Սարուխան — գյուղ Հայաստանի Հանրապետության Գեղարքունիքի մարզում, Գավառ մարզկենտրոնից 7 կմ հարավ:
Հիմնադրվել է Ք.ա. 2-1 հազարամյակներում կառուցված կիկլոպյան ամրոցի (Ծաղկավանքի բլուր) հարավային կողմում` Ք. ա. 1-ին հազարամյակում։ Տարածքում հայտնաբերվել է նաև արտաշիսյան սահմանաքար: Միջնադարում եղել է Ծմակ գավառի կենտրոնը: Գավառապետ-մելիքներից հիշատակված են մելիք Փարսադանը 17-րդ դ., մելիք Մալխասը և մելիք Մանուչարը: Այստեղից էր նաև Սևանա կղզու վանահայր Մխիթար եպիսկոպոսը (17-րդ դար): Հիմնովին ավերվել է 1732-1733 թթ. լեզգիների արշավանքի ժամանակ: 19-րդ դարի սկզբին Երևանի խանի ջանքերով բնակեցվել է «Թարաքամա» կոչվող թաթարներով (8-10 տնտեսություն), որոնք կլիմային չհարմարվելով շուտով հեռացել են: Նրա այսօրվա բնակիչները հանդիսանում են Հին Բայազետ գավառի (Այրարատ նահանգի Կոգովիտ 7-18 դդ..: գավառ, այժմ գտնվում է Թուրքիայի տարածքում Աղրի նահանգի մեջ) Սբ. Օհան և Զանկիզոր (Զակյազուր)գյուղերից 1830 թ. գաղթածների սերունդները։ Գյուղը 1928 թ անվանվել է ի պատիվ կոմունիստ հեղափոխական Հովհաննես Սարուխանյանի (1882-1920)։ Հանրապետության ամենամեծ գյուղերից է ունի 8750 բնակիչ:
[խմբագրել] Ծանոթրություններ
