Ջերմուկ (քաղաք)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Քաղաք
Ջերմուկ
Զինանշան
Զինանշան
Djermuk.JPG
Ջերմուկի համայնապատկերը
39°51′00″ հս. լ. 45°41′00″ ավ. ե. / 39.85° հս. լ. 45.683333° աե. ե.
Երկիր Հայաստան Հայաստան
Մարզ Վայոց Ձոր
Քաղաքապետ Վարդան Հովհաննիսյան
Տվյալ կարգավիճակում 1961-ից
ԲԾՄ 2102 մ
Կլիմայի տեսակ ցամաքային
Խոսվող լեզուներ Հայերեն
Բնակչություն 8013 մարդ (2001)
Ազգային կազմ Հայեր
Կրոնական կազմ Հայ Առաքելական եկեղեցի
Տեղաբնականուն ջերմուկցի
Ժամային գոտի UTC+4, ամառը UTC+5
Հեռախոսային կոդ +374 (287)
Փոստային ինդեքսներ 3701-3704
Պաշտոնական կայք jermukcity.am
##Ջերմուկ (քաղաք) (Հայաստան)
Red pog.png
##Ջերմուկ (քաղաք) (Վայոց Ձորի մարզ)
Red pog.png

Ջերմուկը առողջարանային քաղաք է Հայաստանի Հանրապետության Վայոց Ձորի մարզում։

Պատմություն[խմբագրել]

Ջերմուկը ծվարել է անտառոտ լեռների գրկում, ծովի մակերևույթից 2080 մ բարձրության վրա գտնվող ոչ մեծ սարահարթում, որը երկու մասի է բաժանվում Արփա գետի գեղատեսիլ կիրճով։ Քաղաքը գտնվում է Հայաստանի Հանրապետության հարավ-արևելյան մասում, Վայոց ձորի մարզում (պատմական Սյունիք նահանգի Վայոց Ձոր գավառի տարածքում)։ Բնակավայրը հիշատակվում է սկսած 13-րդ դարից՝ պատմիչ Ստեփանոս Օրբելյանի «Պատմություն Նահանգին Սիսական» աշխատության մեջ։ Սակայն քաղաքի տարածքում գտնվող հին կիկլոպյան ամրոցի և 8-րդ դարի եկեղեցու ավերակներն ու մնացորդները խոսում են այն մասին, որ հանքային ջրերի ակունքների մոտ գտնվող Ջերմուկ բնակավայրը գոյություն է ունեցել շատ վաղուց։ Ջերմուկի կազդուրիչ հանքային ջրերը դեռ շատ հնուց օգտագործվել են ինչպես հասարակ ժողովրդի, այնպես էլ Սյունաց Իշխանների կողմից՝ ամենատարբեր հիվանդությունների բուժման նպատակով։ Այդ մասին են վկայում միջնադարում կառուցված լողավազանի մնացորդները, որոնք վերակառուցվել և վերականգնվել են 1860-ական թվականներին ցարական պրիստավ Գևորգ Խանագյանի կողմից, և այժմ էլ ժողովրդի կողմից լողավազանը կոչվում է «Պրիստավի գյոլ»։ Չնայած պատմական հարուստ անցյալին, այսօրվա նոր քաղաքի հիմքը դրվել է միայն 1940 թվականին՝ առաջին առողջարանի կառուցման ավարտով։ Հետագա տարիներին Ջերմուկը կառուցվել ու կառուցապատվել է, ստեղծվել են բոլոր հնարավորությունները ինչպես բնակչության, այնպես էլ հանգստացողների ակտիվ հանգստի, առողջության վերականգնման և զբոսաշրջության համար։ 1967 թվականին քաղաքը ձեռք է բերում հանրապետական նշանակության քաղաքի, իսկ 1970 թվականին՝ համամիութենական նշանակության առողջարանի կարգավիճակ։ 1980-ականներին քաղաքն ուներ շուրջ 10 000 բնակիչ, շուրջ 2 000 մահճակալով առողջարանների ու պանսիոնատների ցանց՝ ակտիվ հանգստի և բուժման համար նախատեսված բոլոր ենթակառուցվածքներով ու ծառայություններով։ Օբյեկտիվ պատճառներով առողջարանային քաղաքի ակտիվ կյանքը 1990-ականներից մեծ տեղատվություն ապրեց, որը սկսեց աշխուժանալ 1990-ական թվերի վերջերից։ Այժմ քայլեր են ձեռնարկվում քաղաքի առողջարանային, զբոսաշրջային համալիրը հարստացնելու և շուրջտարյա գործունեությամբ ապահովելու ուղղությամբ։ Քաղաքի բնակչության թիվը այժմ կազմում է 7 500 մարդ։ Վարչական տարածքը՝ շուրջ 5,5 հազար հեկտար։ Երևանի հետ կապվում է երկու ավտոմայրուղիներով, որոնցից «Ջերմուկ-Երասխ-Երևան» մայրուղին ավելի կարճ է և կազմում է շուրջ 170 կմ։ Քաղաքը «Երևան-Գորիս-Ստեփանակերտ» մայրուղուց գտնվում է 24 կմ հեռավորության վրա։ Հրաշք ջրի հայտնաբերման մասին նույնիսկ լեգենդներ են հյուսվել։

