Սուրբ Ամենափրկիչ վանք (Նոր Ջուղա)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Նոր Ջուղայի Սուրբ Ամենափրկիչ վանք
պարսկերեն՝ کلیسای وانک

##Սուրբ Ամենափրկիչ վանք (Նոր Ջուղա) (Իրան)
Set01-church1.svg
Հիմնական տեղեկություններ
Տեղագրություն Իրան Իրան Սպահան, Նոր Ջուղա թաղամաս
Կոորդինատներ 32°38′05.67″ հս. լ. 51°39′20.99″ ավ. ե. / 32.634911, 51.65583332°38′05.67″ հս. լ. 51°39′20.99″ ավ. ե. / 32.634911, 51.655833
Թաղամաս Նոր Ջուղա
Հոգևոր կարգավիճակ գործող
Ներկա վիճակ գերազանց
Commons-logo.svg Վիքիպահեստում

Սուրբ Ամենափրկիչ վանք, Հայ առաքելական վանք Իրանի Իսլամական Հանրապետության Սպահան քաղաքում։ Իրանի գլխավոր հայկական եկեղեցին է։

Պատմություն[խմբագրել]

Ս.Ամենափրկիչ վանքը Նոր Ջուղայի ամենահին և ամենահայտնի կառւյցներից է։ Կառուցուել է 1655թ. Շահ-Աբբաս Բ-ի ժամանակ։ Վանքի նոր շէնքը կառուցւել է ինը տարում' Փիլիպոս կաթողիկոս Աղբակեցու և ժողովրդի օժանդակութեամբ։ Ներսի պատերին պատկերւած են դրուագներ Ս.Գրիգոր Լուսաւորիչի կեանքից, Ադամի և ևայի պատմութիւնը, պատկերներ Յիսուս Քրիստոսի խաչելութիւնից։ Պատկերազարդումները կատարուել են անուանի նկարիչներ Հովհաննես Մրքուզի, Հայր Ստեփանոսի և վարպետ Մինասի կողմից։ Եկեղեցու խորանի տակ թաղւած են Խաչատուր Կեսարացին, ով հիմնադրեց Իրանում առաջին տպարանը, և Դավիթ Առաջնորդը, որի ժամանակ վերակառուցւել է վանքի մայր տաճարը։ Վանքի պատերի հախճասալերը տեղադրւել են 1710-1716թթ.։ Վանքի արևմտեան դռնից քիչ հեռու, 1702թ-ին կառուցած զանգակատունն է իր չորս զանգերով։ Եկեղեցու մուտքի դռան մոտ, խորանարդաձև բարձր շինութեան վրայ, չորս կողմից տեղադրուած Է ժամացոյց։ Այն նուիրւել Է եկեղեցուն 1930թ.։ 1971թ., Սպահանի թեմի առաջնորդարանի ջանքերով, կառուցւել Է Նոր Ջուղայի թանգարանը։ Իսկ գրադարանը, որը ծառայել Է նաև իբրև թանգարան, հիմնւել Է 1905թ.։ 1930թ. Նոր ջուղայեցիների թանկարժէք իրերը, որոնք իրենց հետ բերել էին ևրոպայից, ցուցադրւեցին թանգարանում։ Քանի որ ցուցահանդէսը մեծ հետաքրքրութեան արժանացաւ զբօսաշրջիկների կողմից, ազգային առաջնորդարանը որոշեց Վանքի բակում կառուցել միջազգային չափանիշներին համապատասխանող թանգարանի երկյարկանի շէնք։ Այնտեղ են պահպանւում և ցուցադրւում ձեռագիր գրքեր, կտաւներ, կրօնական արարողութիւնների հանդերձանքներ, ազգային տարազներ, կաթողիկոսների կոնդակներ, թագաւորների հրովարտակներ, 18-րդ դարում գրւած հայերէն ձեռագիր Ղուրան, նաև անւանի ևրոպացի նկարիչների գործեր ու Հայաստանի թագաւորների պատկերներով ոսկեդրամներ։ Առանձնայատուկ տեղ Է գրաւում Վահրամ Յակոբեանի' 7մմ. երկարութեամբ մազի վրայ գրւած հետևեալ նախադասութիւնը' «՛Ճանաչել զիմաստություն եւ զխրատ, իմանալ զբանս հանճարոյ »։ Այն գրւել Է մազի հաստութիւնից 20 անգամ աւելի բարակ ալմաստէ գրչով։ Բանաստեղծների, անւանի գրողների և Խաչատուր Կեսարացու կիսանդրիները տեղադրւած են մուտքի դռան առջև։ Ս.Ամենափրկիչ վանքի տպարանը, որն առաջինն Էր Իրանում և ողջ Միջին Արևելքում, հիմնադրւել Է 1636թ.' Խաչատուր Կեսարացու ջանքերով։ Վանքի գրադարանը հարուստ է հայերէն, պարսկերէն և ևրոպական լեզուներով գրւած գրքերով, որոնք հասանելի են գիտաշխատողներին և ընթերցողին։ Տպարանի շէնքի մոտ Է գտնւում 1915թ. Մեծ եղեռնի յուշարձանը, որը կառուցւել Է 1975թ.։

Աղբյուրներ[խմբագրել]

  • Դիւան Նոր Ջուղայի Ս. Ամենափրկիչ վանքի. Մասն Ա, Էջմիածնի կաթողիկոսների կոնդակներ (1652-1705 թթ.), Աշխատասիրեց Խաժակ Տէր-Գրիգորեան, Անթիլիաս, 2003։

Գրականություն[խմբագրել]

  • Դիւան Ս. Ամենափրկիչ վանքի 1606-1960. Կազմեց Լ. Գ. Մինասեան,, Նոր Ջուղա, 1983։
  • Լևոն Գ. Մինասեան, Նոր Ջուղայի տպարանն ու իր տպագրած գրքերը, Նոր Ջուղա, 1972։

Տես նաև[խմբագրել]