Դվին
| Պատմական Հայաստանի 7-րդ մայրաքաղաք
Դվին
|
|||||||||||||||||||||||||||||
|
Դվին քաղաքի կենտրոնական հրապարակը։ Աջում Հայոց կաթողիկոսարանն է՝ իր բազիլիկայով (6-րդ դար), ձախում՝ կաթողիկոսի վեհարանը (5-րդ դար)։ Նկարված է Ա. Պատրիկայի կողմից՝ վերակառուցված Ա. Քոչինյանի գծագրերից
|
|||||||||||||||||||||||||||||
Դվին, Պատմական Հայաստանի մայրաքաղաքներից մեկը: Հիմնադրվել է 4-րդ դարի առաջին կեսին։
Բովանդակություն |
[խմբագրել] Հիմնում
Մայրաքաղաք Արտաշատի անբարենպաստ կլիմայի պատճառով հայոց Խոսրով Բ Կոտակ թագավորը նրանից ոչ հեռու գտնվող Դվին բլրի վրա կառուցում է ապարանքներ, ուր և տեղափոխում է իր արքունիքը։ Արարատյան դաշտի շոգը և կլիման առողջացնելու համար քաղաքի մոտակայքում կատարում է անտառատնկումներ, որոնք պահպանվել են մինչև այժմ «Խոսրովի անտառ» անունով։
Հետևելով թագավորին, հետզհետե Դվին են կսում տեղափոխվել Արտաշատի բնակիչները։ Թագավորական ապարանքների շրջակայքում հայտնվում են բնակելի թաղամասեր, քաղաքն սկսում է ընդարձակվել։
[խմբագրել] Միջնադար
Դվինի վարչաքաղաքական ու տնտեսական նշանակությունը ավելի մեծացավ արաբական տիրապետության սկզբնական շրջանում՝ 7-8 դարերում, երբ նա դարձավ մի շատ ավելի ընդարձակ, քան Մարզպանական Հայաստանն էր, վարչական միավորի՝ Արմինիա կուսակալության կենտրոնը։ Արմինիան իր մեջ էր միավորում նաև Արևելյան Վրաստանն ու Աղվանքը։ Դվինը կործանվում է Ջալալ Էդ Դինի արշավանքներից, իսկ մոնղոլական տիրապետության ժամանակ վերածվում Է մի սովորական բնակավայրի։
Դվինը եղել է Արևելքի իր ժամանակի նշանավոր քաղաքներից։ Այն արհեստագործական ու տարանցիկ առևտրի խոշոր կենտրոն էր։ Այստեղ են հատվել միջազգային 6 մայրուղիներ, որոնց միջոցով Հայաստանը առևտուր է արել Փոքր Ասիայի ու Հարավային Եվրոպայի, Հյուսիսային Կովկասի ու Միջին Ասիայի, Միջագետքի ու Հյուսիսային Աֆրիկայի երկրների հետ։
Ինչպես արաբ մատենագիրներն են վկայում, Դվինում արտադրվել և օտար երկրներ են արտահանվել բրդյա ու մետաքսյա գործվածքներ, ծածկոցներ ու գորգեր, ապակյա, հախճապակյա ու բրուտագործական առարկաներ, որդան կարմիր ներկ, մետաղագործական (երկաթե ու պղնձե) արտադրանք, արծաթե զարդեր։
[խմբագրել] Բնակչություն
Իր ծաղկման շրջանում Դվինի բնակչության թիվը գերազանցել Է 100 հազարից։ Բնակչությունը եղել է բազմազգ։ Հայերից բացի առանձին թաղամասերով բնակվել են պարսիկներ, արաբներ, հույներ, ասորիներ։
[խմբագրել] Կառուցվածք
Դվինն ունեցել է միջնադարյան քաղաքին հատուկ միկրոաշխարհագրություն՝ ներքին կառուցվածք։ Նրա կենտրոնում, 30-35 մ հարաբերական բարձրության բլրի վրա, հառնում էր միջնաբերդը աշտարակաշատ իր պարիսպներով։ Պարիսպներն ունեին մինչև 16 մ հաստություն և 6-7 հարկանի շենքի բարձրություն։ Պարսպի արտաքին կողմով ձգվում էր 30-70 մ լայնության և 5-6 մ խորության պաշտպանական խրամը, որը վտանգի ժամանակ լցվում էր Ազատ գետի ջրերը։ Պարսպապատի մեջ կառուցված էին դարպասներ, խրամի վրա՝ կամուրջներ։
Միջնաբերդի գագաթի հարթակին գտնվել է Արշակունիների թագավորական պալատը, ստորին հարթակին՝ պալատական բարձր պաշտոնյաների բնակարանները։ Այստեղ է եղել նաև ընդարձակ հրապարակ, որտեղ անցկացվել են զինավարժություններ ու զանազան մրցումներ։
Միջնաբերդի շուրջը տարածվում էր բուն քաղաքը՝ շահաստանը, որը նույնպես արտաքին կողմից պատած էր պարսպով։ Քաղաքի կենտրոնական թաղում է գտնվել սյունազարդ Հայոց կաթողիկոսարանը իր զույգ եկեղեցիներով ու վեհարանով։
Հայտնի է եղել կենտրոնական շուկան՝ ներքին փողոցներով և վեց շարք իջևանատուն–խանութներով, որտեղ վաճառվել են տեղական և արտեկրից ներմուծված բազմապիսի ապրանքներ:
[խմբագրել] Անկում
Քաղաքը 1236 թ-ին հիմնահատակ ավերվեց մոնղոլների կողմից:
[խմբագրել] Պատկերներ
-
Դվինի պեղումների հետևանքով գտնված երկումետրանոց խաչ
-
Վերին Դվին գյուղը
|
|||||