Ալեքսանդր Սուվորով
 |
Այս հոդվածի ստեղծողը կամ նրանում մեծ ներդրում ունեցող անձը, ըստ երևույթին, հետաքրքրությունների կոնֆլիկտ ունի հոդվածի առարկայի հետ։ Հոդվածը կարող է պահանջել մաքրում Վիքիպեդիայի քաղաքականությանը, հատկապես Չեզոք տեսակետի պահանջը բավարարելու համար։ Հետագա քննարկումը քննարկման էջում։ |
| Ալեքսանդր Վասիլյեվիչ Սուվորով | |
|---|---|
| Александр Васильевич Суворов | |
| նոյեմբերի 24 1729 թ. - մայիսի 18 1800 թ. | |
 Ալեքսանդր Սուվորովը համազգեստով |
|
| Ծննդյան վայր |  Ռուսական կայսրությունՄոսկվա |
| Վախճանի վայր | Ռուսական կայսրություն Սանկտ Պետերբուրգ |
| Պատկանելություն | Ռուսական կայսրություն |
| Զորքի տեսակ | Հետևակ, հեծելազոր |
| Ծառայության թվականներ | 1748—1800 |
| Կոչում | Գեներալասիմուս |
| Հրամանատարն էր | Ռուսական կայսրության և Սրբազան Հռոմեական կայսրության զորքերի |
 Ստորագրությունը |
|
Ալեքսանդր Սուվորով (1730[1]—1800), Ռուսաստանի ազգային հերոս[2], ռուսական բանակի մի հրամանատար, ով իր ռազմական կենսագրության ընթացքում ոչ մի պարտություն չի կրել, ռուսական ռազմական արվեստի հիմնադիրներից մեկը:
Իտալիայի իշխան (1799), Ռիմնիկյան կոմս (գրաֆ) (1789), Սրբազան Հռոմեական կայսրության կոմս, ռուսական ցամաքային ուժերի և նավատորմի, ինչպես նաև Սրբազան Հռոմեական կայսրության զորքերի գեներալիսիմուս, ավստրիական և սարդինական զորքերի գեներալ-ֆելդմարշալ, Սարդինական թագավորության գրանդ և թագավորական սերմամբ արքայազն («թագավորի կուզեն» (այսինքն` զարմիկ) տիտղոսով), այն ժամանակներում տղամարդկանց տրվող բոլոր ռուսական և բազմաթիվ արտասահմանյան ռազմական պարգևների շքանշանակիր: Ռուսական և այլազգի գիտնականների մեծ մասը աշխատում է խուսափել Սուվորովի հայկական ծագման վարկածից, այն աստիճան, որ ռուս գիտնականները անգամ փորձում են ժխտել Ալեքսանդր Վասիլյեվիչ Սուվորովի մոր` Ավդոտյա (Եվդոկիա) Թեոդոսի Սուվորովայի (Авдотья (Евдокия) Феодосьевна Суворова), օրիորդական ազգանվամբ` Մանուկովայի ակնհայտ հայկական ծագումը: Այնինչ հայ գիտնականների ջանքերով ի հայտ է գալիս նաև այն իրողությունը, որ հայ էր ոչ միայն Ալեքսանդր Սուվորովի մայրը, այլև հայրը` Վասիլի Սուվորովը, ով եղել է ռուսական առաջին ռազմական բառարանի հեղինակը, ռուսաց Պետրոս Մեծ ցարի սանիկը և արտակարգ զարգացած ու կրթված մի անձնավորություն, ով տիրապետել է ութ լեզվի, այդ թվում հայերենին և թուրքերենին, ինչը անհնար էր համենայն դեպս այն ժամանակվա ռուսական ազնվականության, առավել ևս շվեդ ազնվականի