Հունական դիցաբանություն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
«Իրիս և Յուպիտեր», Միշել Կորնելի (1701 թ.)


Հունական դիցաբանությունը Հին Հունաստանում տարածված հավատալիքների, ծիսակատարությունների, աստվածների և աստվածությունների մասին բազմազան պատմությունների մի ամբողջություն է։
Համարվում էր, որ աստվածների հայր Զևսը և նրա կին Հերան ղեկավարում են կամակոր աստվածների ընտանիքը, որի տունը՝ պանթեոնը գտնվում է հունական երկրի հյուսիսային սահմանում գտնվող Օլիմպոս լեռան վրա։
Այդ ընտանիքի անդամներն էին Ապոլոն, Արտեմիս, Աթենաս Պալլաս, Արես, Պոսեյդոն, Հերմես, Դիոնիսոս, Դեմետրա, Պլուտոն և Պերսեփոնես աստվածներն ու աստվածուհիները։
Օլիմպիացիների ընտանիքը լրացնում էին բազմաթիվ տեղական աստվածությունները, սատիրները, ոգիները, նիմփերը, փերիներն ու մուսաները։ Հույներն այդ բոլորին կատարում էին զոհաբերություններ՝ հիմնականում կենդանիների տեսքով։
Չնայած նրան, որ աստվածներն օժտված էին քմահաճ բնավորությամբ, իսկ նրանցից ոմանք, ինչպես պատերազմի աստված Արեսն ու ծովի աստված Պոսեյդոնը, կարող էին լինել վրիժառու։ Հին հույների հավատալիքներում չկային ոչ սատանաներ և ոչ խավարի և մեղքի այլ ուժեր, որոնց սնում են մարդկանց խորքային վախերը։
Մարդու հիմնական արատ էր համարվում «ինքնաբավ հպարտությունը» (ὕβρις), որի համար սովորաբար պատիժ էր հանդիասանում աստվածների ցասումը։[1]

Հին Հունական առաջին աստվածը Գեան (երկիր) ունեցավ իր առաջին տղային Ուրանոսին «Օրակուլ»(երկինք) և ամուսնացավ նրա հետ։ Նրանք երկուսով ունեցան «Տիտան» աստվածներին։ Նրանց որդիներից մեկը Քրոնոսը ամուսնացավ Հռեայի հետ և ունեցավ 6 հայտնի օլիմպիական աստվածներին՝ Զևսին, Հադեսին, Հեստիային , Դեմետրային, Հերային և Պոսեյդոնին։

Քրոնոսի վախենալով երեխաների համար փորձեց կուլ տալ նրանց։ Զևսը փրկեց նրանց և նրանք արագ փախան Օլիմպիա լեռ։ Շուտով օլիմպիական աստվածները շատացան մինչև 12 աստված և ավելի։ Զևսը ամուսնացավ Հերայի հետ և ունեցան Աթենասին (Պալլասին) և մյուս աստվածներին։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

  1. Norman Devies. EUROPE. A history.