Գանձակ

Անվան այլ գործածումների համար տես՝ Գանձակ (այլ կիրառումներ)

Քաղաք Գանձակ (Գյանջա) ադրբ. Gəncə Զինանշան Փողոցներից մեկը 40.682778, 46.36055640°40′58″ հս. լ. 46°21′38″ ավ. ե.40.682778° հս. լ. 46.360556° աե. ե. Երկիր ԱդրբեջանԱդրբեջան Ներքին բաժանում 2 շրջան և 1 ավան Քաղաքապետ Էլմար Վելիև Հիմնադրված է 859 Տվյալ կարգավիճակում 1918-ից Մակերես 129 կմ² Ծովի մակարդակից 408 մ Խոսվող լեզուներ Ադրբեջաներեն Բնակչություն 350 000 մարդ (2007) Խտություն 2713 մարդ/կմ² Ազգային կազմ ադրբեջանցիներ (88%), ցախուրներ, լեզգիներ, ռուսներ, ուտիներ, թաթարներ Կրոնական կազմ Շիա իսլամ Տեղաբնականուն գանձակեցի (գյանջեզի) Ժամային գոտի UTC+4, ամառը UTC+5 Հեռախոսային կոդ +994 22 Փոստային ինդեքս AZ2000 Ավտոմոբիլային կոդ 20 Պաշտոնական կայք www.ganca.az (ադրբ.) Նյութեր Վիքիպահեստում

Գանձակ (պարսկերեն՝ گنجه Գենջե, որից էլ՝ թյուրքական Գենջե կամ Գյանջա ձևերը), քաղաք Արևելյան Հայաստանում, պատմական Ուտիքում, ներկայումս գտնվում է Ադրբեջանի տարածքում։ Օսմանյան զորքերի կողմից բռնագրավվելու (1918) և «Ադրբեջան անունով թյուրքական նոր պետություն ստեղծելու պահին քաղաքը կոչվում էր Ելիզավետպոլ, ապա (1920-ին) վերականգնվել է քաղաքի նախկին անունը, որը նորից անվանափոխվել էր 1935թ.՝ Կիրովաբադ։ Միայն 1991-ին քաղաքին նորից վերադարձվեց իր հին պատմական անունը (ադրբեջաներեն հնչողությամբ՝ Գյանջա, Gəncə)։

Պատմություն

9-րդ դարի վերջից մինչև 12-րդ դարը Գանձակում հաստատվել էր Աղվանից կաթողիկոսության աթոռը։ 11-րդ դարի կեսին Գանձակին տիրել է արաբական Շադդադյան տոհմի ճյուղերից մեկը։ 1088–ին Շադդադյան Փատլունից Գանձակը գրավել և աթաբեկության կենտրոն է դարձրել սելջուկյան զորապետ Բուղան։ Սելջուկյան թուրքերի տիրապետության հաստատումից հետո Գանձակում խաղկում է նաև մահմեդական ժողովուրդների մշակույթը, հատկապես գրականությունը։ 12-րդ դարի 2-րդ կեսին Գանձակի աթաբեկությունը թուլացել է, դարձել հարկատու Վրաց թագավորությանը։ 13-րդ դարի սկղբին Գանձակը հիշատակվում է որպես բազմամարդ և ամուր քաղաք։ 1236–ին թաթար–մոնղոլները կործանել են ընդդիմացող Գանձակի պարիսպները և կոտորել բնակիչներին. քաղաքը ամայացել է։ Գանձակում են ծնվել, կրթվել կամ գործել Հովհաննես Սարկավագը, Կիրակոս Գանձակեցին և միջնադարյան մշակույթի ուրիշ գործիչներ։

Վարչական բաժանում

     Հիմնական հոդված ՝ Գանձակի վարչական բաժանում

1905 թվականի հունվարի դրությամբ Գանձակում կար ավելի քան 8 հազար տուն, իսկ քաղաքը անմիջապես բաժանված էր երկու մասերի՝ հայկական և թուրքական: Քաղաքի ամեն երկում ասում կային բազմաթիվ թաղամասեր, որոնք ունեցել են իրենց ինժեներա-պլանային համարները: Սակայն, հայերը անվանում էին թաղամասերը Հայաստանի տարբեր աշխարհագրական անվանումներով:

Թուրքական մաս

Քաղաքի թուրքական մասում (Գանձակ գետի ձախ ափը) կային հայկական թաղամասեր՝

• Նորաշեն (Ենի Երևան)
• Այգեստան (Բաղմանլար)
• Փոքր Այգեստան (Բալա Բաղման)
• Չայլուի (Չայլեցոց)
• Երևանյան (Երևանցոց)
• Սլոբոդկա, երկաթուղային կայարանի շրջանը:

Այդ թուրքական մասում կար նաև պարսկական թաղամաս: Այն գտնվում էր պարսկական շուկայի (այժմ թուրքական շուկայի) և շահաբասյան քարվանսարաի շրջանում: Ռուսական թաղամասը գտնվում էր Սուրբ Ալեքսանդր Նևսկու ռուսական ռազմական վանքի և Սլոբոդկա թաղամասի շրջանում:

Թուրքերը Գանձակում անմիջապես թուրքական թաղամաս չունեին (բնակվում էին Այգեստան, Փոքր Այգեստան, Չայլեցոց, Երևանցոց և Սլոբոդկա թաղամասերում):

Հայկական մաս

Գանձակի հայկական մասում (Գանձակ գետի աջ ափը) գտնվում էին հետևյալ թաղամասերը՝

• Եկեղեցական
• Շուշեցոց (կամ Ղարաբաղցոց)
• Բանանցոց
• Գետաշենցոց
• Աջիշենցոց
• Սուլուքեցոց
• Նուխիեցոց

Այդ թաղամասերի ազգաբնակչական կազմը ձևավորված էր Պարսկաստանի հայերից, Ջիվանշիրի գավառից (Նախատատաց - Բեգում Սարով, Էրքեջ, Կարաչինար, Ներքիշեն, Հայ Պարիս և այլ), Գանձակի գավառից գյուղերից (Ոսկանապատ - Զուռնաբադ, Չովդար, Միրզիկ, Քարհատ - Դաշկեասն, Աբլիա, Կիրանց, Խաչակապ - Ղուշչու, Բարսում, Նուկզար, Փիփ, Չարդախլու, Ղարադաղլու և այլ վայրերից):

Քույր-քաղաքներ

• Դերբենտ (Ռուսաստան)
• Կարս (Թուրքիա)
• Իզմիր (Թուրքիա)
• Անկարա (Թուրքիա)
• Մոսկվա (Ռուսաստան)
• Նյուարկ, Նյու Ջերսի (ԱՄՆ)
• Ռուսթավի (Վրաստան)
• Դնեպրոպետրովսկ (Ուկրաինա)
• Դուշանբե (Տաջիկստան)

Տես նաև

• Հյուսիսային Արցախ
• Շշերից տուն (Գանձակ)