Հայկական մշակույթ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Այս հոդվածը մշակույթի վերաբերյալ հոդվածաշարի մաս է կազմում
Հայաստանի մշակույթ
Julfa Khachkar.jpg
Հին շրջանի հայկական մշակույթ
Մ.թ.ա. 6 - մ.թ. 3-րդ դարեր
Նախաքրիստոնեական գիր
Գրականություն
Հայկական դիցաբանություն
Ճարտարապետություն
Կերպարվեստ
Թատրոն
Վաղ միջնադարի հայկական մշակույթ
4 - 8-րդ դարեր
Հայ գրերի գյուտ
Գրականություն
Քրիստոնեության ընդունում
Ճարտարապետություն
Կերպարվեստ
Թատրոն
Զարգացած միջնադարի հայկական մշակույթ
9 - 14-րդ դարեր
Միջին հայերեն
Գրականություն
Ճարտարապետություն
Կերպարվեստ
Երաժշտություն
Թատրոն
Ուշ միջնադարի հայկական մշակույթ
15 - 17-րդ դարեր
Հայկական տպագրություն
Գրականություն
Ճարտարապետություն
Կերպարվեստ
Երաժշտություն
Թատրոն
Նոր շրջանի հայկական մշակույթ
17 - 20-րդ դարեր
Արևելահայերեն և Արևմտահայերեն
Գրականություն
Ճարտարապետություն
Կերպարվեստ
Երաժշտություն
Թատրոն
Նորագույն շրջանի հայկական մշակույթ
20 - 21-րդ դարեր
Հայոց լեզու
Գրականություն
Ճարտարապետություն
Կերպարվեստ
Երաժշտություն
Թատրոն

Հայաստան Պորտալ
դ  ք  խ

Հայաստանի մշակույթը աշխարհագրության, գրականություն, ճարտարապետության, ժողովրդական պարերի, և երաժշտության տարրեր է պարունակում։ Մշակույթը և նման է և տարբեր որքան սահմանակից երկրների՝ ինչքան Ռուսաստանի, Վրաստանի, և Իրանի նույնքան և Միջերկրական ծովի երկրների Հունաստանի և Կիպրոսի մշակույթներին։ Հայկական մշակույթի վրա մեծ ազդեցություն է ունեցել թե արևելյան հարևանների մշակույթը և թե Եվրոպական երկրների մշակույթը։

Դիցաբանություն[խմբագրել]

    1rightarrow.png Հիմնական հոդված՝ Հայկական դիցաբանություն

Հայոց հեթանոս աստվածների առաջին դիցարանը ձևավորվել է հայ ժողովրդի կազմավորմանը զուգընթաց՝ կրոնապաշտամունքային հավատալիքների (տոտեմիզմ, ոգեպաշտություն, բնապաշտություն, հմայական մոգություն) ազդեցությամբ։

Հնագույն գրավոր աղբյուրներում պահպանվել են տեղեկություններ հայոց առաջին պետական կազմավորումներում գոյություն ունեցած պաշտամունքային երևույթների մասին։ Հայկական լեռնաշխարհում վկայված առաջին պետական կազմավորման` Արատտայի (մ. թ. ա. XXVIII–XXVII դարեր) հովանավորը արարչագործ Հայա աստծու որդի Դումուզին էր (շումերերեն է. նշանակում է հարազատ որդի), որի անունը Աստվածաշնչի թարգմանություններում փոխարինված է Օրիոն-Հայկով։

Հայոց լեզու[խմբագրել]

    1rightarrow.png Հիմնական հոդված՝ Հայերեն

Հայերենը հնդեվրոպական լեզվաընտանիքի լեզու է։ Այն Հայաստանի Հանրապետության և Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության պետական լեզուն է։ Օգտագործվում է նաև Հարավային Կովկասում (հիմնականում Ջավախքում, Թբիլիսիում, Աբխազիայում, Օսեթիայում), Ռուսաստանում (հիմնականում Հարավային Ֆեդերալ Շրջանում և խոշոր քաղաքներում), Եվրոպայում (առավել հաճախ Ֆրանսիայում, Գերմանիայում, Մեծ Բրիտանիայում, Իսպանիայում, Բելգիայում, Շվեցարիայում, Պորտուգալիայում, Իտալիայում, Հունաստանում, Բուլղարիայում, Մոլդովայում, Մերձդնեստրում և այլն), Մերձավոր Արևելքում (հիմնականում Իրանում, Սիրիայում, Լիբանանում, Իրաքում, Պաղեստինում, Իսրայելում, Եգիպտոսում) ԱՄՆ-ում, Կանադայում, Լատինական Ամերիկայում (հիմնականում Ուրուգվայում, Արգենտինայում, Բրազիլիայում), Ուիզբեկստանում, Ղազախստանում, Հնդկաստանում, Ավստրիալիայում և այլ պետությունների սփյուռքահայ համայնքներում։ Հայերեն լեզվակիրների քանակը կազմում է 7-9 միլիոն մարդ [1]։

Արվեստ[խմբագրել]

Գրականություն[խմբագրել]

    1rightarrow.png Հիմնական հոդված՝ Հայ գրականություն


Գրականությունը սկիզբ է դրել Հայաստանում մոտ մ.թ.ա. 401 թ. գրական գործերի մեծ մասը ստեղծվել է Մովսես Խորենացու կողմից, 5-րդ դարում։

Երաժշտություն[խմբագրել]

    1rightarrow.png Հիմնական հոդված՝ Հայկական երաժշտություն

Հայկական երաժշտությունը սկիզբ է առնում մ.թ.ա. II հազարամյակում։ Պատմական տվյալները մեզ են հասել հնադարյան հայ պատմաբաններ Մովսես Խորենացու և Փավստոս Բյուզանդի աշխատությունների շնորհիվ։[2]

Պար[խմբագրել]

    1rightarrow.png Հիմնական հոդված՝ Հայկական պար


Ճարտարապետություն[խմբագրել]

    1rightarrow.png Հիմնական հոդված՝ Հայկական ճարտարապետություն


Թատրոն[խմբագրել]

    1rightarrow.png Հիմնական հոդված՝ Հայկական թատրոն


Կերպարվեստ[խմբագրել]

    1rightarrow.png Հիմնական հոդված՝ Հայկական կերպարվեստ


Գորգագործություն[խմբագրել]

    1rightarrow.png Հիմնական հոդված՝ Հայկական գորգ


Մանրանկարչության[խմբագրել]

    1rightarrow.png Հիմնական հոդված՝ Հայկական մանրանկարչություն


Կրթություն[խմբագրել]

    1rightarrow.png Հիմնական հոդված՝ ՀՀ կրթական համակարգ


խոհանոց[խմբագրել]

    1rightarrow.png Հիմնական հոդված՝ Հայկական խոհանոց


Հայկական տոներ[խմբագրել]


Զբոսաշրջություն[խմբագրել]

    1rightarrow.png Հիմնական հոդված՝ Զբոսաշրջությունը Հայաստանում

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

  1. Ըստ Վիքիպեդիայի "Հնդեվրոպական լեզուներ" հոդվածի անգլերեն և ռուսերեն տարբերակների հայերեն խոսողների թվաքանակն աշխարհում հասնում է 10 մլն 700 հազար մարդու։
  2. Վահան Կուրկջյան «Հայաստանի պատմություն», 1958թ
Commons-logo.svg