Վաղուց, շատ վաղուց, երբ մարդու ապրուստի հիմնական միջոցը որսորդությունն էր, այս կուսական անտառները լիքն էին ամենատարբեր որսատեսակներով։ Եվ ահա, մի անգամ, փորձառու որսորդը նետահարում է երիտասարդ եղնիկին։ Վիրավոր եղնիկը մեծ ճիգերով, վերջին ուժերը հավաքած, սկսում է փախչել։ Որսորդը կրնկակոխ հետապնդում է նրան։ Մի կերպ, ոտքերը հազիվ քարշ տալով, եղնիկը հասնում է Ջերմուկի հանքային աղբյուրներին, նետվում ջուրը և... այ քեզ հրաշք, ջրից դուրս է գալիս բոլորովին առողջ ու ապաքինված և անմիջապես անհետանում անտառի խորքը։ Կյանքում ամեն ինչ տեսած փորձառու որսորդը ապշում է հասարակ ջրի կատարած հրաշքից, և այդ օրվանից տարածվում է «Ջերմուկ» ջրի համբավը աշխարհե-աշխարհ, իսկ հրաշք ջրի գաղտնիքը մարդկանց հասցրած եղնիկը դառնում է ժողովրդի սիրելին ու Ջերմուկի խորհրդանիշը։ Լինել Ջերմուկում և չտեսնել Ջերմուկի մեծ ջրվեժը, նշանակում է՝ չլինել Ջերմուկում։ Շուրջ 70 մետր բարձրությունից Արփայի կիրճը գահավիժող բնության այս հրաշքը, որ թափված վարսեր է հիշեցնում, ժողովուրդն անվանել է «Ջրահարսի վարսեր» և հյուսել իր մյուս լեգենդը։ Շատ հնուց այսօրվա ջրվեժի տեղում, անդնդախոր ժայռերի ծերպին գտնվում էր իշխանի ամրոցը, որի գեղեցկուհի դուստրը կուսական բնության մի մասն էր կազմում։ Իշխանուհու ձեռքը խնդրելու էին գալիս աշխարհի տարբեր ծայրերից, սակայն նա մերժում էր բոլորին, քանզի նրա սիրտը պատկանում էր հովվի երիտասարդ, քաջարի ու գեղեցիկ որդուն։ Ամեն օր, կեսգիշերից հետո, ամրոցի իր ննջարանի լուսամուտից դեռատի իշխանուհին ձորն էր նետում երկար պարանի ծայրը, որով հովվի որդին խոր կիրճից բարձրանում էր սիրեցյալի մոտ։ Սակայն իշխանը շուտով իմանալով այդ մասին՝ գազազում, փրփրում և անիծում է դստերը. եթե մեկ էլ հանդիպի հովվի որդուն, թող ջրահարս դառնա ու ջրից երբեք դուրս չգա։ Սակայն դեռատի սիրահարներին ոչինչ չէր պահում հանդիպման գայթակղությունից, և հերթական անգամ, որպեսզի սիրեցյալին օգնի բարձրանալ իր դղյակը, գեղեցկուհին պարանի փոխարեն ժայռի բարձունքից կախում է իր երկար ու գեղեցիկ վարսերը։ Սակայն նույն ակնթարթին կատարվում է հոր դաժան անեծքը. գեղեցկուհին դառնում է ջրահարս, իսկ կիրճ թափվող նրա գեղեցիկ վարսերը դառնում են հրաշագեղ մի ջրվեժ, որին ժողովուրդը անվանում է «Ջրահարսի վարսեր»։ Ջերմուկը ոչ միայն բազմաթիվ լեգենդների բնաշխարհ է, այլ նաև քաղաքում ու մերձակայքում սփռված բազմաթիվ պատմամշակութային հուշարձաններով ու տեսարժան կառույցներով, արկածային տուրիզմի սիրահարներին ձգող բազմաթիվ անդնդախոր ձորերով ու բարձր ժայռերով, քարանձավներով ու որսատեղիներով (Արփա-Սևան թունել, Կեչուտի ջրամբար, Գնդևանք, Վարդանի քար, Գլաձորի միջնադարյան համալսարան, Նորավանքի համալիր և այլն) հարուստ մի բացօդյա թանգարան։ Հատկապես գեղեցիկ է ջերմուկյան ձնառատ, փափուկ և արևոտ ձմեռը։ Հարկ է նշել, որ արևոտ ու պայծառ օրերի քանակով քաղաքը նախկին միութենական առողջարանների մեջ զբաղեցնում էր առաջին տեղերից մեկը։ Ձմեռային հանգստի, բուժման, մարզաձևերի համար բարենպաստ կլիմայական ու բնական պայմանների առկայությունը միշտ դեպի առողջարանային քաղաք է ձգել ձմեռային հանգստի սիրահարներին։ 1967 թվականից հանրապետական ենթակայության և 1970 թվականից միութենական նշանակության առողջարանների կարգը դասված քաղաք առողջարանը այսօր հանգստացողներին ու զբոսաշրջիկներին է առաջարկում շուրջ 2 000 մահճակալով առողջարանների, հյուրանոցների, պանսիոնատների, համաբուժարանների, ըմպելասրահի, լողավազանների, մարզահրապարակների, կինոթատրոնի, հասարակական սննդի օբյեկտների, բարերի ու սրճարանների ծառայությունները։

