Թնդանոթ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
17-րդ դարի դաշտային թնդանոթ
Ֆրանսիական զինվորներ 1870-1871թթ ֆրանս-պրուսական պատերազմի ժամանակ

Թնդանոթ, հրանոթի տեսակ է, փողային հրետանու մյուս տեսակներից տարբերվում է փողի մեծ երկարությամբ (40-80 տրամաչափ), հեռահարությամբ, արկի սկզբնական արագությամբ, բայց փողի բարձրացման անկյունը քիչ է։ Պայմանականորեն համարվում է, որ 40 տրամաչափից քիչ փողի երկարություն ունեցող թնդանոթները համարվում են թնդանոթ-հաուբիցներ: Թնդանոթները հիմնականում նախատեսված են գետնամերձ հետագծով կրակ վարելու համար։ Թնդանոթից կարելի է կրակ վարել ինչպես փակ դիրքերից դեպի չդիտարկվող նշանակետեր(հրետանային մարտկոցներ, կենդանի ուժի կուտակումներ և շարասյուններ, բնակավայրեր), այնպես էլ ուղիղ նշանառությամբ(ռազմանավեր, տանկեր, ամրաշինական կառույցներ

Պատմություն[խմբագրել]

Կրակ 12 ֆունտ տրամաչափի թնդանոթից (1760-ական թվականների նմուշ)
1592-1598թթ Իմջինյան պատերազմի ժամանակաշրջանի կորեական սլաքաձև թնդանոթային արկ
18-րդ դարի թնդանոթների զինամթերք

Առաջին հրազենը(եղեգնյա «հրե նետ») հայտնի է Չինաստանից դեռևս 10-րդ դարից[1]. Չինական առաջին ռմբանետերը և գնդային արկերը թվագրված են 12-րդ դարի կեսերինа[2]. Ամենահին, հնէաբանական հետազոտութունների ժամանակ գտնված չինական ռմբանետը ձուլված է եղել 1288 թվականից ոչ ուշ[2]: Համարվում է, որ վառոդի ներկայիս բաղադրությունը մշակվել է դեռև միջնադարյան արաբական աշխարհի գիտնականների կողմից XIII—XIV դարերում[3] Հիմնականում հիշատակվում է սիրիացի գիտնական-քիմիկոս Հասան Ալ Ռամահի (անգ.) անունը[4]: Գոյություն ունեն թվով չորս արաբական ձեռագիր աղբյուրներ, թվագրված 1320թ, որոնցից մեկը պահվում է Սանկտ Պետերբուրգում, երկուսը Փարիզում, իսկ մյուս Ստամբուլում: Ըստ այդ ձեռագրերի մամլուքները մոնղոլական հեծելազորի դեմ 1260թ Այն Ջալութ ճակատամարտում (ռուս.) օգտագործել են ոչ մեծ ձեռքի երկարափող հրանոթ-հրացաններ[3]: 1274թ Սիջիլմասայի մոտ առաջին անգամ արաբներն օգտագործել են պաշարման հրազենային զենք[3]: Ըստ վառոդի Եվրոպա ներթափանցման տեսություններից մեկի, այն Եվրոպա է հասել մետաքսի ճանապարհով, ըստ մեկ այլ տեսության կամ 13-րդ դարում մոնղոլյան նվաճումների արդյունքում են եվրոպացիները ծանոթացել վառոդի գյուտին կամ ֆրանկ-մոնղոլական դաշինքի (ռուս.) ժամանակ Կիլիկյան Հայաստանով է անցել Եվրոպա[5]: Իսկ արդեն 14-րդ դարում հրազենը արաբական նվաճումների արդյունքում Իսպանիայից Իտալիա ու Ֆրանսիա է հասել[6]:

Թնդանոթների տեսակներ[խմբագրել]

Վեցփողանի ավիացիոն ավտոմատ հրանոթ ԳՇ-6-30
Նավային թնդանոթների կրակ, «Այովա» գծանավ

Թնդանոթները ըստ նշանակության լինում են՝

Ըստ գործողության լինում են՝

)

  • Հատուկ թնդանոթներ, քարշակների վրա, որոնք ունեն շրջանային տեսադաշտ և փողի բարձրացման մեծ անկյուն, հիմնականում օգտագործվում են որպես հակաօդային միջոց՝ զենիթային հրանոթներ։
  • Հակատանկային թնդանոթներ, որոնց արկերը ունենում են շատ մեծ սկզբնական արագություն։

Հայտնի թնդանոթներ[խմբագրել]

Տես նաև[խմբագրել]

Ծանոթագրություն[խմբագրել]

  1. Lorge, Peter A.։ «The Asian Military Revolution»։ http://www.cambridge.org/us/catalogue/catalogue.asp?isbn=9780521846820&ss=fro։ Վերցված է 2010-02-26։ 
  2. 2,0 2,1 Chase, p. 32
  3. 3,0 3,1 3,2 Al-Hassan, Ahmad Y.։ «Gunpowder Composition for Rockets and Cannon in Arabic Military Treatises In Thirteenth and Fourteenth Centuries»։ http://www.history-science-technology.com/Articles/articles%202.htm։ Վերցված է 2010-02-26։ 
  4. Williamson, Mitch (21 April 2013)։ «Hassan Al Rammah»։ Weapons and Warfare | Military History and Hardware։ http://weaponsandwarfare.com/?p=16618։ Վերցված է 26 November 2013։ 
  5. "The Eastern Origins of Western Civilization", John M.Hobson, p186, ISBN 0-521-54724-5.
  6. Уваров, Дмитрий (2004)։ «Метательные машины и пороховая артиллерия»։ Средневековые метательные машины западной Евразии։ http://xlegio.ru/throwing-machines/middle-ages/western-eurasia-medieval-throwing-machines/historical-essay.html#46։ Վերցված է 2010-02-27։ 

Գրականություն[խմբագրել]

Հղումներ[խմբագրել]