1930-ականների բռնաճնշում

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Այս հայտնի պատկերում, Նիկոլայ Եժովն է երևում Վորոշիլովի, Մոլոտովի, և Ստալինի կողքին՝ Սպիտակ ծովի ջրանցքն ստուգելիս
Այս հայտնի պատկերում, Նիկոլայ Եժովն է երևում Վորոշիլովի, Մոլոտովի, և Ստալինի կողքին՝ Սպիտակ ծովի ջրանցքն ստուգելիս
Երկրորդ պատկերում, Եժովի զտվելուց հետո, նրա պատկերը փոխարինվել է ջրանցքի և ջրանցքի եզրի հատվածով
Երկրորդ պատկերում, Եժովի զտվելուց հետո, նրա պատկերը փոխարինվել է ջրանցքի և ջրանցքի եզրի հատվածով

1930-ականների բռնաճնշումները Խորհրդային միությունում ճնշման միջոցների շարան էր ուշ 1930-ական թվականներին։ 1936-1938 թվականների «Մեծ զտումն» ունեցել է ավելի զոհեր և ավելի խիստ պատիժներ և իր շրջանակում ներառել Խորհրդային Միության ամբողջ բնակչության քան Խորհրդային Միության այլ «զտումները»։[1]

1930-ականների բռնաճնշումները Հայաստանում[խմբագրել]

1933-ից 1940 թվականներին Հայաստանի Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունում չկար մի կոմունիստ, որ իրեն ապահով զգար կուսակցությունից վտարման, աքսորման, ձերբակալման կամ մահի դիմաց։ Հայաստանում «Մեծ զտումն» սկսվեց 35-ամյա Հայաստանի ԿԿ Կենտկոմի առաջին քարտուղար Աղասի Խանջյանի ձերբակալումով և սպանությունով, որը տեղի ունեցավ 1936 թվականի հուլիսին Թիֆլիսում։[1][2] Դրանից հետո բռնությունները ծավալվեցեին, 1937 թվականի սեպտեմբերի 15-21-ի շաբաթվա մեջ հասնելով գագաթնակետին, երբ զանգվածային ձերբակալումները բանտերը հեղեղեցին։ Ամենալուրջ մեղադրանքները և բազում մահապատիժներ ներկայացվեցեին 1937-ի դեկտեմբերին։ Մյուս ամսում հոսանքը շուռ եկավ և «զտիչների զտումն» սկսվեց, որը տևեց մինչև 1939 թվականի փետրվարը։

Թեև Հայաստանում տարբեր բնույթի մեղադրանքներ էին ներկայացվում, ներկայացրած մեղադրանքների զգալի մասը «ազգայնականությունն» էր։ 1926-ին որոշում էր ընդունվել այն մասին, որ եկեղեցին հրաժարվի Մեծ եղեռնի զոհերի հիշատակը։ ապրիլի 24-ը նշելուց։ Մինչև 1937 թվականի վերջը Հայաստանում փակվել էր շուրջ 800 եկեղեցի։ 1930–1938 թվականներին բռնություն էր գործադրվել 164 հոգևորականի նկատմամբ, որոնցից 91-ը գնդակահարվել էին։ Իսկ ՀԿԿ Կենտկոմը 1938 թվի օգոստոսի 4-ին որոշում ընդունեց Էջմիածնի վանքը փակելու և հայ հոգևորականության համազգային կենտրոնը՝ Էջմիածնի կաթողիկոսությունը վերացնելու մասին։[2]

Ենթադրվում է, որ մոտ տաս հազարավոր հայ է ձերբակալվել, թեև ճշգրիտ քանակը հաշվելը դժվար է։ Ըստ մի Խորհրդային աղբյուրի, 1937 թվին 854 ուսուցիչ աշխատանքից արձակվել են, իսկ 448-ը ստաժավորվել են։ Ըստ մեկ արտագաղթողի զեկույցի, Գառնի գյուղի չափահաս բնակչության 18%-ը մեկ գիշերում ձերբակալվել է։[1] Միայն 1937 թվականին Հայաստանում ձերբակալվել է 5000 մարդ, որոնցից 67 տոկոսի համար ընդունվել է գնդակահարության որոշում։[2]

Աղբյուրներ[խմբագրել]