Քրիստափոր Կոլումբոս

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Քրիստափոր Կոլումբոս
Ridolfo Ghirlandaio Columbus.jpg
Ծովային հետազոտող՝ Կաստիլի Թագավորության համար
ԱԱՀ՝ Քրիստափոր Կոլումբոս
Բնագիր
ԱԱՀ՝
Christopher Columbus
Ծննդյան օր՝ օգոստոսի 25-ից հոկտեմբերի 31-ի միջև, 1451
Ծննդավայր՝ Ջենովա, Լիգուրիա
Վախճանի օր՝ մայիսի 20, 1506
Վախճանի վայր՝ Վալյադոլիդ, Իսպանիա
Ազգություն Ջենովացի
Կրոն Կաթոլիկ
Ամուսին՝ Ֆիլիպա Մոնիս (մոտ 1476-1485)
Երեխաներ՝ Դիեգո
Ֆերնանդո

Քրիստափոր Կոլումբոսը (Ջենովայի բարբառով՝ Christoffa Corombo. իսպաներեն՝ Cristóbal Colón. լատիներեն՝ Christophorus Columbus) (օգոստոսի 25-ի և հոկտեմբերի 30-ի միջև, 1451 - մայիսի 20, 1506), իտալացի ծովագնաց, գաղութատեր և հետազոտող է եղել, ում Ատլանտյան Օվկիանոսի վրա ճամփորդությունները ֆինանսավորված Իսպանիայի Իզաբելլա Թագուհու կողմից աջակցեց ընդհանուր Եվրոպայի՝ արևմտյան Ամերիկայի կիսագնդում գտնվող Ամերիկյան մայրցամաքների լավատեղյակության։ Հետևելով երկրի գնդաձևության մասին անտիկ ուսմունքին և ժամանակի գիտնականերին կողմից երկրագնդի չափերի սխալ հաշվարկումներին՝ Կոլումբոսի ծրագրում է գտնել Հնդկաստան տանող ամենակարճ ճանապարհը։ 1492-ին դուրս է եկել Պալոսի նավահանգստից (3 նավով)և, կտրելով Ատլանտյան օվկիանոսը մերձարևադարձային գոտում, հոկտեմբերի 12-ին (համարվում է Ամերիկայի հայտնադործման պաշտոնական օրը) հայտնագործել է Բահամյան կղզիախմբի Ման Սալվադոր կղզին։ Ուսումնասիրելով Կուբա կղզու հյուսիսարևելյան ծովափի մի մասը և Հայիթի կղզին՝ Կոլումբոսը վերադարձել է Կաստիլիա (1493)։ 1493—1504-ին Կոլումբոսը ևս 3 ճանապարհորդություն է կատարել դեպի Ամերիկայի ափերը, որը նա ընդունել է որպես Հնդկաստան, իսկ տեղացիներին՝ հնդիկներ։ Այդ ճանապարհորդությունների ընթացքում Կոլումբոսը հայտնաբերել է Մեծ և Փոքր Անտիլյան կղզիախմբերը, Կենտրոնական և Հարավային Ամերիկայի՝ Հոնդուրասի, Նիկարագուայի, Կոստա Ռիկայի և Պանամայի Կարիբյան ափերը, հասել մինչև Օրինոկոյի արմ. բազուկի գետաբերանը։ Կոլումբոսի հայտնագործությունները համաշխարհային պատմական նշանակություն ունեցան. դրանից հետո էր, որ ամերիկյան ցամաքն ընդգրկվեց մարդկության աշխարհագրական պատկերացումների մեջ, սկսվեց Աշխարհագրական մեծ հայտնագործությունների դարաշրջանը, և հիմք դրվեց գաղութային տերությունների առաշացմանը։ Դրանով հանդերձ, որ ինքը առաջինը չէր, որ Եվրոպայից Ամերիկա հասներ նրան նախորդում էին Նորվեգացիները՝ Լեյֆ Էրիկսոնի առաջնորդությամբ, ով 500 տարի նախքան Կոլումբոսը ժամանակավոր ավան էր կառուցել L'Anse aux Meadows-ում[1] - Կոլումբոսը տարածված կոնտակտ նախաձեռնեց Եվրոպացիների և բնիկ Ամերիկացիների միջև։ Հիսպանիոլա կղզու վրա ավան ստեղծելու իր քանի փորձերում, նա անձնապես նախաձեռնեց իսպանական գաղութացման ընթացքը, որը նախորդում էր «Նոր Աշխարհի» ընդհանուր Եվրոպական գաղութացման։ («Նախակոլումբական» տերմինը ընդհանրապես օգտագործվում է Ամերիկայի մարդկանց և մշակույթներին՝ նախքան Կոլումբոսի և իր Եվրոպացի հետնորդների ժամանման վերաբերելու համար)

Իր նախնական 1492 թվականի ճամբարը պատահեց ազգային իմպերիալիզմի աճման և զարգացող ազգ-երկրների տնտեսական մրցության կրիտիկալ ժամանակ, որոնք առևտրական երթուղիների հիմնադրումից և գաղութացումից հարստություն էին որոնում։ Այս հասարակաքաղաքական եղանակում, Կոլումբոսի հեռաձիգ կանխագիծը շահեց Իսպանիայի Թագուհի Իզաբելլայի ուշադրությունը։ Երկրի շրջագիծը խիստ թերագնահատելով, նա ենթադրում էր, որ Իբերիայից Օստ Ինդիա տանող արևելյան երթուղին ավելի կարճ և ուղիղ է լինելու քան Արաբիայից անցնող ցամաքային երթուղին։ Եթե դա ճիշտ լիներ, ապա իրավունք կտար Իսպանիային՝ մտնել շահութաբեր համեմունքի առևտրի մեջ, որ մինչև այդ արաբների և իտալացիների ձեռքում էր։ Իր գծած կուրսին հետևելով, նա փոխարենը Բահամյան կղզիների արշիպելագոյում վայրէջք կատարեց մի տեղայնության վրա, որը անվանեց «Սան Սալվադոր»։ Հյուսիսային Ամերիկյան կղզին Արևելյան Ասիայի մայրցամաքի հետ սխալվելով, նրա բնակիչներին անվանեց «հնդիկներ» (Indios)։

Ակադեմիկական համաձայնությունն այն է, որ Կոլումբոսը ծնվել է Գենոայում, թեև այլ տեսություններ կան նրա ծագման մասին։ Christopher Columbus անվանումը լատիներեն Christophorus Columbus-ի անգլիացումն է։ Սկզբնական անունը Լիգուրերենգենոական լեզվով Christoffa[2] Corombo[3] է եղել։ Իտալերենում դա փոխվում է՝ Cristoforo Colombo, պորտուգալերենում՝ Cristóvão Colombo (նախկինում Christovam Colom), և իսպաներենում՝ Cristóbal Colón-ի։

Կոլումբոսի 1492 թվականի Ամերիկայում վայրէջքը նշվում է իբրև Կոլումբոսի Օր՝ Իսպանիայում և Ամերիկաներում հոկտեմբերի 12-ին. դրա բացառությունն է ԱՄՆ-ն, որտեղ այն նշվում է հոկտեմբերի երկրորդ երկուշաբթի։

Աղբյուրներ[խմբագրել]

  1. http://www.pc.gc.ca/lhn-nhs/nl/meadows/index_e.asp Կանադայի Զբոսայգիներ - L'Anse aux Meadows Կանադայի Ազգային Պատմական Վայր (անգլերեն)
  2. Rime diverse, Pavia, 1595, p.117
  3. Ra Gerusalemme deliverâ, Genoa, 1755, XV-32