Առվույտ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Առվույտ
Գիտական դասակարգում
Թագավորություն Բույսեր
Բաժին Ծածկասերմեր
Դաս Երկշաքիլավորներ
Կարգ Բակլածաղկավորներ
Ընտանիք Բակլազգիներ
Ցեղ Առվույտ
Լատիներեն անվանում
Medicago
L., 1753
Հոմանիշներ
  • Crimaea Vassilcz.
  • Factorovskya Eig
  • Kamiella Vassilcz.
  • Lupulina Noulet
  • Medica Mill.
  • Pseudomelissitus Ovcz. et al.
  • Rhodusia Vassilcz.
  • Turukhania Vassilcz.
Տիպիկ ներկայացուցիչներ

Առվույտ ցանովի (Medicago sativa)

Wikispecies-logo.svg
Դասակարգումը
Վիքիցեղերում

Commons-logo.svg
Պատկերներ
Վիքիպահեստում

ITIS 183622
NCBI 3877
EOL 27787

IPNI22899-1

Առվույտ (լատ.՝ Medicago), բակլազգիների (թիթեռնածաղկավորներ) ընտանիքի միամյա և բազմամյա խոտաբույսերի, հազվադեպ՝ կիսաթփերի ցեղ։ Հայտնի է ավելի քան 150, ՀՀ-ում վայրի վիճակում՝ 10 տեսակ՝ առվույտ գայլուկանման (M. lupulina), առվույտ ցանովի (M. sativa), առվույտ երկնագույն (M. coerulea), առվույտ խավոտ (M. papiilosa), առվույտ տատասկանման (M. tribuloides) և այլն։

Բուսաբանական նկարագրություն[խմբագրել]

Արմատն իլիկաձև է, ցողունը՝ ճյուղավորվող, բարձրությունը՝ 40-150 սմ, մերկ, երբեմն՝ թույլ թավոտ։ Տերևը բարդ է, եռաբաժան, սղոցաեզր։ Ծաղկաբույլը խիտ կամ նոսր կոնաձև ողկույզ է։ Ծաղիկը երկսեռ է, դեղին, մանուշակագույն, բաց վարդագույն, կանաչավուն, հազվադեպ՝ սպիտակ։ Ծաղկում է մայիս-հուլիսին (որոշ տեսակներ՝ մինչև ուշ աշուն)։ Պտուղը զսպանակաձև, երիկամաձև, մանգաղաձև ունդ է (հաճախ՝ փշոտ), սերմերը՝ մանր, երիկամաձև, դեղին, բաց շագանակագույն։

Կիրառական նկարագրություն[խմբագրել]

Առվույտը հողը հարստացնում է ազոտով, բարձրացնում բերրիությունը։ Սպիտակուցներով (չոր տերևը պարունակում է 19-20%) ու վիտամիններով (A, C, D, PP և այլն) հարուստ կերաբույս է (օգտագործվում են կանաչ զանգվածը, խոտը, սենաժը, խոտալյուրը)։ Առվույտի ցանքերը շահագործվում են 5-6 տարի։ Ցանքաշրջանառության մեջ տողնում են 2-ից 3 տարի։ Մեղրատու է։

Տարածվածությունը Հայաստանում[խմբագրել]

ՀՀ-ում վայրի վիճակում հանդիպում է 10 տեսակ՝ առվույտ գայլուկանման (M. lupulina), առվույտ ցանովի (M. sativa), առվույտ երկնագույն (M. coerulea), առվույտ խավոտ (M. papiilosa), առվույտ տատասկանման (M. tribuloides) և այլն։ Տարածված է բոլոր մարզերում։ Աճում է ստորին և վերին լեռն., ալպյան և մերձալպյան գոտիներում, քարքարոտ լանջերին, կրոտ և կավոտ վայրերում, անտառի բացատներում, ճամփեզրերին, գետափերին և այլն։ Մշակության մեջ տարածված են առվույտ ցանովի կամ կապույտ (M. sativa), առվույտ մանգաղանման կամ դեղին (M. falcata) և առվույտ հիբրիդային (M. media) տեսակները։

Տեսակները[խմբագրել]

Հայտնի են առվույտի հետևյալ ենթատեսակները.[1][2][3][4][5][6][7][8][9][10]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

  1. «ILDIS LegumeWeb»։ http://www.ildis.org/LegumeWeb։ Վերցված է 2008 թ․ նոյեմբերի 18–ին։ 
  2. «Genera Containing Currently Accepted Names: Medicago»։ http://www.ildis.org/LegumeWeb/6.00/names/npall/npall_445.shtml։ Վերցված է 2008 թ․ նոյեմբերի 18–ին։  (չաշխատող հղում)
  3. «Species Nomenclature in GRIN»։ http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/genform.pl։ Վերցված է 2008 թ․ նոյեմբերի 18–ին։ 
  4. «IPNI Plant Name Query Results»։ http://www.ipni.org/ipni/advPlantNameSearch.do?find_family=&find_genus=Medicago&find_species=&find_infrafamily=&find_infragenus=&find_infraspecies=&find_authorAbbrev=&find_includePublicationAuthors=on&find_includePublicationAuthors=off&find_includeBasionymAuthors=on&find_includeBasionymAuthors=off&find_publicationTitle=&find_isAPNIRecord=on&find_isAPNIRecord=false&find_isGCIRecord=on&find_isGCIRecord=false&find_isIKRecord=on&find_isIKRecord=false&find_rankToReturn=all&output_format=normal&find_sortByFamily=on&find_sortByFamily=off&query_type=by_query&back_page=plantsearch։ Վերցված է 2008 թ․ նոյեմբերի 22–ին։ 
  5. «AgroAtlas - Relatives»։ http://www.agroatlas.spb.ru/en/content/related/#M։ Վերցված է 2008 թ․ նոյեմբերի 22–ին։ 
  6. «ITIS»։ http://www.itis.gov/index.html։ Վերցված է 2009 թ․ սեպտեմբերի 16–ին։  (enter Medicago as the search term)
  7. «Discover Life»։ http://www.discoverlife.org/mp/20q?search=Medicago։ Վերցված է 2010-05-11։ 
  8. eFloras
  9. The Biota of North America Program
  10. The Plant List
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ CC-BY-SA-icon-80x15.png