Թեոդորոս Ռշտունի

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից

Թեոդորոս Ռշտունի (VII դ.), Հայոց իշխան և զորավար։

Սասանյան արքունիքի համաձայնությամբ 628 թ–ին նշանակվել է Մարզպանական Հայաստանի սպարապետ։ 634–ից վարել է նաև Հայոց մարզպանի պաշտոնը։ Սասանյան Պարսկաստանի արաբների կողմից գրավվելուց և դրա հետևանքով Մարզպանական Հայաստանի փաստացի անկախություն ձեռք բերելուց հետո Թեոդորոս Ռշտունին իր ձեռքում է կենտրոնացրել երկրի պաշտպանությունը։ Հայ նախարարների աջակցությամբ միավորել է նաև Բյուզանդիային ենթակա Հայաստանը։ 639 թ–ին միավորված Հայաստանը փաստացի վարել է ինքնուրույն քաղաքականություն Թեոդորոս Ռշտունու գլխավորությամբ։ Նա ամրացրել է Հայաստանի բերդերը, հզորացրել հայոց այրուձին և հաջողությամբ դիմակայել թշնամուն։ Բյուզանդական կայսրության նոր նվաճողական նկրտումներին դիմադրելու նպատակով Թեոդորոս Ռշտունին իր շուրջն է համախմբել Հայոց, Աղվանից և Քարթլիի իշխող վերնախավերին, դիվանագիտական հմտությամբ բանակցել և 652 թ–ին համեմատաբար նպաստավոր պայմանագիր է կնքել Ասորիքի արաբական կառավարիչ Մուավիայի հետ։ Ճանաչելով խալիֆայության գերիշխանությունը՝ Թեոդորոս Ռշտունին 3 տարով երկրում թեթևացրել է հարկավճարումը, պահպանել հայոց այրուձին և ինքնուրույնությունը կառավարման բոլոր հարցերում։ Հիվանդության պատճառով առժամանակ մեկուսացել է քաղաքական կյանքից։ Գլուխ բարձրացրած կենտրոնախույս և բյուզանդամոլ տարրերին հնազանդեցնելու պատրվակով արաբական զորքերը գրավել և կողոպտել են Հայաստանը։ 652–ին պայմանագիրը վերահաստատելու հույսով՝ Թեոդորոս Ռշտունուն 1800 հայ մեծատոհմիկ պատանդների հետ մեկնել է Դամասկոս։ Սակայն երկարատև հիվանդությունից հյուծված նա այնտեղ շուտով վախճանվել է։ Նրա դին տեղափոխվել է հայրենի երկիր և թաղվել տոհմականգերեզմանատանը։