Շառլ Ազնավուր

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Շառլ Ազնավուր

Շառլ Ազնավուրը (2014)
Հիմնական տվյալներ
Ի ծնե անուն Շահնուր Վաղինակ Ազնավուրյան,
Shahnour Vaghenag Aznavourian
Ծնված մայիսի 22, 1924 (1924-05-22) (90 տարեկան)
{{{2}}} Փարիզ, Ֆրանսիա
Ժանրեր Պոպ
Շանսոն
Ջազ
Մասնագիտություն Երգիչ-երգահան, դերասան, հասարակական գործիչ, դիվանագետ
Գործունեություն 1936–ներկա
Լեյբլ EMI
MusArm Records
Կապված Կլոդ Լոմբարդ
Կատյա Ազնավուր
Կայք http://www.charlesaznavour.com

Շառլ Ազնավուր (իսկական անունը՝ Շահնուր Վաղինակ Ազնավուրյան, մայիս 22, 1924, Փարիզ), ֆրանսահայ նշանավոր շանսոնիե, երգիչ, երգահան, կինոդերասան և հասարակական գործիչ։ 2009 թվականի մայիսից Շվեյցարիայում Հայաստանի դեսպանն է և Ժնևի ՄԱԿ-ի գրասենյակում և այլ միջազգային կազմակերպություններում Հայաստանի մշտական ներկայացուցիչը[1]։

Կենսագրություն[խմբագրել]

Մանկություն[խմբագրել]

Շառլ Ազնավուրը ծնվել է 1924 թ. մայիսի 22-ին Սեն Ժերմեն դես Պրեսում, Փարիզ, հայ գաղթականներ Միշա և Քնար Ազնավուրյանների ընտանիքում, ծննդյան անունը՝ Շահնուր[2] Վաղինակ Ազնավուրյան[3]։ Ազնավուրի հայրը ծնվել էր Ախալցխայում[4][5], արմատներով Էրզրումից էր, իսկ մայրը՝ Քնար Բաղդասարյանը, Իզմիրից էր[6], Հայոց ցեղասպանության ականատես փրկվածներից[7]։ Շառլի հայրը երիտասարդ տարիներին ապրել էր Թբիլիսիում, ուր աշխատանքի համար տեղափոխվել էր նրա ընտանիքը (Շառլի պապը Թբիլիսիի գլխավոր կառավարչի անձնական խոհարարն էր)[8]։ Հետագայում Ֆրանսիա տեղափոխվելուց հետո Միշա Ազնավուրյանը երգում էր ռեստորաններում, մինչ կհիմներ իր սեփական կովկասյան ռեստորանը՝ կոչելով այն Le Caucase («Կովկաս»)։ Միսաք Մանուշյանը՝ Ֆրանսիական դիմադրության շարժման առաջնորդը, ով մահապատժի ենթարկվեց ֆաշիստների կողմից 1944 թ., Ազնավուրյանների տան մշտական հյուրն էր, և Ազնավուրյաններն աջակցում էին նրան և կնոջ՝ Մելինեին, երբ նրանք թաքնվում էին։ Իր կնոջ հետ միասին, ով դերասանուհի էր, Միշան ծանոթացրեց Շառլին թատրոնի աշխարհի հետ վաղ տարիքից։ Շառլը թողեց դպրոցը 9 տարեկանում՝ արդեն տարված լինելով արտիստի կյանքով։ Նա սկսեց հանդես գալ այդ ժամանակից և շուտով վերցրեց «Ազնավուր» բեմական անվանումը։ 1940-ական թթ. Պիեռ Ռոշի հետ հանդես է եկել կաբարեում։ Առաջին երգը՝ «Ես հարբած եմ» (1944), Ժորժ Ուլմյերի կատարմամբ, արժանացել է «Տարվա ձայնապնակ» մրցանակին, սակայն Ազնավուր-կատարողին հանդիսատեսը երկար ժամանակ չի ընդունել։ Շառլի աստեղային ժամը եկավ 1946 թ., երբ Էդիթ Պիաֆը, լսելով նրա երգեցողությունը, պայմանավորվեց տանել նրան իր հետ Ֆրանսիայում և ԱՄՆ-ում շրջագայությունների[9]։

