Ռեհան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Ռեհան
Ռեհան
Գիտական դասակարգում
Թագավորություն Բույսեր
Բաժին Ծածկասերմեր
Դաս Երկշաքիլավորներ
Կարգ Շրթնածաղկավորներ
Ընտանիք Խուլեղինջազգիներ
Ցեղ Ռեհան
Լատիներեն անվանում
Ocimum
L., 1753
Տիպիկ ներկայացուցիչներ

Wikispecies-logo.svg
Դասակարգումը
Վիքիցեղերում

Commons-logo.svg
Պատկերներ
Վիքիպահեստում

ITIS 32626
NCBI 39173
EOL 60515

IPNI21070-1

Ռեհան կամ շահասպրամ (լատ.՝ Ocimum), արքայիկ, ասպրամ, պատրուճ, խուլեղինջազգիների (շրթնածաղկավորների) ընտանիքին պատկանող խոտաբույսերի կամ կիսաթփերի ցեղ: Ամենատարածված կանաչեղեններից է: Ռեհանի հայրենիքը համարվում է Ասիայի հարավը, մասնավորապես Հնդկաստանը։ Հայտնի է 50 տեսակ:

ՀՀ բոլոր մարզերում տարածված է ռեհան մշակո վին (O. basilicum): Միամյա է: Ջերմասեր է, լավ է աճում հումուսով հարուստ, թեթև կավավազային հողերում:

Անվանում[խմբագրել]

Լատիներեն անվանումը ծագել է հին հունարեն՝ ὤκιμον - «ռեհան», չունենալով հստակ ստուգաբանություն[1]:

Ռեհանը ունի նաև ժողովրդական անվանում՝ ռեգան, ռեհոն, ռեան:

Կենսաբանական նկարագիր[խմբագրել]

Ցողունը քառանիստ է, ճյուղավորվող, գագաթնային մասը՝ թավոտ, բարձրությունը՝ 20-80 սմ: Տերևները ձվաձև են, ատամնաեզր: Ծաղիկները կեղծ տերևանութներում են, սպիտակ, վարդագույն կամ մանուշուկագույն:

Պտուղը միասերմ, չոր ընկուզիկանմաև է:

Սերմերը գորշ սևավուն են: 1000 սերմի կշիռը 0,8-1,6 գ է։ Ծլունակությունը պահպանվում է 4-ից 5 տարի։

Կիրառուում[խմբագրել]

Օգտագործվում է թարմ վիճակում որպես կանաչի ու բազմազան կերակուրների մեջ, թարմ և չորացրած, որպես համեմունք։

Բժշկության մեջ[խմբագրել]

Բժշկության մեջ ռեհանն օգտագործվում է ստամոքսի ցավերը բուժելու, կոկորդը լվանալու և վերքերը բուժելու համար։ Այն նպաստում է կերակուրների լավ մարսմանը։

Քիմիական կազմ[խմբագրել]

Ocimum tenuiflorum

Ծաղիկները պարունակում են 0,03-1 % եթերայուղ, ցողունները՝ մինչև 0,02-65 %: Այն բավականին հարուստ է եթերային յուղերով, որոնք տալիս են առանձնահատուկ բուրմունք՝ բարձրացնելով ռեհանի համեմունքային արժեքը։ Հարուստ է նաև վիտամիններով և հանքային աղերով։

Դասակարգում[խմբագրել]

Ocimum americanum
Ocimum tenuiflorum
Տեսակներ[խմբագրել]

Հայտնի է 69 տեսակ[2]:

Տաքսոնոմիա[խմբագրել]

Ռեհանի դասը մտնում է Nepetoideae ենթաընտանիքի, շրթնածաղկավորներ (Lamiaceae) ընտանիքի և Lamiales կարգի մեջ:

  ավելի քան 21 ընտանիք (համաձայն APG II Համակարգի)   Ավելի քան 3 ցեղ  
         
  կարգ Շրթնածաղկավորներ     ենթաընտանիք Nepetoideae     դաս
ռեհան
               
  բաժին
Ծաղկավորներ կամ Ծածկասերմեր
    ընտանիք Խուլեղինջազգիներ     ցեղ Ռեհանազգիներ    
             
  ավելի քան 44 կարգի ծաղկավոր բույսեր
(համաձայն APG II Համակարգի)
  ևս 8 ենթաընտանիք   52 դաս
     

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

  1. Frisk H. Griechisches etymologisches Wörterbuch, Band II. — Carl Winter’s Universitätsbuchhandlung. — Heidelberg, 1960. — С. 1145.
  2. List of species Ocimum (անգլերեն)

Գրականություն[խմբագրել]

  • Волкова Е. В. Род 1308. Базилик — Ocimum L. // Флора СССР. В 30 т. / Начато при руководстве и под главной редакцией акад. В. Л. Комарова; Ред. тома Б. К. Шишкин. — М.—Л.: Изд-во АН СССР, 1954. — Т. XXI. — С. 641. — 703 с. — 3000 экз.

Արտաքին հղումներ[խմբագրել]

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ CC-BY-SA-icon-80x15.png