համար (բանն այն է, որ ռուս և այլ օտարազգի գիտնականները, հստակ իմանալով Սուվորովների տոհմի ոչ ռուսական արմատների մասին, փորձում են ապացուցել Սուվորովների գերդաստանի "շվեդական" ծագումը): Այնինչ առանց հայկական վարկածի ընդունման անհասկանալի է մնում նաև, թե ինչու Ալեքսանդր Սուվորովի հայրը` գեներալ Վասիլի Սուվորովը, ով Պետրոս Ա ցարի սանիկն էր ու Ռուսական կայսրության ամենահարուստ ու ազդեցիկ մարդկացից մեկը, հանկարծ որոշեց ամուսնանալու համար դիմել Աստրախանի հայությանը և այնտեղի հայ մի ընտանիքից` հենց Հայ առաքելական եկեղեցիին պատկանող մի հայուհու` հավանաբար Հյուսիսային Կովկասի հայերից սերվող Մանուկովային կնության առնել: Ալեքսանդր Վասիլյևիչ Սուվորովի մայրական պապը` Եվդոկիա Մանուկովայի հայրը` Թեոդոս Մանուկովը ռուս պատմաբան Ա.Պետրուշևսկու հստակ տվյալներով բավական բարձր պաշտոններ է զբաղեցրել Պետրոս Մեծի ժամանակ: Հայտնի է, որ Ռուսաց այս մեծ ցարը խրախուսում էր օտարերկրացիների ներգրավումը ռուսական պետական ծառայության մեջ, ընդ որում, բավական մեծ տեղ էր տալիս հայերին: Եվ այսպես` Ալեքսանդր Սուվորովի պապը` Թեոդոս Մանուկովը` եղել է Պետրոս Մեծ ցարի օրոք ռուսական կառավարական հիմնարկներից մեկի աստիճանավոր, որը սկզբում գրանցման ու հաշվառման էր ենթարկում Պետրոս Ա-ի կողմից գրավված և Ռուսաստանին միացված Ինգերմանլանդիա մարզը, որտեղ գտնվում էր կայսրության նոր մայրաքաղաք Սանկտ Պետերբուրգը, իսկ 1737 թվականին, որպես Պետրոս Մեծ կայսերը հավատարիմ անձնավորություն, նշանակվում է Սանկտ Պետերբուրգի վոյեվոդա: Ի դեպ, գեներալիսիմուս Ալեքսանդր Սուվորովի հայրական պապը` Իվան Գրիգորի Սուվարյանը (Սուվարով) Պետրոս Ա ցարի օրոք ծառայում էր Պրեոբրաժենյան գնդում որպես "ընդհանուր" կամ "գլխավոր" գրագիր` генеральный писарь, ինչը վկայում է նրա` բարձր գրագիտության և ցարի վստահությունը վայելելու մասին: Սուվորովների հայկական ծագման օգտին է խոսում նաև այն, որ Ռուսաստանի Եկատերինա Մեծ կայսրուհին հենց Սուվորովին էր հանձնարարում Հայաստանի և հայերի հետ առնչվող բոլոր քաղաքական և ռազմաքաղաքական հարցերը, որոնք Ալեքսանդր Վասիլիի Սուվորովը, ի դեպ, բավական հաջողությամբ լուծում էր: Ա.Վ.Սուվորովը եղել է Ռուսական կայսրության և հայ ժողովրդի կապող օղակներից մեկը: "Սուվորով" ազգանունը ինքը ռուսական չէ և առավել ևս` շվեդական էլ չէ, ինչը ճգնում են ապացուցել այս տոհմի հայկական ծագման վարկածի մոլի հակառակորդները: Կաղապար:Книга:Биографии российских генералиссимусов и генерал-фельдмаршалов</ref>.
