Գանձակ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Nuvola single chevron right.svg Անվան այլ գործածումների համար տես՝ Գանձակ (այլ կիրառումներ)
Քաղաք
Գանձակ (Գյանջա)
ադրբեջաներեն՝ Gəncə
Զինանշան
Զինանշան
Ganja Blocks.jpg
Փողոցներից մեկը
40°40′58″ հս. լ. 46°21′38″ ավ. ե. / 40.682778° հս. լ. 46.360556° աե. ե.
Երկիր Ադրբեջան Ադրբեջան
Ներքին բաժանում 2 շրջան և 1 ավան
Քաղաքապետ Էլմար Վելիև
Հիմնադրված է 859
Տվյալ կարգավիճակում 1918-ից
Մակերես 129 կմ²
Ծովի մակարդակից 408 մ
Խոսվող լեզուներ Ադրբեջաներեն
Բնակչություն 350 000 մարդ (2007)
Խտություն 2713 մարդ/կմ²
Ազգային կազմ ադրբեջանցիներ (98%), ցախուրներ,
լեզգիներ, ռուսներ, ուտիներ,
թաթարներ
Կրոնական կազմ Շիա իսլամ
Տեղաբնականուն գանձակեցի (գյանջեզի)
Ժամային գոտի UTC+4, ամառը UTC+5
Հեռախոսային կոդ +994 22
Փոստային ինդեքս AZ2000
Ավտոմոբիլային կոդ 20
Պաշտոնական կայք www.ganca.az (ադրբ.)
##Գանձակ (Ադրբեջան)
Red pog.png

Գանձակ[1] (պարսկերեն՝ گنجه Գենջե, որից էլ՝ թյուրքական Գենջե կամ Գյանջա ձևերը), քաղաք Արևելյան Հայաստանի Գարդմանք տարածաշրջանում, պատմական Ուտիքում, ներկայումս գտնվում է այսպես կոչված Ադրբեջանի Հանրապետության տարածքում։ Օսմանյան զորքերի կողմից բռնագրավվելու (1918) և «Ադրբեջան» անունով թյուրքական նոր պետություն ստեղծելու պահին քաղաքը կոչվում էր Ելիզավետպոլ, ապա (1920-ին) վերականգնվել է քաղաքի նախկին անունը, որը նորից անվանափոխվել էր 1935 թվականին՝ Կիրովաբադ։ 1991 թվականին քաղաքը Բաքվի ադրբեջանական իշխանությունների կողմից անվանվեց Գյանջա, որը հնչյունային առումով հայկական Գանձակ անվանման խեղաթյուրված տարբերակն է։

Պատմություն[խմբագրել]

9-րդ դարի վերջից մինչև 12-րդ դարը Գանձակում հաստատվել էր Աղվանից կաթողիկոսության աթոռը։ 11-րդ դարի կեսին Գանձակին տիրել է արաբական Շադդադյան տոհմի ճյուղերից մեկը։ 1088–ին Շադդադյան Փատլունից Գանձակը գրավել և աթաբեկության կենտրոն է դարձրել սելջուկյան զորապետ Բուղան։ Սելջուկյան թուրքերի տիրապետության հաստատումից հետո Գանձակում խաղկում է նաև մահմեդական ժողովուրդների մշակույթը, հատկապես գրականությունը։ 12-րդ դարի 2-րդ կեսին Գանձակի աթաբեկությունը թուլացել է, դարձել հարկատու Վրաց թագավորությանը։ 13-րդ դարի սկղբին Գանձակը հիշատակվում է որպես բազմամարդ և ամուր քաղաք։ 1236–ին թաթար–մոնղոլները կործանել են ընդդիմացող Գանձակի պարիսպները և կոտորել բնակիչներին. քաղաքը ամայացել է։ Գանձակում են ծնվել, կրթվել կամ գործել Հովհաննես Սարկավագը, Կիրակոս Գանձակեցին և միջնադարյան մշակույթի ուրիշ գործիչներ։

Հայ-թաթարական կռիվները[խմբագրել]

Վարչական բաժանում[խմբագրել]

    1rightarrow.png Հիմնական հոդված ՝ Գանձակի վարչական բաժանում

1905 թվականի հունվարի դրությամբ Գանձակում կար ավելի քան 8 հազար տուն, իսկ քաղաքը անմիջապես բաժանված էր երկու մասերի՝ հայկական և թուրքական։ Քաղաքի ամեն երկում ասում կային բազմաթիվ թաղամասեր, որոնք ունեցել են իրենց ինժեներա-պլանային համարները։ Սակայն, հայերը անվանում էին թաղամասերը Հայաստանի տարբեր աշխարհագրական անվանումներով[2]։