Համաշխարհային հռչակ է ստացել 1956-ին, Փարիզի «Օլիմպիա» դահլիճում հաջող ելույթից հետո։ «Ֆրանսիան ազնավուրացված է»,- գրել է ֆրանսիական մամուլը։ Շուրջ հազար երգի հեղինակ է /մի մասը՝ երգահան Ժորժ Կառվարենցի հեղինակցությամբ/, այդ թվում՝ բազմաթիվ միջազգային հիթերի՝ «Մաման», «Բոհեմը», «Դեռ երեկ», «Երիտասարդություն», «Պետք է գիտնալ», «Նա», «Երկու կիթառ», «Ինչպես ասում են», «Հավերժական սեր», «Ավե Մարիա» և այլն։ Դրանց կատարողներից են՝ Էդիթ Պիաֆը, Լայզա Մինելլին, Մստիսլավ Ռոստրոպովիչը, Պլասիդո Դոմինգոն, Խուլիո Իգլեսիասը, Շերը, Ջո Դասենը, Ռեյ Չարլզը և այլք։ Ցայսօր վաճառվել է Ազնավուրի շուրջ հարյուր միլիոն ձայնապնակ։ Ամերիկյան «Թայմ» հանդեսի հարցման համաձայն Ազնավուրը ճանաչվել է «Դարի արվեստագետ»՝ 149 հազար ձայնով։ Արժանացել է Հայաստանի և Ֆրանսիայի բարձրագույն պետական պարգևներին, «Պատվո սեզարի» (1997)։

Նկարահանվում է կինոյում՝ «Գլուխը պատին» (1958), «Կրակեք դաշնակահարի վրա» (1960), «Սատանան և տասը պատվիրանները» (1962), «Արարատ» (2002) և այլն։ Ազնավուրը հպարտանում է իր հայկական ծագմամբ, մշտապես սատար է կանգնում Հայաստանին։ Հայկական թեմաներով են նրա «Քեզ համար, Հայաստան», «Նրանք ընկան» (Ցեղասպանության վաթսունամյակին), «Ինքնակենսագրություն», «Քնքուշ Հայաստան» երգերը։ Դստեր՝ Սեդա Ազնավուրի հետ հայերեն կատարել է Սայաթ-Նովայի «Աշխարհումս» երգը։ 1988-ի սպիտակյան ավերիչ երկրաշարժից անմիջապես հետո հիմնադրել է «Ազնավուրը Հայաստանին» բարեգործական հիմնադրամը։ Հայաստանի մշտական դեսպանն է ՅՈւՆԵՍԿՕ-ում։ 1964, 1996, 2006 և 2014 թթ. համերգներ է տվել Հայաստանում։ Գյումրիում կանգնեցված է Ազնավուրի արձանը, նրա անունով է կոչվում Երևանի հրապարակներից մեկը։

2009 թ. մայիսի 4-ից՝ Ժնևի ՄԱԿ-ի գրասենյակում և այլ միջազգային կազմակերպություններում Հայաստանի Հանրապետության մշտական ներկայացուցիչ, 2009թ. մայիսի 5-ից՝ Շվեյցարիայի Համադաշնությունում Հայաստանի Հանրապետության արտակարգ և լիազոր դեսպան։ 2011 թվականից սկսվել է Ազնավուրի նոր համաշխարհային շրջագայությունը՝ Aznavour en Toute Intimité խորագրով։ Նույն թվականին թողարկված նոր՝ "Aznavour toujours" ալբոմը Ֆրանսիայի և Բելգիայի հիթ-շքերթներում զբաղեցրեց 4-րդ հորիզոնականը։[10]

Վիլիամ Սարոյանը մի առիթով ասել է. "Երբ ռադիոընդունիչի կոճակը կսեղմեմ և հեռու-հեռուներեն կլսեմ Ազնավուրի երգերը, միտքես կըսեմ. "Ապրիս, եղբայր, դուն ալ հաղթեցիր, դուն մեծ ու տոկուն հայ մըն ես..."