Շվեդական կամ սկանդինավյան չեն գեներալիսիմուս իշխան Ալեքսանդր Սուվորովի ոչ միայն ազգանունը, այլև հայրական ճյուղի նախնիների անունները. հոր անուն էր Վասիլի (Բարսեղ), պապու անունը` Իվան (Հովհաննես), ապուպապի անունը` Գրիգոր, պապու պապի անունը` դարձյալ Հովհաննես (Իվան) և, ամենահետաքրքիրը` պապու պապի հոր անուն էր Պարթև (ռուսականացված ձևով` Պարֆենթիյ): Այդ մասին ակամայից խոստովանում է գեներալիսիմուս իշխան Ալեքսանդր Վասիլիի Սուվորովի առավել վստահելի համարվող մանրամասն կենսագրության հեղինակը` Ա.Պետրուշևսկին (Генералиссимус князь Суворов, соч. А. Петрушевского, ТОМ I, ГЛАВА ПЕРВАЯ, Суворов до боевой службы; 1730-1758. http://adjudant.ru/suvorov/pt01.htm):
Գեներալիսիմուս Ա.Վ.Սուվորովի նախնիները[խմբագրել]
Գեներալիսիմուս Ա.Վ.Սուվորովի հայրական ճյուղը ուներ հետևյալ տեսքը`
1. Պարթև (Парфентий) Սուվարյան կամ Շահ-Սուվարյան
2. Հովհաննես-Իվան Պարթևի Սուվարյան կամ Սուվարով
3. Գրիգոր Իվանի Սուվարով կամ Սուվորով
4. Իվան Գրիգորի Սուվորով
5. ա. Վասիլի Սուվորով (Իվան Գրիգորի Սուվորովի երկրորդ կնոջից` Մարթա Իվանովնայից), Պետրոս Մեծ ցարի սանիկ և գվարդիական գնդի ծառայող, Ելիզավետա կայսրուհու օրոք` Բերգ-կոլեգիայի (լեռնահանքային արդյունաբերության մինիստրության) գլխավոր "պրոկուրոր"` վերատեսուչ, գնդապետի, իսկ ապա` գեներալի կոչումով, 5. բ. Վասիլի Սուվորովի եղբայրը` Ալեքսանդր Սուվորով (Իվան Գրիգորի Սուվորովի երկրորդ կնոջից` Մարթա Իվանովնայից), 5 գ. Վասիլի Սուվորովի եղբայրը` Իվան Իվանի Սուվորով (Իվան Գրիգորի Սուվորովի առաջին կնոջից):
6. ա. Ալեքսանդր Վասիլիի Սուվորով, ում քույրերն էին` 6. բ. Աննա Վասիլիի Սուվորովա, 6. գ. Մարիա կամ Մարիամ Վասիլիի Սուվորովա:
Իսկ ահա Գեներալիսիմուս Ա.Վ.Սուվորովի մայրական ճյուղը ուներ հետևյալ տեսքը`
1. Սիմոն Մանուկյան կամ Մանուկով Աստրախանցի,
2. Թեոդոս կամ Ֆեոդոսիյ Մանուկով, Սանկտ Պետերբուրգի վոյեվոդա
3. Եվդոկիա կամ Ավդոտյա Մանուկովա
4. Ալեքսանդր Վասիլիի Սուվորով
"Սուվորով", ավելի ճիշտ` "Սուվարով" կամ հայկական ձևով "Սուվարյան" տոհմանունը ծագում է "սուվարի" պարսկա-արաբական բառից, որը նշանակում է "հեծյալ ռազմիկ": Այդտեղից էլ "Շահ-Սուվարի" կամ "Շահ-Սուվարյան" ազգանունը, որը նշանակում է "շահի ձիավոր", "արքայական հեծյալ" կամ "թագավորական ասպետ": Պատահական չէ, որ Եվրոպական ամենաբարձր արքայական տոհմերը ընդունում էին Սուվորովի արքայական արյամբ "գրանդ"` բարձր ազնվական լինելը: