Ղազախ (քաղաք)
Քաղաք
|
|||||||||||||||||||||||||
Ղազախ, Քասախ (ադրբ. Qazax), քաղաք ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետությունում, Ղազախի շրջանի վարչական կենտրոն: Գտնվում է Աղստև գետի աջ ափին՝ ծովի մակերևույթից 350-390 մետր բարձրության վրա, արգավանդ դաշտավայրում[1]:
[խմբագրել] Պատմություն
Արդեն 1883 թվականին բնակավայրին շնորհվել էր քաղաքի կարգավիճակ[2], սակայն այլ վկայության համաձայն Ղազախը քաղաքի կարգավիճակ ստացել էր 1909 թվականին[3]: Մինչ քաղաքի հիմնադրումը, գավառի վարչանիստը Դաղ-Քյասաման գյուղն էր[1]:
Սակայն սկզբնական շրջանում Ղազախի զարգացման հեռանկարի նկատմամբ մամուլում թերահավատություն է արտահայտվել: Այդպես «Արձագանք»-ը 1886 թվականին գրում է.
 |
Մի քանի տարի է միայն, որ այս քաղաքը հիմնարկուել է և հետզհետէ վայելուչ տներ և խանութներ բազմանում են. բայց հազիւ թէ այս նոր քաղաքը կարողանայ հաստատուն ապագայ ունենալ. որովհետև ամառնային սաստիկ տաք օդն և վատառողջ ջուրը մի օր կարող են սորան ևս Ջվանշիրի գաւառի Թառթառ աւանի վիճակին հասցնել«Արձագանք», 1886, N 12, էջ 162 |  |
1880 թվականի դեկտեմբերի 11-ին Կովկասի փոխարքայի հրամանագրով Աղստև գետի աջ ափին 356 դեսյատին 490 քառ. սաժեն արքունի հողատարածք է հատկացվում քաղաքի կառուցապատման համար[4]:
Դիլիջան փոխադրվելու բնակիչների մտադրությունը կանխելու նպատակով կառավարությունը 1897 թվականին ծրագրել էր խողովակաշարերով ջուր հասցնել Ղազախ[5]: Նախագծի իրականացումը (ջուրը բնակավայր էր հասցվել 11 վերստ հեռավորությունից) համայնքի վրա նստել էր 23.000 ռուբլի[6]:
1905 թվականին ականատեսը գրել է.
|
Ներկայումս Ղազախը բաժանված է 26 թաղամասերի, որոնք էլ բաղկացած են 276 տեղամասերից: Դրանցից 156-ը դեռևս ավարտված չեն: Ղազախում կառույցների մեծամասնությունը քարից են, միահարկ, քաղաքային տիպի: Առկա են ուղղափառ և հայ-գրիգորյանական եկեղեցիներ և մուսուլմանական մզկիթ: Քաղաքի կենտրոնում տեղադրված է շուկայի հրապարակը՝ շրջապատված առևտրական կրպակների շարքերով...[7] | |
Հայտնի է, որ 1905 թվականին ազգությամբ գերմանացի գավառապետ Առնոլդը «...որպէս նախանձախնդիր անձն քաղաքի առաջադիմութեան և լուսաւորութեան, դատարկ գետինների վաճառումով աշխատում է հարստացնել քաղաքը»[8]:
1905-1906 թթ. հայ-թուրքական ընդհանրումների ժամանակ ղազախաբնակ հայերն չարաչար պատժվում են՝ կորցնելով այն ամենը, ինչ ունեին: Թուրքերը հրդեհում են Ջաղեթյանցի, Մելիք-Իսրայելյանի, Գուլումյանի, Խաչատրյանի և այլոց տները, թալանում և ավերում եկեղեցին ու դպրոցը: Փախչելով Թիֆլիս և մերձակա հայաբնակ գյուղեր՝ հայ բնակիչները հազիվ կարողանում են ազատել իրենց կյանքը[9]:
[խմբագրել] Բնակչություն
Հայերն այստեղ բնակություն են հաստատել քաղաքի հիմնադրման հենց սկզբից[1]: Իբրև փոստային կայարան՝ Ղազախը վաճառական տարրի համար նկատվել է հարմար գործատեղի. արդեն 1885 թվականին, հանձինս հիշյալ բնագավառի գործավորների, նրանց մի նշանակալի մասը հայեր էին[10]:
Նորաբնակների թվում կային և՛ քաղաքացիներ և՛ գյուղացիներ.