Հայկական մաս[խմբագրել]

Գանձակի հայկական մասում (Գանձակ գետի աջ ափը) գտնվում էին հետևյալ թաղամասերը՝

  • Եկեղեցական
  • Շուշեցոց (կամ Ղարաբաղցոց)
  • Բանանցոց
  • Գետաշենցոց
  • Աջիշենցոց
  • Սուլուքեցոց
  • Նուխիեցոց

Այդ թաղամասերի ազգաբնակչական կազմը ձևավորված էր Պարսկաստանի հայերից, Ջիվանշիրի գավառից (Նախատատաց - Բեգում Սարով, Էրքեջ, Կարաչինար, Ներքիշեն, Հայ Պարիս և այլ), Գանձակի գավառից գյուղերից (Ոսկանապատ - Զուռնաբադ, Չովդար, Միրզիկ, Քարհատ - Դաշկեասն, Աբլիա, Կիրանց, Խաչակապ - Ղուշչու, Բարսում, Նուկզար, Փիփ, Չարդախլու, Ղարադաղլու և այլ վայրերից)[2]։

Թուրքական մաս[խմբագրել]

Քաղաքի այսպես կոչված թուրքական մասում (Գանձակ գետի ձախ ափը) կային հայկական թաղամասեր՝

  • Նորաշեն (Ենի Երևան)
  • Այգեստան (Բաղմանլար)
  • Փոքր Այգեստան (Բալա Բաղման)
  • Չայլուի (Չայլեցոց)
  • Երևանյան (Երևանցոց)
  • Սլոբոդկա, երկաթուղային կայարանի շրջանը։

Այդ թուրքական մասում կար նաև պարսկական թաղամաս։ Այն գտնվում էր պարսկական շուկայի (այժմ թուրքական շուկայի) և շահաբասյան քարվանսարաի շրջանում։ Ռուսական թաղամասը գտնվում էր Սուրբ Ալեքսանդր Նևսկու ռուսական ռազմական վանքի և Սլոբոդկա թաղամասի շրջանում[2]։

Թուրքերը Գանձակում անմիջապես թուրքական թաղամաս չունեին (բնակվում էին Այգեստան, Փոքր Այգեստան, Չայլեցոց, Երևանցոց և Սլոբոդկա թաղամասերում[2]

Քույր-քաղաքներ[խմբագրել]

Տես նաև[խմբագրել]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

  1. Հովհաննես Բարսեղյան (2006)։ "Աշխարհագրական անունների հայերեն տառադարձության մասին որոշում", Տերմինաբանական և ուղղագրական տեղեկատու։ Երևան: 9-րդ հրաշալիք, 51։ ISBN 99941-56-03-9։ 
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Սերգեյ Երեմյանց-Գանձակեցի // Գանձակ 1880-1916 թթ. // Երևան: Հեղինակային հրապարակում, 2010. — 11-12. — 11-12. — 262 էջ. — 150 հատ. (ռուսերեն)



Ադրբեջանի քաղաքներ Flag of Azerbaijan.svg

Բաքու

Աղսու  • Աղդաշ  • Աղջաբեդի  • Աղստև  • Առինջ  • Աստարա  • Բաբեկ  • Բալական  • Փայտակարան  • Բիլյասուվար  • Կուտկաշեն  • Գանձակ  • Գետաբեկ  • Գյոկչայ  • Գյոյթեփե  • Գորանբոյ  • Եվլախ  • Զարդաբ  • Զաքաթալա  • Իմիշլի  • Իսմայիլի  • Լենքորան  • Լիման  • Խաչմաս  • Խըրդալան  • Խիզի  • Խուդաթ  • Կախի  • Կուսարի  • Հաջիկաբուլ  • Հորադիզ  • Ղազախ  • Ղուբա  • Մասալի  • Մարազա  • Մինգեչաուր  • Նախիջևան  • Նավթալան  • Նեվթեչալա  • Շաբրան  • Շամախի  • Շամքոր  • Նորաշեն  • Շաքի  • Շիրվան  • Պարտավ  • Ջալիլաբադ  • Ջուղա  • Սաաթլի  • Սաբիրաբադ  • Սալյան  • Սիազան  • Սումգայիթ  • Վարդաշեն  • Տավուշ (Թովուզ)  • Տերտեր  • Ուջարի  • Քարհատ  • Քյուրդամիր  • Որդուար