Ամենայն հավանականությամբ Սուվորովների կամ Շահ-Սուվարյանների գերդաստանը եղել է հայ արքայական տներից մեկի հետ կապ ունեցող ազնվական տոհմերից մեկի ճյուղը: Ալեքսանդր Սուվորովի մայրական տոհմը` Մանուկովները Հյուսիսային Կովկասում, Ղրիմում կամ Մոլդովա-Վալախիայում բնակություն հաստատած հայկական տոհմերից են, հավանաբար` Սյունիք-Արցախից ծագող, իսկ հայրական ճյուղը ծագում էր Անիի կամ Կիլիկիայի արքայական տոհմերին ազգակից ազնվական տոհմերից: Այնինչ գեներալիսիմուս Ալեքսանդր Սուվորովի և նրա հոր` գեներալ Վասիլի Սուվորովի, անգամ վերջինիս կնոջ և Ռուսաստանի մեծագույն գեներալիսիմուսի մոր` Մանուկովայի հայկական ծագումից խուսափող և այդ փաստերը թաքցնող ռուս և այլազգի գիտնականները "չեն կարողանում" բացահայտել նույնիսկ Ալեքսանդր Վասիլյևիչ Սուվորովի ծննդյան տարին` 1727, 1729, թե 1730:[3]. Նրանք նույնիսկ չեն կարողանում պարզել, թե արդյոք Մոսկվայում է ծնվել Ռուսաստանի բոլոր ժամանակների մեծագույն զորավարը` գեներալիսիմուս Ա.Վ.Սուվորովը, թե մի այլ վայրում: Այս ամենով նրանք իրենք իրենց թակարդն են գցում, ցույց տալով, որ կեղծում են հայկական արյուն ունեցող մեծ զորավարի ծագումը:[4]:
Ալեքսանդր Վասիլիի Սուվորովի սերունդները[խմբագրել]
Գեներալիսիմուս Սուվորովի ընտանեկան կյանքն անհաջող էր: 1774թ. հունվարի 16 (27), ին նա Մոսկվայում ամուսնացավ Իշխանուհի Վարվառա Իվանի Պրոզորովսկայայի (1750—1806) հետ: Վերջինս դուստրն էր իշխան Իվան Անդրեյի Պրոզորովսկու և Մարիա Միխայլովնա Պրոզորովսկայայի (օրիորդական ազգանունը` իշխանուհի Գոլիցինա): Կնոջ հետ իշխան Սուվորովի հարաբերությունները վատ էին: 1779 թվականին, ասում են նա բացահայտեց կնոջ դավաճանությունը և սկսկեց ապահարզանի գործընթացը, սակայն շուտով դադարեցրեց այն` կնոջ հարազատների և այլ ազդեցիկ անձանց ճնշման ներքո: 1784 թվականին Սուվորովը լիովին խզեց հարաբերությունները Վարվառա Պրոզորովսկայայի հետ. Ընդ որում նրա դուստրը` Նատալյան ուսման և դաստիարակության տրվեց հայտնի Սմոլնիի ինստիտուտ, իսկ որդին` Արկադին, որը ծնվել էր այդ թվականի օգոստոսի 4-ին, մնաց մոր հետ:
Ստորև թվարկված են իշխան Սուվորովի սերունդները:
1. Դուստրը` Նատալյա Ալեքսանդրովնան (1775—1844), ամուսնացած կոմս Նիկոլայ Զուբովի հետ, ունեցավ վեց զավակ:
2. Որդին` Արկադի Ալեքսանդրովիչը (1784—1811), գեներալ, խեղդվեց Ռիմինիկ գետում: Բայց մինչ այդ, Ելենա Ալեքսանդրովնա Նարիշկինայի (1785—1855) հետ ամուսնությունից ունեցավ չորս զավակ.
