Գեղարքունիքի մարզ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
1rightarrow.png  Տես նաև Գեղարքունիք (այլ կիրառումներ) 
Գեղարքունիք
Քարտեզ
դիրքը Հայաստանում
դիրքը Հայաստանում
Կառավարություն
Մարզկենտրոն Գավառ (քաղաք)
Մարզպետ Ռաֆիկ Գրիգորյան
Մարզի կազմավորման թիվը՝ ապրիլի 12, 1995[1]
Տարածաշրջանները Կամոյի անվան շրջան
Կրասնոսելսկի շրջան
Մարտունու շրջան
Սևանի շրջան
Վարդենիսի շրջան[1]
Քաղաքային համայնքների թիվ 5[1]
Գյուղական համայնքների թիվ 87[1]
Գյուղական բնակավայրերի թիվ 93[1]
ՎիՃակագրություն
Տարածք
 - Ընդհանուր

5,348[1] կմ²
Բնակչություն
 - (01.01.2002)
 - խտություն

278,600[1]
52.1/կմ² 
Հապավումներ
 - Փոստային ինդեքս
 - ISO 3166-2
 - FIPS 10-4

1201-1626
AM.GR
AM04
Կայք: gegharkunik.gov.am

Գեղարքունիքը Հայաստանի մարզերից մեկն է։ Մարզկենտրոնը կոչվում է Գավառ Այն հիմնադրել են 1830 թ. Արևմտյան Հայաստանի Բայազետ քաղաքից վերաբնակեցված հայերը՝ պատմական Գավառականի տեղում։ Խորհրդային իշխանությունների տարիներին քաղաքը կոչվել է՝ սկզբում Նոր Բայազետ, ապա՝ Կամո։

Գավառը նախախորհրդային Հայաստանի չորս քաղաքներից մեկն էր։ Նրա բնակչությունը գյուղատնտեսությունից բացի զբաղվում էր արհեստագործությամբ ու առևտրով։ Արդյունաբերությունը թափ առավ խորհրդային տարիներին։ Կառուցվեցին սարքաշինական, էլեկտրատեխնիկական, տեքստիլ ու սննդի արդյունաբերության գործարաններ, որոնց շնորհիվ Գավառը դարձավ Հայաստանի աչքի ընկնող արդյունաբերական կենտրոններից մեկը։ Այժմ քաղաքում գործում են նաև կրթական, կուլտուր-լուսավորական ու առողջապահական՝ մարզային նշանակության կենտրոններ։

Տարածքով ամենամեծն է Հայաստանի մարզերից։

Գեղարքունիքի մարզը հիմնականում զբաղեցնում է Սևանա լճի ջրհավաք ավազանը։ Գեղամա և Վարդենիսի լեռներում բազմած են տասնյակ հրաբխային կոներ։ Հատկապես ուշագրավ են Աժդահակ և Արմաղան հրաբուխները, որոնց ձագարձև խառնարաններում գոյացել են գեղեցիկ լճակներ։ Կլիման բարեխառն լեռնային է։ Ձմեռը ցրտաշունչ է, ամառը՝ տաք։ Աևանա լիճը նկատելիորեն մեղմացնում է ափամերձ գոտու ձմռան սառնամանիքը և ամռան շոգը։

Գեղարքունիքի մարզում կարելի է հանդիպել նախաուրարտական և ուրարտական ժամանակաշրջանների բերդերի, ամրոցների, բնակավայրերի, հնավայրերի հետքեր, սեպագիր արձանագրություններ։ Լճից ազատված տարածքներից հայտնաբերվել են մինչև հինգհազարամյա հնության դամբարաններ։ Սևանա լիճը ամբողջությամբ գտնվում է Գեղարքունիքի մարզում։ Բնակչությունը....Դարերի ընթացքում մեծ փոփոխություններ է կրել մարզի բնակչության թե´ թվաքանակը, թե´ ազգային կազմը։ Ուշ միջնադարում մարզի տարածք են թափանցել թուրքալեզու խաշնարած ցեղերը, որոնք այստեղ գերազանց արոտավայրեր են գտել։ Տեղաբնիկների՝ հայերի թիվը պակասել է։ Արևելյան Հայաստանը Ռուսաստանին միանալուց հետո մարզի տարածքում վերաբնակեցվել են զգալի թվով հայեր Արևմտյան Հայաստանից, ինչպես նաև՝ ռուս աղանդավորներ։ Ներկայումս Գեղարքունիքի բնակչության ազգային կազմը միատարր է։ Վերջին տարիներին ադրբեջանա-հայկական հակամարտության սկզբում ադրբեջանցիները, որ համեմատաբար մեծ թիվ էին կազմում մարզի արևելյան մասում, տեղափոխվեցին Ադրբեջան։ Ազատված գյուղերում բնակություն հաստատեցին Ադրբեջանից փախած հայերը։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 Ս.Հ. Հարությունյան (2003)։ Հայաստանի Հանրապետության Վարչատարածքային Բաժանումը (Առ 01.01.2003 թ.)։ Երևան: Տիգրան Մեծ հրատարակչություն։ ISBN 9994100009։ 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել]