Նիկոլայ I

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Նիկոլայ I
Կայսր
Franz Krüger - Portrait of Emperor Nicholas I - WGA12289.jpg
Իշխանություն Մարտի 24, 1801Դեկտեմբերի 1, 1825
Թագադրում Սեպտեմբերի 15 1801
Լրիվ անուն Նիկոլայ Պավլովիչ Ռոմանով
Ռուսերեն Александр I Павлович
Ծնվել է՝ 6, հունիսի (1796-06-06)
Ծննդավայր Ցարսկոե Սելո, Ռուսական կայսրություն Ռուսական կայսրություն
Մահացել է՝ 2 մարտի 1855 (58 տարեկան)
Վախճանի վայր Սանկտ Պետերբուրգ, Ռուսական կայսրություն Ռուսական կայսրություն
Թաղվել է՝ Պողոս-Պետրոս միջնաբերդ, Սանկտ Պետերբուրգ
Ազգություն Ռուս
Հաջորդող Նիկոլայ I
Ուղեկից Ալեքսանդրա
Տոհմ Ռոմանովներ
Հայր Պավել I
Մայր Սոֆիա Վյուտենբուրգցի

Նիկոլայ I Պավլովիչ (ռուս.՝ Николай I Павлович, հուլիսի 6, 1796, Ցարսկոյե Սելո - մարտի 2, 1855, Սանկտ Պետերբուրգ), Ռուսական կայսրության կայսր, Ֆինլանդիայի մեծ իշխան, Լեհաստանի թագավոր։ Ռոմանովների հարստության ներկայացուցիչ։ Պավել I-ի և Մարիա Ֆյոդորովնայի երրորդ զավակը, Ալեքսանդր I ցարի հարազատ եղբայրը, Ալեքսանդր II-ի հայրը։

19-րդ դարը կայսրության պատմության մեջ նշանավորվում է նրանով, որ Ռուսաստանում գահ են բարձրանում գերմանացի կայսրեր։ Դեռ 1762 թվականին գահ բարձրացած Պետրոս III-ը արդեն հոր կողմից գերմանաացի էր, իսկ նրա կինը՝ Եկատերինա II Մեծը, բնիկ գերմնացի էր։ Վերջինիս մահից հետո գահ է բարձրանում Պավել I-ը (1796–1801)։ Հաջորդ կես դարը իշխում են իր որդիները՝ Ալեքսանդր I-ը (1801–1825) և Նիկոլայ I-ը (1825–1855

Կենսագրություն[խմբագրել]

Մանկությունը և պատանեկությունը[խմբագրել]

Նիկոլայը՝ Ռուսաստանի կայսր[խմբագրել]

Դեկաբրիստների ապստամբություն[խմբագրել]

1825 թվականի դեկտեմբերին հանկարծամահ է լինում Ալեքսանդր կայսրը, և նրան փոխարինում է 30-ամյա եղբայրը՝ Նիկոլայը։ Ռուս զինվորականության մի մասը ապստամբում է և չի ճանաչում նրա իշխանությունը։ Պատմության մեջ այս ընդվզումը հայտնի է «Դեկաբրիստների ապստամբություն» անունով։ Աայն ավարտվում է ապստամբների պարտությամբ, որոնք աքսորի են ենթարկվում։ Նիկոլայ I-ը ժառանգում է ոչ միայն Ռուսաստանի կայսերական, այլև Լեհաստանի թագավորական ու Ֆինլանդիայի իշխանական թագը։

Ռուս-պարսկական պատերազմ (1826-1828)[խմբագրել]

    1rightarrow.png Հիմնական հոդված՝ Ռուս-պարսկական պատերազմ (1826-1828)

Աբբաս-Միրզայի արշավանքը[խմբագրել]

1826 թվականին, օգտվելով Ռուսաստանում ստեղծված իրավիճակից, պարսից գահաժառանգ Աբբաս-Միրզան հարձակվում է կայսրության հողերի վրա՝ ձգտելով վերանվաճել կորցրած տարածքները։ Պարսիկներին դիմադրություն է ցույց տալիս Շուշիի բերդը։

