս վկայված են Նոր կտակարանում․ Ապաշխարեցեք, որովհետև երկնքի արքայությունը մոտեցել է (Մատթ․ 4․17), Եթե չապաշխարեք, ամենքդ էլ նույնպես պիտի կորչեք (Ղուկ․ 13․3), Ուրախություն կլինի երկընքում մի մեղավորի համար, որն ապաշխարում է, քան իննսունինը արդարների համար, որոնց ապաշխարություն պետք չէ (Ղուկ․ 15․7) ևն։ Քրիստոսն Ա-յան խորհուրդը կատարելու իրավունքը տվել է առաքյալներին և նրանց հաջորդ եկեղեցականներին (Հովհ․ 20․21–33)։ Ա-յան խորհրդի պայմանները երեքն են․ առաջինը անկեղծ, ճշմարիտ և գիտակից զղջումն է գործած մեղքերի համար։ Երկրորդը խոստովանությունն է՝ գործած մեղքի ընդունումը։ Խոստովանությամբ մեղավորը ստանում է մեղքերի թողություն (արձակում)․ Նախ դու խոստովանիր քո անօրենությունները, որ արդարացվես (Եսայի 43․26)։ Առաքյալների ժամանակ հավատացյալներն իրենց հանցանքները խոստովանել են և իրար պատմել․ Ձեր մեղքերը միմյանց խոստովանեցեք և միմյանց համար աղոթք արեք, որպեսզի բժշկվեք (Հակոբ․ 5․16)։ Ա-յան երրորդ պայմանը հատուցումն է կամ կրած պատիժը, որը եկեղեցին սահմանում է հանցանքների ծանրությանը համապատասխան՝ հոգեպես վերաշինվելու համար։ Քրիստ․ եկեղեցու առաջին դարերի խոստովանությունը հիմնականում հրապարակային էր, երբեմն՝ առանձնական կամ անհատական։ Հետագայում առավելապես գործածվել է անհատ․ խոստովանությունը։ Կաթոլիկ եկեղեցում ապաշխարողն իր մեղքերն առանձնաբար խոստովանում է հոգևորականին։ Այդպես է եղել նաև Հայ եկեղեցում։ Դվինի Բ եկեղեց․ ժողովի (554) ԺԹ կանոնի համաձայն, կարգալույծ է արվել այն քահանան, որն իրեն ծածուկ խոստովանած մեղքերը հայտնել է ուրիշին։ Իսկ նույն ժողովի ԺԸ կանոնը արգելել է քահանաներին վարձ վերցնել խոստովանողից։ Հետագայում Հայ եկեղեցում անհատ․ խոստովանությունը փոխարինվել է հրապարակային կամ հավաքական խոստովանությամբ։ Հրապարակային խոստովանության ձև է Հայ եկեղեցում պատարագիչ եկեղեցականի՝ ս․ Պատարագից առաջ, նախքան խորան բարձրանալը ներկաներից հրապարակավ թողություն խնդրելը․ Խոստովանիմ առաջի Աստծո և առաջի Տեր, հարք և եղբարք, զամենայն մեղս, զոր գործեալ եմ․․․ (Ժամագիրք)։ Հրապարակային խոստովանությունը ժողովրդի ներկայությամբ անձն․ մեղքերի հայտարարությունն է։ Հոգևորականների համար ևս պարտադիր է խոստովանությունը։ Համաձայն Հայ եկեղեցու վարդապետության, խոստովանությունը կատարվում է եկեղեցում, Աստծո պաշտոնյայի՝ խոստովանահոր առաջ։ Միայն ձեռնադրված եկեղեցականն է, որ իրավունք ունի մեղքերի թողություն տալու։ Նախքան հաղորդությունը հավատացյալները ծնկի են գալիս քահանայի առաջ, և նրանցից մեկը կամ քահանան ընթերցում է Ժամագրքի սկզբում Զղջման վերնագրով մեղաների շարքը, որը սկսվում է Մեղա Ամենասուրբ Երրորդության աղոթքով։ Մնացածները յուրաքանչյուր բաժնի ավարտին Մեղա Աստծո խոսքերն են կրկնում։ Քահանան ի պատասխան ասում է․ Աստված թողություն շնորհեսցե։ Ապա ընթերցվում են Ա-յան սաղմոսները։ Քահանան աղոթում է, որ Աստված լսի մեղավորի աղաչանքն ու խոստովանությունը՝ դարձնելով նրան Սուրբ Հոգու տաճար։ Ընթերցում է Եսայի մարգարեից 1․16–20, Եզեկիելից՝ 18․21–23, Եփեսացիների թղթից՝ 6․10–24 համարները և Անառակ որդու առակը (Ղուկ․ 15․11–32), որից հետո արևմուտք դառնալով՝ երեք անգամ արտասանում է Հրաժարիմքը։ Այնուհետև բոլորը շրջվում են դեպի արևելք և ասում դավանության խոստովանությունը՝ Հավատամքը։ Այդ ամենից հետո միայն ապաշխարողը, մաքրված և թողություն ստացած, պատրաստվում է հաղորդություն ստանալու։ Հայ եկեղեցին շաբաթվա մեջ երկու օր՝ չորեքշաբթի և ուրբաթ, որոնք պահոց օրեր են (տես Պահք), համարում է նաև Ա-յան օրեր։ Մեծ պահքը նաև Ա-յան շրջան է։ Նախկինում Հայ եկեղեցին Ա-յան հատուկ օր ուներ, որն Ավագ հինգշաբթին էր (տես Ավագ շաբաթ), երբ կատարվում էր Կարգ ապաշխարողաց ժամերգությունը, ապա տեղի էր ունենում Պատարագ՝ ի հիշատակ ս․ Հաղորդության խորհըրդի հաստատման։
Գրականություն [խմբագրել]
- Չեպեյան Ղ․, Հայ եկեղեցվո յոթը խորհուրդները (Կանոնագիտական նկատառումներ), Անթիլիաս, 1988։
- Սարգսյան Ս․, Հայոց եկեղեցվո խորհուրդներն ու ծեսերը, Գանձասար, հ․ 1, 1992, էջ 72–77։
- Քրիստոնյա Հայաստան հանրագիտարան // Երևան: «Հայկական Հանրագիտարան հրատարակչություն ՊՈԱԿ», 2002. — էջ {{{մեջբերվող էջեր}}}. — 1076 էջ.