2.1. Մարիա (1802—1870), ամուսնացած գեներալ-մայոր, իշխան Միխայիլ Միխայիլովիչ Գոլիցինի (1793—1856) հետ, ունենալով երեք զավակ,
2.2. Վարվառա (1803—1885), ով կրում էր տատու` Վարվառա Պրոզորովսկայա-Սուվորովայի անունը. առաջին անգամ ամուսնացած է եղել գնդապետ Դմիտրի Բաշմակովի (1792—1835) հետ, իսկ երկրորդ անգամ` իր հեռավոր ազգական իշխան Անդրեյ Գորչակովի հետ. առաջին ամուսնությունից ունեցել է վեց զավակ,
2.3. Ալեքսանդր (1804—1882), ով կրում էր իր պապու` գեներալիսիմուս իշխան Ալեքսանդր Սուվորովի անունը: Լյուբով Վասիլևնա Յարցեվայի (1811—1867) հետ ամուսնությունից թողել է երեք զավակ.
2.3.1. Դուստրը կրում էր մոր` նույն Լյուբով անունը (1831—1883) և առաջին ամուսնուց` պետական խորհրդական, իշխան Ալեքսանդր Վասիլևիչ Գոլիցինից բաժանվել էր, իսկ երկրորդ ամուսնուց` գնդապետ Վլադիմիր Վլադիմիրովիչ Մոլոստվովից (1835—1877), ունեցել էր յոթ զավակ:
2.3.2. Նիկոլայ Ալեքսանդրովիչ Սուվորովը (1834—1893), գեներալիսիմուսի թոռը, ֆլիգել-ադյուտանտ էր: Նա մահացավ անզավակ: Նրա մահով հատվեց Սուվորովների տոհմի արական ճյուղը և դրանով իսկ գեներալիսիմուս Սուվորովի, Իտալիայի իշխանի, Ռիմնիկի կոմսի տոհմը դադարեց:
2.3.3. Ալեքսանդրա Ալեքսանդրովնան (1844—1927), գեներալիսիմուսի թոռնուհին, ամուսնացած էր գեներալ-մայոր Սերգեյ Վլադիմիրովիչ Կոզլովի (1853—1906) հետ և ուներ երկու զավակ:
2.4. Կոնստանտին Արկադյևիչը (1809—1877), գնդապետ, հոֆմեյստեր: Ամուսնացել էր Ելիզավետա Ալեքսեևնա Խիտրովոյի (1822—1859) հետ: Անզավակ էին:
1848 փետրվարի 5 (17)-ին Իտալիայի իշխաններ, Ռիմնիկի կոմսեր Ալեքսանդր և Կոնստանտին Արկադիի Սուվորովներին, ինչպես նաև նրանց սերունդներին շնորհվեց "պայծառափայլություն" բարձր տիտղոսը: Սակայն նրանցից առաջինը թողեց արական սեռի մեկ ժառանգ (Նիկոլայ Ալեքսանդրովիչ Սուվորովը` 1834—1893), որն անզավակ վախճանվեց, իսկ երկրորդը ինքը մահացավ անժառանգ: Դրանով իսկ դադարեց մեծ գեներալիսիմուսի տոհմի գոյությունը:
Ծանոթագրություններ[խմբագրել]
- ↑ А. А. Петрушевский, Генералиссимус князь Суворов, гл. 1
Ըստ աղբյուրների մեծամասնության ծննդյան թվականը պետք է համարել 1730 թ-ը: Ինքը Ալեքսանդր Վասիլիի Սուվորովը իր ձեռքով գրած կենսագրական տվյալների համաձայն` ծնվել է 1727 թվականին, այնինչ նրա բանակիում ծառայության անցնելու և իր առաջին գնդում գրանցվելու տարեթիվը, ըստ կատարված հաշվարկների, հանգեցնում է նրա ծննդյան մեկ այլ տարեթվի` 1729թ.:
- ↑ Вячеслав Лопатин։ «Был ли генералиссимус А. Суворов масоном?»։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-08-11-ին։ http://www.webcitation.org/60rgeCQB0։ Վերցված է 2011-06-22։
- ↑ Лопатин В. Когда же родился Александр Васильевич Суворов?
- ↑ Военная энциклопедия: В 8-й т. / Гл. ред. комис. П. С. Грачев. — Կաղապար:М., 1995. — С. 310.
