Տրանսիլվանիա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Տրանսիլվանիան Ռումինիայի քարտեզին

Տրանսիլվանիա (լատ.՝ Transsilvania «Անտառի հետևները», նաև՝ Արդյալ, ռում.՝ Transilvania (Ardealul), գերմ.՝ Siebenbürgen («Յոթ քաղաքների երկիր»), հունգ.՝ Erdély), պատմական շրջան Ռումինիայի հյուսիս-արևմուտքում։ Տրանսիլվանիայի սահմանամերձ մի մասը (Պարցիումը) բաժանվում է հետևյալ պատմական շրջանների՝ Բանատ (հարավ), Կրիշանա (կենտրոն) և Մարամուրեշ (հյուսիս)։ Տրանսիլվանիայում այժմ հիմնականում բնակվում են ռումինացիները և հունգարացիները։Տրանսիլվանիայի տարածքում մարդու բնակության հնագույն հետքերը հին քարի դարի ժամանակաշրջանից են։Մ.թ.ա. I հազարամյակի 2-րդ կեսից Տրանսիլվանիայում բնակվել են գետա-դակերի թրակիական ցեղեր, որոնք մ.թ.ա. IV-II դդ. միավորվել են ցեղային միությունների մեջ։Մ.թ.ա. III դ. Տրանսիլվանիա ներթափանցել են կելտերը։Մ.թ.ա. I դ. ձևավորվել է դակերի վաղ ստրկատիրական պետություն։Մ.թ.ա. II դ. սկզբից մինչև 271-ը Տրանսիլվանիայի տարածքը ենթարկվել է Հռոմին, մտել հռոմեական Դակիա պրովինցիայի կազմի մեջ։III-VI դդ. Տրանսիլվանիայի տարածքով անցել են գոթերը, հոները, գեպիդները, ավարները։VI-VII դդ. Տրանսիլվանիայի տարածքում բնակություն են հաստատել սլավոնները,IX դ. վերջին առանձնացել է ռոմանականացված բնակչությունը՝ վլախները(վոլոխներ)։X դ. Տրանսիլվանիայում նստակեցության են անցել հունգարական ցեղերի մի մասը։XI-XII դդ. Տրանսիլվանիան անցել է Հունգարիայի թագավորերի, հետագայում՝ այդտեղ հաստատված հունգար-սեկենների (սեկլերներ, հունգարների ազգագրական խումբ) և սաքսերի տիրապետության տակ, Տրանսիլվանիայում սկսվել է ֆեոդալական ընթացքը։1241թ.-ին Տրանսիլվանիան ենթարկվել է մոնղոլների հարձակմանը։XIIդ.-XVI դ. սկզբին Տրանսիլվանիայում իշխանությունը գտնվել է վոյեվոդների(սովորաբար՝ հունգար խոշոր հողատեր) ձեռքին։XIIIդ. կեսին առաջացել են քաղաքներ, XIV դ.՝ արհեստավորների կազմակերպություններ։XV-XVI դդ. տեղի են ունեցել հակաֆեոդալական ելույթներ։ XVII դ. եղել է Հաբսբութգների և Օսմանյան կայսրության պայքարի առարկա, կարևոր դեր է խաղացել Հաբսբութգների դեմ հունգարական թագավորության պայքարում։Ավստրո-Հունգարիայի միապետության ստեղծումից(1867թ.) հետո Տրանսիլվանիան հունգարական թագավորության կազմի մեջ էր։Ավստրո-Հունգարիայի տրոհումից հետո, 1918-ի նոյեմբերի 18(դեկտեմբերի 1)-ին Ալբա Յուլիայում Կայացած ժողովրդական ժողովը արտահայտվեց Տրանսիլվանիան Ռումինիայի հետ միավորելու մասին։1920թ.-ի Տրիանոնի հաշտության պայմանագրով Տրանսիլվանիան տրվեց Ռումինիային։1940թ.-ին Տրանսիլվանիայի մի մասը միացվեց Հունգարիային։1944թ.-ի հոկտեմբերին սովետական բանակը և ռումինական զորքերը Տրանսիլվանիան ազատագրեցին ֆաշիստական զորքերից։Փարիզի հաշտության պայմանագրով 1947թ.-ին վերականգնվեց ռումինա-հունգարական սահմանը՝ 1938-ի հունվարի 1-ի դրությամբ։