Թալին

Թալին, Արագածոտնի մարզ

Քարտեզ
դիրքը Հայաստանում
Կառավարություն
Մարզ	Արագածոտնի մարզ
Քաղաքապետ	Սարգիս Արամյան
Վիճակագրություն
Տարածք	կմ²
Բարձրություն	մ
Բնակչություն  - (2008)  - խտություն	5371

Թալինում գտնվող Կաթողիկե եկեղեցին

Թալին, քաղաք Հայաստանի Արագածոտնի մարզում։ Երևան քաղաքից 68 կիլոմետր հեռավորության վրա: Նախկինում Թալինի շրջանի շրջկենտրոն:Մակերես` 4396կմ2

Բնակչություն` 5614

Պատմություն

Քաղաքային համայնք Թալինի տարածաշրջանում: Նախկինում եղել է Թալինի շրջանի վարչական կենտրոնը: Նախկինում ունեցել է Թալինա, Թալին Մեծ, Թալին Վերին, Թալնո ոտն, Հայի Թալին, Տալին անվանումները: Թալին է վերանվանվել1978 թ-ին: 1964 թ-ից դարձել է քաղաքատիպ ավան, իսկ 1995 թ-ի վարչատարածքային ռեֆորմից հետո դարձել է քաղաք: Երևան քաղաքից գտնվում է 70կմ հեռավորության վրա, մարզկենտրոնից` 48կմ: Այստեղով է անցնում Երևան-Գյումրի միջպետական նշանակության ավտոմայրուղին: Հնում մտել է Այրարատ աշխարհի Արագածոտն գավառի մեջ: Հնագիտական պեղումներից պարզվում է, որ Թալինը բնակելի է եղել մ.թ.ա. 2-րդ հազարամյակում, իսկ ըստ Թովմա Արծրունու ՙՊատմության՚, Թալինը հիմնադրել է Անանիոս Բագրատունի իշխանի կողմից 9-10-րդ դդ: Այն Թալինա անունով հիշատակվում է Պտղոմեոսի կողմից` 2րդ դար: Սկսած 7-րդ դարից հաճախ հիշատակվում է, երբեմն որպես գյուղ, երբեմն էլ որպես ավան կամ քաղաք: Քաղաքում կառուցված է ս. Աստվածածին կամ Փոքր եկեղեցին, որը կառուցվել է 689 թ-ին Ներսեհ պատրիկ Կամսարական իշխանի կողմից: Քաղաքից հարավ գտնվում է միջնադարյան քարավանատունը, բերդը: Ըստ ուսումնասիրությունների, բերդը կառուցվել է 7-րդ դարում կամսարական նախարարական տոհմի ներկայացուցիչների կողմից: Բերդի նշանակությունը մեծ է եղել 16-րդ դարից սկսած, երբ թուրք-պարսկական պատերազմների ժամանակ այն արևմուտքից պաշտպանել է Երևանի մատույցները:

Աշխարհագրություն

Քաղաքը տեղադրված է Արագած լեռնազանգվածի հարավային փեշերին, Արտենի լեռան մոտ: Ծովի մակարդակից ունի 1585մ բարձրություն: Կլիման չափավոր ցամաքային է: Ձմեռները ցուրտ են, հաստատուն ձնածածկույթով: Ամառները շոգ են: Հուլիսյան միջին ջերմաստիճանը տատանվում է 23-25-ի սահմաններում, հունվարյանը` -4,-5-ի սահմաններում: Մթնոլորտային տարեկան տեղումների քանակը 400-450 մմ: Բնական լանդշաֆտները չոր տափաստաններ են:

Բնակչություն

Բնակչության մի մասի նախնիները 1829 թ-ից սկսած այստեղ են գաղթել Արևմտյան Հայաստանից` հիմնականում Մուշի, Սասունի, Ալաշկերտի շրջաններից: 1828-1829 թթ. ունեցել է 166 (ըստ որոշ այլ աղբյուրների` 457), 1873 թ-ին` 1025, 1897 թ-ին` 1438, 1914 թ-ին` 1558,1939 թ-ին` 2255, 1959 թ-ին` 2469,1979 թ-ին` 4227 բնակիչ: Քաղաքի բնակչությունը կազմում է 8374 մարդ, որից 46% տղամարդիկ են, 54%` կանայք: Ունի 2 միջնակարգ դպրոց, երաժշտական դպրոց, մանկապարտեզներ, մշակույթի տուն, գրադարաններ, հիվանդանոց, պոլիկլինիկա, կապի հանգույց: Ունի երկրագիտական թանգարան:

Տնտեսություն

Տնտեսության մեջ կարևոր տեղ է զբաղեցնում արդյունաբերությունը: Այստեղ կան տարբեր ճյուղերի ձեռնարկություններ: Այստեղ գործում է բնակն ադամանդի մշակությամբ զբաղվող ձեռնարկությունը: Զարգացած է սննդի արդյունաբերությունը: Ունի պանրի գործարան, որն արտադրում է ՙՉանախ՚ պանիր և կաթնամթերք: Համախառն արտադրանքի մեծ մասը տալիս է գյուղատնտեսությունը: Հիմնականում զարգացած է անասնապահությունը, զբաղվում են խոշոր և մանր եղջերավոր անասնապահությամբ, թռչնաբուծությամբ: Հողահանդակների ոռոգման համար օգտվում են Թալինի ջրանցքից: Զբաղվում են նաև դաշտավարությամբ, մշակում են հացահատիկային, կերային, բանջարաբոստանային կուլտուրաներ: Պահուստային հողերում վարելահողերը կազմում են 88հա, արոտավայրերը` 1330 հա, խոտհարքերը` 5 հա: Մշակում են նաև պտուղներ: Համայնքում առաջնային են համարվում աշխատանքային ռեսուրսների լիարժեք օգտագործումը, խմելու և ոռոգման ջրի ջրագծերի վերանորոգումը, փողոցային լուսավորության խնդիրը, քաղաքի գազաֆիկացումը:

Հուշարձաններ

Պահպանվել է 7-րդ դարի եկեղեցի: Գործում է Սբ. Աստվածածին եկեղեցին: Թալինում կա պատերազմներում զոհված մարտիկների հուշարձան:

Ավանդություններ

Թալինի մասին կան տարբեր ավանդություններ: Օրինակ մի Թալին անունով աղջկա մասին: Ասում են եղել է մի Թալին անունով աղջիկ, որը եղել է արքայադուստր: Նա սիրել Է մի գյուղացի տղայի: Նրա հայրը ուզում էր, որ իր արքայադուստր աղջիկը ամուսնանա մի արքայազնի հետ: Հայրը աղջկան ամուսնացնում է արքայազնի հետ: Աղջիկը չի ներում հոր արարքը և իրեն ժայռից գցում է ցած: