Կտավատ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից

Կտավատը թելատու և ձիթատու հնագույն մշակաբույս է։ Այն (վուշ) կտավատազգիների ընտանիքի խոտաբույս է։ Հայտնի է կտավատի ավելի քան 230 (այլ տվյալներով՝ 200), ՀՀ-ում՝ 12 (13) տեսակ՝ ավստրիական, երկծաղիկ, նրբատերև, վահանակերպ և այլն։ Հանդիպում է ՀՀ գրեթե բոլոր մարզերում։

Ցողունը կանգուն է, ճյուղավորվող, բարձրությունը՝ մինչև 50 սմ։ Տերևները նշտարաձև են, ամբողջաեզր։ Ծաղիկները կապույտ են, երկնագույն, վարդագույն, կարմիր, դեղին, սպիտակ։ Ծաղկում է մայիսից մինչև ցրտերն ընկնելը։ Պտուղը հինգբնանի, կլորավուն կամ ձվաձև տուփիկ է, սերմերը՝ գորշ դեղնավուն, մանր ու հարթ։ Մշակության մեջ տարածված սովորական կտավատը միամյա է։ Լինում է թելատու, ձիթատու (գանգրավուշ) և միջանկյալ խմբերի։ Արմատն առանցքային է, թույլ զարգացած։ Ցողունի բարձրությունը 0, 1–1 մ է։ Մշակվում է Շիրակի և Սյունիքի մարզերում։

Բարսեղյանի (հանդիպում է միայն Արարատի մարզի աղի ճահճուտներում), անատոլիական (Վայոց ձորի մարզում) և դեղնավուն (Վայոց ձորի և Սյունիքի մարզերում) կտավատները գրանցված են ՀՀ Կարմիր գրքում։

Կտավատի բոլոր տեսակները պարունակում են յուղեր (մինչև 33%), սպիտակուցներ, գլյուկոզա, լորձանյութ, լինին, վիտամիններ, ֆերմենտներ և այլն։ Կտավատի ձեթով պատրաստում են տարբեր քսուքներ։

Կտավատի մանրաթելից պատրաստված գործվածքները շատ գեղեցիկ են, լավ ներծծում են խոնավությունը և արագ չորանում են։

Այս հոդվածի նախնական տարբերակը կամ նրա մասը վերցված է Հայկական համառոտ հանրագիտարան ից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ CC-BY-SA-icon-80x15.png