|
Ժողովուրդը մեծաւ մասամբ, Շուշուց և մօտակայ գիւղօրայքից են վերաբնակուած և պարապում են զանազան արհեստներով և վաճառականութեամբ[11] | |
1905 թվականին Ղազախի բնակչությունը կազմել է 3380 շունչ (հիմնականում՝ թուրքեր, ապա՝ հայեր, ավելի քիչ ռուսներ)[12]:
[խմբագրել] Ծանոթագրություններ
- ↑ 1,0 1,1 1,2 Սամվել Կարապետյան, Հյուսիսային Արցախ, Երեւան, 2004, էջ 446
- ↑ «Նոր-Դար», 1886, N 208
- ↑ Азербайджанская ССР. Административно-территориальное деление, Баку, 1979, с. 9
- ↑ “Кавказ, Тифлис, 1905, N 24, էջ 3
- ↑ «Նոր-Դար», 1887, N 53, էջ 1
- ↑ “Кавказ, Тифлис, 1905, N 24, с. 3
- ↑ “Кавказ, Тифлис, 1905, N 24, с. 3.: Բնագրում՝ “Въ настоящее время Казахъ разбитъ на 26 кварталовъ, въ которыхъ состоитъ 276 участковъ, изъ незастроенныхъ осталосъ всего 156. Большинство построекъ въ Казахе каменныя, одноэтажныя, городского типа. Имеются православная и армяно-григорианския церкви и магометанская мечетъ. Посреди города расположена базарная площадь, окруженная торговыми рядами лавокъ
- ↑ Հայաստանի ազգային արխիվ, ֆ. 53, ց. 1, գ. 1254, թ. 1
- ↑ Ա-Դօ, Հայ-թուրքական ընդհարումները Կովկասում (1905-1906 թ.), Երևան, 1907, էջ 360
- ↑ «Նոր-Դար», 1885, N 58, էջ 1.
«Բնակչաց մեծամասնությունը կազմում են շատ կողմերից եկած հայ և օտար վաճառականներ...»
- ↑ «Արձագանք», 1897, N 35, էջ 3:
- ↑ “Кавказ, Тифлис, 1905, N 24, с. 3
 Ադրբեջանի քաղաքներ |
||
|---|---|---|
| Մայրաքաղաք՝ Բաքու | ||
| Աղսու | Աղդաշ | Աղջաբեդի | Աղստև | Առինջ | Աստարա | Բաբեկ | Բալական | Բեյլագան | Բիլյասուվար | Կուտկաշեն | Գանձակ | Գետաբեկ | Գյոկչայ | Գյոյթեփե | Գորանբոյ | Եվլախ | Զարդաբ | Զաքաթալա | Իմիշլի | Իսմայիլլի | Լենքորան | Լիման | Խաչմաս | Խըրդալան | Խիզի | Խուդաթ | Կախի | Կուսարի | Հաջիկաբուլ | Հորադիզ | Ղազախ | Ղուբա | Մասալի | Մարազա | Մինգեչաուր | Նախիջևան | Նավթալան | Նեվթեչալա | Շաբրան | Շամախի | Շամքոր | Նորաշեն | Շաքի | Շիրվան | Պարտավ | Ջալիլաբադ | Ջուղա | Սաաթլի | Սաբիրաբադ | Սալյան | Սիազան | Սումգայիթ | Վարդաշեն | Տավուշ (Թովուզ) | Տերտեր | Ուջարի | Քարհատ | Քյուրդամիր | Որդուար |  |
|
| Պորտալ:Ադրբեջան | ||
