Դվին

Պատմական Հայաստանի 7-րդ մայրաքաղաք Դվին

Դվին քաղաքի կենտրոնական հրապարակը։ Աջում Հայոց կաթողիկոսարանն է՝ իր բազիլիկայով (6-րդ դար), ձախում՝ կաթողիկոսի վեհարանը (5-րդ դար)։ Նկարված է Ա. Պատրիկայի կողմից՝ վերակառուցված Ա. Քոչինյանի գծագրերից 40.004686, 44.57916940°00′16.87″ հս. լ. 44°34′45.01″ ավ. ե.40.004686° հս. լ. 44.579169° աե. ե. Աշխարհ Այրարատ Հիմնել է Խոսրով Բ Կոտակ Հիմնադրված է 336 Առաջին հիշատակում 336 Լքվեց 1236 Բնակիչները ենթարկվեցին Ցեղասպանության Ոչ ԲԾՄ 897 մ մ Եղել է մայրաքաղաք Մեծ Հայքի` 336-428 թթ. Եղել է պարսպապատ Այո Պարսպի բարձրություն 6-7 հարկանի շենքի բարձրություն Կարգավիճակը ներկայում Ավերակներ Ներկայիս Վերին Դվին գյուղի մոտ Բնակչություն 100.000 մարդ (Միջնադար)

Դվին, Պատմական Հայաստանի մայրաքաղաքներից մեկը: Հիմնադրվել է 4-րդ դարի առաջին կեսին։

Հիմնում

Մայրաքաղաք Արտաշատի անբարենպաստ կլիմայի պատճառով հայոց Խոսրով Բ Կոտակ թագավորը նրանից ոչ հեռու գտնվող Դվին բլրի վրա կառուցում է ապարանքներ, ուր և տեղափոխում է իր արքունիքը։ Արարատյան դաշտի շոգը և կլիման առողջացնելու համար քաղաքի մոտակայքում կատարում է անտառատնկումներ, որոնք պահպանվել են մինչև այժմ «Խոսրովի անտառ» անունով։

Հետևելով թագավորին, հետզհետե Դվին են կսում տեղափոխվել Արտաշատի բնակիչները։ Թագավորական ապարանքների շրջակայքում հայտնվում են բնակելի թաղամասեր, քաղաքն սկսում է ընդարձակվել։

Միջնադար

Դվինի վարչաքաղաքական ու տնտեսական նշանակությունը ավելի մեծացավ արաբական տիրապետության սկզբնական շրջանում՝ 7-8 դարերում, երբ նա դարձավ մի շատ ավելի ընդարձակ, քան Մարզպանական Հայաստանն էր, վարչական միավորի՝ Արմինիա կուսակալության կենտրոնը։ Արմինիան իր մեջ էր միավորում նաև Արևելյան Վրաստանն ու Աղվանքը։ Դվինը կործանվում է Ջալալ Էդ Դինի արշավանքներից, իսկ մոնղոլական տիրապետության ժամանակ վերածվում Է մի սովորական բնակավայրի։

Դվինը եղել է Արևելքի իր ժամանակի նշանավոր քաղաքներից։ Այն արհեստագործական ու տարանցիկ առևտրի խոշոր կենտրոն էր։ Այստեղ են հատվել միջազգային 6 մայրուղիներ, որոնց միջոցով Հայաստանը առևտուր է արել Փոքր Ասիայի ու Հարավային Եվրոպայի, Հյուսիսային Կովկասի ու Միջին Ասիայի, Միջագետքի ու Հյուսիսային Աֆրիկայի երկրների հետ։

Ինչպես արաբ մատենագիրներն են վկայում, Դվինում արտադրվել և օտար երկրներ են արտահանվել բրդյա ու մետաքսյա գործվածքներ, ծածկոցներ ու գորգեր, ապակյա, հախճապակյա ու բրուտագործական առարկաներ, որդան կարմիր ներկ, մետաղագործական (երկաթե ու պղնձե) արտադրանք, արծաթե զարդեր։

Բնակչություն

Իր ծաղկման շրջանում Դվինի բնակչության թիվը գերազանցել Է 100 հազարից։ Բնակչությունը եղել է բազմազգ։ Հայերից բացի առանձին թաղամասերով բնակվել են պարսիկներ, արաբներ, հույներ, ասորիներ։

Կառուցվածք

Դվինն ունեցել է միջնադարյան քաղաքին հատուկ միկրոաշխարհագրություն՝ ներքին կառուցվածք։ Նրա կենտրոնում, 30-35 մ հարաբերական բարձրության բլրի վրա, հառնում էր միջնաբերդը աշտարակաշատ իր պարիսպներով։ Պարիսպներն ունեին մինչև 16 մ հաստություն և 6-7 հարկանի շենքի բարձրություն։ Պարսպի արտաքին կողմով ձգվում էր 30-70 մ լայնության և 5-6 մ խորության պաշտպանական խրամը, որը վտանգի ժամանակ լցվում էր Ազատ գետի ջրերը։ Պարսպապատի մեջ կառուցված էին դարպասներ, խրամի վրա՝ կամուրջներ։

Միջնաբերդի գագաթի հարթակին գտնվել է Արշակունիների թագավորական պալատը, ստորին հարթակին՝ պալատական բարձր պաշտոնյաների բնակարանները։ Այստեղ է եղել նաև ընդարձակ հրապարակ, որտեղ անցկացվել են զինավարժություններ ու զանազան մրցումներ։

Միջնաբերդի շուրջը տարածվում էր բուն քաղաքը՝ շահաստանը, որը նույնպես արտաքին կողմից պատած էր պարսպով։ Քաղաքի կենտրոնական թաղում է գտնվել սյունազարդ Հայոց կաթողիկոսարանը իր զույգ եկեղեցիներով ու վեհարանով։

Հայտնի է եղել կենտրոնական շուկան՝ ներքին փողոցներով և վեց շարք իջևանատուն–խանութներով, որտեղ վաճառվել են տեղական և արտեկրից ներմուծված բազմապիսի ապրանքներ:

Անկում

Քաղաքը 1236 թ-ին հիմնահատակ ավերվեց մոնղոլների կողմից:

Պատկերներ

• 

  Դվինի պեղումների հետևանքով գտնված երկումետրանոց խաչ

• 

  Դվինի ավերակներ

• 

  Վերին Դվին գյուղը