Անձնական կյանք և մշակութային ազդեցություն[խմբագրել]

Ազնավուրը ամուսնացել է երեք անգամ. առաջին անգամ տասնյոթամյա Միշելին Ռյուգելի հետ (1946 թ. մարտի 16), երկրորդ անգամ Էվելին Պլեսիսի հետ (1955 թ. հոկտեմբերի 28) և երրորդ անգամ շվեդուհի Ուլլա Տորսելի հետ (1967 թ. հունվարի 11)։ Այս ամուսնությունների արդյունքում ունեցել է 6 երեխա՝ Սեդան, Շառլը, Պատրիկը, Կատյան, Միշան և Նիկոլան։ 1990 թ. նա գրող-ռեժիսոր Մայքլ Ֆինի Կալանին առաջարկեց անդրադառնալ իր կյանքին հեռուստատեսային My Riviera շարքում, որի նկարահանումները տեղի ունեցան Հարավային Ֆրանսիայի Պորտ Գրիմո վայրում գտնվող Ազնավուրի տանը։ Ներկա պահին նա բնակվում է Սբ. Սյուլպիսում, Վո, Շվեյցարիա։

Նրա երաժշտականությունը և փառքը արտերկրում առկա է փոփ մշակույթի շատ այլ ոլորտներում ևս։ Ազնավուրի անունը ընկած է Յոշիյուկի Տոմինոյի 1979 թ. մեխա անիմե Mobile Suit Gundam սերիալի Char Aznable հերոսի անվան հիմքում։ Նրա "Parce Que Tu Crois" երգը նմուշօրինակ է եղել հիփ-հոփ պրոդյուսեր Dr. Dre-ի "What's the Difference" երգի համար (մասնակցությամբ Էմինեմի և Xzibit-ի) 2001 թ. ալբոմից։ Ազնավուրի անունը հիշատակվում է The Psychedelic Furs անգլիական ռոք խմբի "Sister Europe" («Քույր Եվրոպա») երգում ("The radio upon the floor/ is stupid, it plays Aznavour" «Ռադիոն հատակին է/Հիմարություն է, նա Ազնավուր է երգում»)։

Ազնավուրը հաճախ է կատակում իր ֆիզիկական թերությունների վերաբերյալ, հատկապես իր տխրահռչակ առանձնահատկության՝ կարճ հասակի, որը կազմում է 160 սմ (5 ֆտ 3 դյ)։

Ֆիլմեր[խմբագրել]

  • Շառլ Ազնավուր, Հայաստան 1989 (1989) ռեժիսոր Լևոն Մկրտչյան
    ՀԱՅՖԻԼՄ կինոստուդիա, գունավոր՝ 35mm
    Ֆիլմը պատմում է նշանավոր երգչի երկրաշարժից տուժած Հայաստան, իր այցելության մասին։
    Շառլ Ազնավուրը այս ֆիլմում հիմնականում խոսում է հայերեն։

http://www.youtube.com/watch?v=tHEd5L1i6gg

Պարգևներ և ճանաչում[խմբագրել]

Շառլ Ազնավուրի հուշարձանը Գյումրիում
  • 1963, 1971 and 1980 – Էդինսոնի մրցանակ[11]
  • 1971 – Ոսկե առյուծ պատվավոր մրցանակ «Mourir d'aimer» երգի իտալական տարբերակի համար
  • 1995 – Ֆրանսիական ակադեմիայի մեծ մեդալ
  • 1995 – UNESCO-ում Հայաստանի բարի կամքի մշտական դեսպան[12]
  • 1996 – Երգահանների Փառքի սրահի մրցանակ
  • 1997 – Ֆրանսիական Victoire մրցանակ,տարվա տղամարդ արտիստ
  • 1997 – Պատվավոր Ցեսար մրցանակ
  • 1997 – Սպայի և պատվի լեգեոնի
  • 2004 – «Հայաստանի ազգային հերոս» կոչում[13]
  • 2006 – Պատվավոր մրցանակ Կահիրեի 30-րդ կինոփառատոնին
  • 2008 – Կանադական կարգի պատվավոր սպա[14]
  • 2008 – Հայաստանի քաղաքացիության շնորհում[15]
  • 2009 – MIDEM Կյանիք ընթացքում նվաումների մրցանակ[16]
  • 2009 – Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության Գրիգոր Լուսավորչի շքանշան[17]
  • 2009 – Քվեբեկի ազգային սպայի կոչում[18]
  • 2010 – Պատվո շքանշան Ռուսաստանի և Ֆրանսիայի միջև մշակութային կապերի ամրապնդման համար[19]
  • 2014 – Ռուբեն Մամուլյանի անվան հատուկ մրցանակ «Հայակ» մրցանակաբաշխության ժամանակ,Ազնավուրի՝ համաշխարհային կինոյում ունեցած դերի համար[20]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

