Հայկական պար

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Այս հոդվածը մշակույթի վերաբերյալ հոդվածաշարի մաս է կազմում
Հայաստանի մշակույթ
Luke by roslin.jpg
Միջնադարյան Հայաստան
Դիցաբանություն
Գրականություն
Մատենագիրներ
Մանրանկարչություն
Գրականություն և Արվեստ
Ժողովրդական գրականություն
Կրոնական գրականություն
Հայկական գրողներ
Դասական
Երաժշտություն
Պար
Գորգ
Ճարտարապետություն
Եկեղեցիներ
Ամրոցներ
Խաչքարներ
ՅՈՒՆԵՍԿՕ
Այլ
Խորհանոց
Ֆիլմ
Թատրոն
Լրատվամիջոց
Սպորտ
{Կաղապար:Data99

Հայաստան Պորտալ
դ  ք  խ

Պատմական/աշխարհագրական տվյալներ[խմբագրել]

Համշենահայերի պարեր[խմբագրել]

«Պար» բառը համշենահայերի բարբառում գործածվում է «բար» արտասանությամբ։ Համշենցիները պարել են Նոր Տարուն, Սուրբ Ծննդին, Ջրօրհնեքին, Բարեկենդանն, Զատկին, Մեռելոցին, որը ոչ թե ողբի, այլ նախնիների հիշատակության տոնն էր, ուխտի գնալիս ու մատաղ անելիս։ Ամենից շատ պարել են Բարեկենդանի օրերին։ «Բարգենդօնքին» հարսանյաց օրեր են եղել։ Հարսանիքներին, Բարեկենդանի նշված օրերին, Զատկին հիմնականում կատարվել են տղամարդկանց պարեր։ Բոլոր տղամարդկանց անվանել են «գդռիճ»: Իսկ մյուս տոներին պարել են խառը կազմով (թե՛ տղամարդիկ, թե՛ կանայք)։ Բարեկենդանին և հարսանիքներին միայն «կլոր բար» են պարել։

Գրանցված պարերը կարելի է դասակարգել միայն ըստ կատարողների սեռի ու տարիքի՝ տղամարդկանց կամ «գդռիջների գլօր բարեր», կանանց պարեր, խառն կազմով պարեր։

Գոյություն են ունեցել պարերի կատարման հերթականություն, տեղի ու ժամանակի հետ կապված պարտադիր օրենքներ։ Այդ օրենքները հնագույն անցյալում ձևավորված հատկանիշներ են, որոնք վկայում են պարերի ծիսական էությունը սրբությամբ պահպանելու մասին։ Հավատալիքների համաձայն` սրբազան պարերի մեջ անգամ որևէ կատարողական երանգ փոխելը կամ խախտելը (հատկապես ռիթմի մեջ) կարող էր կործանարար լինել ծեսի մասնակիցների համար։ Այս հավատալիքի շնորհիվ է, որ մինչև այսօր պահպանվել ու մեզ են հասել ծիսական մի շարք պարեր։

Համշենահայերը պարել են դհոլ-զուռնայի նվագակցությամբ, գործածել են մեծ բուրան, միջին և փոքր զուռնա։ Դհոլը զարկել են գետնին դրած։ Երաժշտական մյուս գործիքներից գործածել են քեմոնա (քեամանի), պարկապզուկ, փող, հովվական սրինգ՝ կավալ։ Որոշ պարեր կատարել են նաև երգեցողության ուղեկցությամբ։

Տարատեսակներ[խմբագրել]

Հայկական պարերը կարելի է տարանջատել ըստ բովանդակության․

  • առասպելական
  • էպիկական
  • լիրիկական
  • պաշտամունքային
  • ճանապարհի
  • լարախաղացների
  • աշխարհիկ
  • աշխատանքային
  • ռազմական
  • որսորդական
  • մանկական

Պարատեսակներ[խմբագրել]