Jermuk 004.JPG

Կլիմա[խմբագրել]

Վայոցձորյան համատարած չոր ու խստաշունչ բնությունը միանգամից տեղի է տալիս և Ձեր առջև բացվում է անտառածածկ լեռներով, ալպյան մարգագետիններով, կուսական բնությամբ զարդարված երկնամերձ մի օազիս, որը կոչվում է Ջերմուկ։ Անկրկնելի է նաև Ջերմուկի կլիման, որի գաղտնիքը բացատրվում է նրանով, որ շրջապատված է 2500-3000 մետր բարձրության հասնող լեռնաշղթաներով և միայն հարավ-աեևմտյան ուղղությամբ, Արփայի գեղատեսիլ կիրճն է, որ դարպաս է ծառայում Արաքսի հովտից եկող օդային հոսանքների ներխուժման համար։ Բացի այդ, քաղաքը գտնվում է 39 աստիճան 50 րոպե աշխարհագրական լայնության վրա, որտեղ արևը հասնում է համեմատաբար մեծ բարձրության (ամռանը արևի մաքսիմալ բարձրությունը հասնում է մինչև 73 աստիճան 40 րոպե, իսկ մինիմալը՝ ձմռանը՝23 աստիճան)։ Արևի այսպիսի դիրքի և քաղաքի բարձր դիրքի շնորհիվ, որոնք նպաստում են օդի թափանցիկությանը, նպաստավոր պայմաններ են ստեղծվում արևափայլի լարվածության համար։ Այս բոլոր գործոնների շնորհիվ գեղեցիկ ու հաճելի է Ջերմուկի զով ամառը, և ավելի, քան գեղեցիկ ու բազմերանգ՝ արևոտ աշունը։ Իսկ Ջերմուկյան ձմեռը իր տեսակի մեջ այլ է և նույնպես անկրկնելի, երբ ամեն, ամեն ինչ ծածկվում է մեկ մետրից ավելի սպիտակաթույր ձյան շերտով, որին սակայն ուղեկցում է պարզ, կապույտ երկինքն ու աչք շլացնող արևը։ Քաղաքի հարավային դիրքը և ռելիեֆի գոգավորությունը, որպես ամպամածությունը նվազեցնող գործոններ, նպաստում են արևափայլի տևողությանը, որը հանրապետությունում ամենաբարձր ցուցանիշներից է /տարեկան 2300 ժամ/։ Օդի օրական միջին ջերմաստիճանը Ջերմուկում կազմում է՝ գարնանը՝ +0.4 աստիճան, ամռանը՝+15.3 աստիճան, աշնանը՝ + 4.9 աստիճան, ձմռանը՝ -9 աստիճան։

Քույր քաղաք[խմբագրել]

  • Ֆրանսիա Սան Ռաֆաել, Ֆրանսիա
    1997 թվականի սեպտեմբերի 27-ին կնքված պայմանագրի համաձայն Ջերմուկը և ֆրանսիական Սան-Ռաֆայել քաղաքները համարվում են քույր-քաղաքներ։
  • Չեխիա 2013 թ. Ջերմուկ և Չեխիայի Կարլովի Վարի քաղաքների միջև ստորագրվեց համագործակցության հուշագիր։
  • Ղազախստան 2013 թ. Ջերմուկ և Ղազախստանի Շուչինսկ քաղաքները ստորագրեցին համագործակցության հուշագիր։

Ֆոտոպատկերասրահ[խմբագրել]

Տես նաև[խմբագրել]