Բարսեղ Ա Մակեդոնացի

Բարսեղ Ա Մակեդոնացի
բյուզանդական կայսր
ԱԱՀ՝	Բարսեղ Ա Մակեդոնացի
Ծննդյան օր՝	830-ական թթ. սկիզբ
Ծննդավայր՝	Թրակիա
Վախճանի օր՝	886
Վախճանի վայր՝	Կոստանդնուպոլիս

Բարսեղ Ա Մակեդոնացի (հունարեն` Βασίλειος ὁ Μακεδών, 830-ական թթ սկիզբ – 29 օգոստոս 886) Բյուզանդական կայսր (867- 886), ծագումով հայ, Մակեդոնական (Հայկական) հարստության հիմնադիր:

Ճանապարհ դեպի գահ

Բարսեղը ծնվել է Բյուզանդիայի Մակեդոնիա թեմ (վարչական միավոր, համապատասխանում է ներկայիս Ադիրանապոլիս քաղաքի շրջակայքի տարածքին) գաղթած հայ ընտանիքում շուրջ 811 թ.: Ըստ պատմիչների Բարսեղի առաջին լեզուն հայերենն էր, և նա հունարեն էր խոսում ծանր ակցենտով:

շնորհիվ իր ֆիզիկական տվյալների Բարսեղն ընդունվում է ծառայության Միքայել Գ կայսեր ազգական Թեոփիլիտեսի մոտ: Գրավում է Միքայել Գ կայսեր, որը նույնպես ծագումով հայ էր, ուշադրությունը` հաղթանակ տանելով բուլղարացի հայտնի ըմբիշի նկատմամբ` շուտով դառնալով կայսեր թիկնապահը (պարակոիմոմենոս) ու հոմանին:

Միքայելի հրամանով ամուսնալուծվում է իր կնոջ` Մարիայից և ամուսնանում կայսեր սիրուհու` Եվդոկիա Ինգերինայի հետ: Ըստ վարկածի` նրա երկրորդ կնոջից ծնված որդին, հետագայում Լևոն Զ կայսրը, իրականում Միքայելի որդին էր:

Արաբների դեմ արշավանքի ժամանակ Բարսեղը կարողանում է համոզել Միքայել Գ-ին, որ նրա քեռի Բարդասը (Վարդան) դավեր է հյութում գահին տիրանալու համար և ստանալով կայսեր թույլտվությունը` սպանում Բարդասին 866թ ապրիլի 21-ին: Բարսեղը դառնում է կայսրից հետո երկրորդ անձը` ստանալով «կեսարի» տիտղոս, այնուհետև ձեռնադրվելով կայսրին գահակից (866թ. մայիսի 26): Այս առաջխաղացումն իր մեջ էր ներառում նաև Բարսեղի որդեգրումը Միքայել Գ-ի կողմից, որն ինքը տարիքով ավելի փոքր էր իր նորաթուխ «որդուց»: Երբ Միքայել Գ-ն սկսեց Բարսեղի նկատմամբ սառեցման նշաններ ցույց տալ Բարսեղը որոշեց կանխարգելել իր անկումը գահընկեց անելով կայսրին: Դավադրության արդյունքում 867թ. սեպտեմբերի 23 լույս 24-ի գիշերը Միքայել Գ-ն սպանվեց, գահն անցավ Բարսեղին:

Իշխանության տարիները

Տիրանալով գահին Բարսեղ Ա սկսեց եռանդուն կերպով վերականգնել իր նախորդի՝ Միքայել Գ-ի իշխանության տարիների ընթացքում խանգարված ֆինանսները, վարչական համակարգը և բանակը, կատարեց պետական ծառայության համակարգի կանոնակարգմանն ուղղված աշխատանք, համակարգեց բյուզանդական օրենսդրությունը :

Բարսեղը բարձրացրեց զինվորների ռոճիկը, մեծացրեց բանակի թվաքանակը: Փոփոխական հաջողությամբ պատերազմել է արաբների հետ Փոքր Ասիայում, կարողացել է հետ գրավել Բյուզանցիայի կողմից նախկինում կորսված որոշ տարածքներ (Շամշատ, Մելիտենե և Լուլ քաղաքները շրջակայքով):

Արաբների դեմ պայքարում փորձել է գտնել դաշնակիցներ Եվրոպայում՝ ի դեմս գերմանական կայսրի և պապական իշխանության:

Մահացել է 886թ. որսի ժամանակ դժբախտ պատահարի հետևանքով:

Հայ-բյուզանդական հարաբերությունները Բարսեղ Ա օրոք

Հայ պատմիչ Վարդանը վկայում է, որ Բարսեղը, դառնալով բյուզանդական կայսր, դիմում է Հայոց իշխանաց իշխան Աշոտ Բագրատունուն` թագ խնդրելով: Իրեն Արշակունի համարելով` Բարսեղն ուզում էր թագն ստանալ թագադրից, որպիսին հայոց դարավոր ավանդության համաձայն կարող էր միայն Բագրատունի լինել: Հովհաննես Դրասխանակերտցու համաձայն «Հունաց Բարսեղ մեծ կայսրը խաղաղության, նվաճման ևու սիրո փոքր դաշինք չի հաստատում մեր Աշոտ արքայի հետ` նրան սիրելի որդի անվանելով և հաղորդակից դարձնելով իր տերության ու թագավորության ամեն ինչին: Եվ այսպես հետագայում առաքինի գործերի բոլոր կարգ ու կանոնները ամբողջությամբ դառնում են կատարյալ ըստ այն պարծանքի կարգի, որն ընդունված էր»:

Ընտանիքը

Իր առաջին կնոջից ունեցել է մի քանի երեխա, այդ թվում` Բարդաս (Վարդան), Անաստասիա

Իր երկրորդ` Եվդոկիա Ինգերինա կնոջից ունեցել է յոթ երեխա`

• Սմբատ (Կոնստանդին)` 865 - 3 սեպտեմբեր 879
• Լևոն Զ Իմաստասեր
• Ստեփան Ա, Կ. Պոլսի պատրիարք
• Ալեքսանդր, կայսր 912թ.
• Աննա Ծիրանածին (դարձել է մինաձնուհի)
• Հեղինե Ծիրանածին (դարձել է մինաձնուհի)
• Մարիա Ծիրանածին (դարձել է մինաձնուհի)

Արտաքին հղումներ

• Բյուզանդիայի կայսեր` հայ Վասիլի պատմությունը, մաս Ա («Հայաստանի Զրուցակից» շաբաթաթերթ)
• Բյուզանդիայի կայսեր` հայ Վասիլի պատմությունը, մաս Բ («Հայաստանի Զրուցակից» շաբաթաթերթ)
• Արտյոմ Սարգսյան, Հայ-բյուզանդական առնչությունների շուրջ

Գրականություն

Բյուզանդական աղբյուրներ, Կոնստանդին Ծիրանածին, Երևան, 1970: