Բայազետ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Քաղաք
Բայազետ
թուրք.՝ Doğubayazıt
Dogubayazit-gun-dogumu.jpg
39°33′00″ հս. լ. 44°05′00″ ավ. ե. / 39.55° հս. լ. 44.083333° աե. ե.
Երկիր Թուրքիա Թուրքիա
Իլ Աղրի
ԲԾՄ 1950 մ
Բնակչություն 70,100 մարդ
Ժամային գոտի UTC+2, ամառը UTC+3
Հեռախոսային կոդ +90 472
Փոստային ինդեքսներ 04200
Ավտոմոբիլային կոդ 01
Պաշտոնական կայք www.adana.bel.tr (թուրքերեն)
##Բայազետ (Թուրքիա)
Red pog.png

Բայազետ կամ Արշակավան, քաղաք Արևմտյան Հայաստանում, Աղրի իլում։ Մինչև XIV դ. Դարույնք։ X--XII դդ. սկսել է գործածվել նաև Պայազատաց բերդ անվանումը որը վերանվանվել է ի պատիվ Օսմանյան սուլթան Բայազիդ Ա-ի ։ 1555-ի թուրք-պարսկական պայմանագրով զավթել է Օսմանյան Թուրքիան։ Բայազետը որպես համանուն գավառի կենտրոն մտել է Էրզրումի էլայեթի մեջ։ XVIII դ. Դարույնք բերդի տեղում կառուցվել է Բայազետի նոր բերդը։ Քաղաքը զգալիորեն ավերվել է 1821-23-ի թուրք-պարսկական պատերազմի ժամանակ ։ 1828 թվականին ռուսական զորքերը առանց կռվի գրավել են Բայազետը, սակայն 1829 թվականի Ադրիանուպոլսի հաշտության պայմանագրով այն դարձյալ մնացել է թուրքական տիրապետության տակ։ 1829-30 թվականներին զգալի թվով հայեր Բայազետից գաղթել են Հայկական մարզ Գյոկչայի մահալում, Գավառ ավանի տեղում կառուցել Նոր Բայազետը (այժմ ՀՀ Գավառ քաղաք1854 թվականին ռուսական զորքերը գրավել են Բայազետը, որը Փարիզի հաշտության պայմանագրով նորից անցել է Թուրքիային։ Ռուսական զորքերի Երևանյան խմբավորումը (հրամանատար գեներալ Ա. Տեր-Ղուկասով) 1877 թվականի ապրիլի 18-ին ազատագրել է Բայազետը, որտեղ թողնված ռուսական փոքրաթիվ կայազորը, հայ կամավորների աջակցությամբ, հունվարի 6-28-ը հերոսաբար մաքառել է քաղաքը պաշարած թուրքական և քրդական գերակշիռ ուժերի դեմ։ Ս. Տեր-Պողոսյանից /Խենթ/ տեղեկանալով բերդի օրհասական վիճակի մասին Ա. Տեր-Ղուկասովն իր զորաջոկատով փրկել է նրանց ։1878 թվականի Սան Ստեֆանոյի պայմանագրով Բայազետը անցել է Ռուսաստանին, սակայն Բեռլինի դաշնագրով վերստին տրվել Թուրքիային։ 1914 թվականին ռուսական զորքերը, հայ կամավորների մասնակցությամբ ազատագրել են քաղաքը, որը 1918 թվականին դարձյալ ընկել է թուրքական տիրապետության տակ։ Բայազետի հայերը տեղահանվել են։ Նրանց մի մասը ոչնչացվել է թուրք ջարդարարների ձեռքով, փրկվածներն ապաստանել են տարբեր երկրներում։

Տես նաև[խմբագրել]