  1. «Շառլ Ազնավուրը նշանակվել է դեսպան»։ 2009 մայիսի 6։ http://hetq.am/am/politics/aznavur/։ Վերցված է 2010 փետրվարի 11։ 
  2. Also spelled Chahnour; see Hovannisian, Richard G. (2007)։ The Armenian Genocide: Cultural and Ethical Legacies։ New Brunswick, N.J.: Transaction Publishers, 215։ ISBN 9781412835923։ 
  3. Official biography
  4. Charles Aznavour. Biography
  5. Embassy of the Republic of Armenia in Switzerland, Portrait de S.E. Charles Aznavour
  6. «Biodata»։ Billetnet.fr։ http://www.billetnet.fr/en/wiki/Charles_Aznavour։ Վերցված է 1 May 2011։ 
  7. AZNAVOUR CHARLES (1924- ), Encyclopedia Universalis
  8. Tallmer, Jerry (19 September 2006). «Au revoir from Aznavour, adventurer with guts». The Villager. http://thevillager.com/villager_176/aurevoirfrom.html. 
  9. «Charles Aznavour». RFI Musique. December 2008. http://www.rfimusique.com/siteEN/biographie/biographie_6059.asp։ Վերցված է 10 February 2011. 
  10. Aznavour toujours, Ultratop
  11. «Edison Award Official Site, 2008»։ Edisonaward.nl։ http://www.edisonaward.nl/։ Վերցված է 1 May 2011։ 
  12. «Delegation of Armenia to UNESCO»։ Erc.unesco.org։ http://erc.unesco.org/cp/cp.asp?country=am&language=e։ Վերցված է 1 May 2011։ 
  13. «Charles Aznavour and Kirk Kerkorian National Heroes of Armenia»։ Panarmenian.net։ 28 May 2004։ http://www.panarmenian.net/news/eng/?nid=10630։ Վերցված է 1 May 2011։ 
  14. Charles Aznavour receives Order of Canada honours in Quebec City
  15. Cite error: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named Itzkoff
  16. «Aznavour to receive MIDEM award, PanArmenian.net, 15.01.2009»։ Panarmenian.net։ 15 January 2009։ http://www.panarmenian.net/news/eng/?nid=28195։ Վերցված է 1 May 2011։ 
  17. «Именем Шарля Азнавура в Степанакерте назван культурный центр, Regnum, 2009»։ Regnum.ru։ 18 May 2009։ http://www.regnum.ru/news/fd-abroad/armenia/1164595.html։ Վերցված է 1 May 2011։ 
  18. «Citation»։ National Order of Quebec։ http://www.ordre-national.gouv.qc.ca/membres/membre.asp?id=2558։ 
  19. «Charles Aznavour awarded for contributing to Russian-French ties». Vestnik Kavkaza. 27 August 2010. http://vestnikkavkaza.net/news/society/5119.html։ Վերցված է 8 June 2014. 
  20. «The French-Armenian legendary singer Charles Aznavour was awarded with the special prize named after Ruben Mamulyan during». Armenpress. 13 May 2014. http://armenpress.am/eng/news/761674/charles-aznavour-is-awarded-with-special-prize-named-after-ruben-mamulyan-at-%E2%80%9Chayak%E2%80%9D.html։ Վերցված է 8 June 2014. 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել]

Wikiquote-logo-hy.svg
Վիքիքաղվածքն ունի քաղվածքների հավաքածու, որոնք վերաբերում են
Commons-logo.svg
Նախորդող
Զոհրաբ Մնացականյան
Ժնևի ՄԱԿ-ի գրասենյակում և այլ միջազգային կազմակերպություններում Հայաստանի Հանրապետության մշտական ներկայացուցի
Շառլ Ազնավուր

2009թ. մայիսի 4-ից
Հաջորդող
----
Նախորդող
Զոհրաբ Մնացականյան
Շվեյցարիայի Համադաշնությունում Հայաստանի Հանրապետության արտակարգ և լիազոր դեսպան
Շառլ Ազնավուր

2009թ. մայիսի 5-ից
Հաջորդող
----