Արևելյան Հայաստանի ազատագրումը[խմբագրել]

Ռուսական բանակը արագ ուշքի է գալիս և անցնոմ հարձակման։ Հաջորդ տարում նրանք գրավում են Երևանը, ապա՝ Նախիջևանը։ Ռուսներին մեծ օգնություն են ցույց տալիս հայ կամավորական ջոկատները և տեղի հայ բնակչությունը։ Ռուսները գրավում են Արևելյան Հայաստանի մյուս քաղաքները՝ Խոյը, Ուրմիան, Մակուն և մոտենում Թավրիզի մատույցներին։ Պարսիկները հաշտություն են խնդրում։

Թուրքմենչայի պայմանագիր[խմբագրել]

1828 թվականին կնքվում է Թուրքմենչայի հաշտությունը, որով պարսկական կողմը ճանաչում է Ռուսաստանի իրավունքները ամբողջ Անդրկովկասի, այդ թվում՝ Արևելյան Հայաստանի հյուսիսային գավառների վրա։ Հարավային հատվածում Մակուի, Ուրմիայի, Խոյի խանությունները հետ են վրադարձվոււմ Իրանին։ Երկու պետությունների միջև հաստատվում են բարիդրացիական դիվանագիտական հարաբերություններ։

Ռուս-թուրքական պատերազմ (1828-1829)[խմբագրել]

    1rightarrow.png Հիմնական հոդված՝ Ռուս-թուրքական պատերազմ (1828-1829)

Թուրքական հարձակումը[խմբագրել]

1828 թվականին սկսվում է ռուս-թուրքական հհրթական պատերազմը։ Այն մղվում էր 2 ճակատներով՝ բալկանյան և կովկասյան։

Ռուսական զորքերի հաղթանակները[խմբագրել]

Բալկանյան թերակղզում ռուսական զորքերն ազաատագրում են Ռումինիայի և Բուլղարիայի տարածքը, գրավում Ադրիանապոլիսը և մոտենում մայրաքաղաք Կոստանդնուպոլսին։ Կովկասյան ճակատում ռուսները գրավում են Սև ծովի արևելյան ափերը՝ Աբխազիան, Իմերեթիան և Քութայիսը, ինչպես նաև՝ Ախալցխան և Ախալքալաքը։ Ազատագրվում, բայց պատերազմի ավարտից հետո Թուրքիային է վերադարձվում Արևմտյան Հայաստանի զգալի մասը՝ Կարսը, Էրզրումը, Մուշը և Բայազետը։

Ադրիանապոլսի պայմանագիր[խմբագրել]

1829 թվականին կնքված Ադրիանապոլսի պայմնագրով Ռուսաստանը հաստատում է իր տիրապետությունը վերոնշյալ տարածքներում։

Իրադրությունը Եվրոպայում[խմբագրել]

Լեհաստանի ապստամբությունը 1830-1831 թվականներին[խմբագրել]

Լեհաստանի օրգանական ստատուտ[խմբագրել]

1848-1849 թվականների ազգային–ազատագրական և քաղաքացիական շարժումները[խմբագրել]

Ղրիմի պատերազմը[խմբագրել]

    1rightarrow.png Հիմնական հոդված՝ Ղրիմի պատերազմ

Արևելյան հարց[խմբագրել]

Պատերազմական գործողություններ[խմբագրել]

Փարիզի հաշտության պայմանագիր[խմբագրել]

Ներքին քաղաքականություն[խմբագրել]

Նիկոլայ I-ի բարեփոխումները[խմբագրել]

Անձնական կյանքը և մահը[խմբագրել]

Ընտանիքը: Երեխաները[խմբագրել]

Նիկոլայ կայսեր կինը՝ Ալեքսանդրան, իրենց երեխաների՝ ապագա կայսր Ալեքսանդր II-ի և Մեծ իշխանուհի Մարիայի հետ