Կապան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Քաղաք
Կապան
Զինանշան
Զինանշան
Kapan new mix.jpg
Տեսարաններ Կապանից
39°12′04″ հս. լ. 46°24′54″ ավ. ե. / 39.201111° հս. լ. 46.415° աե. ե.
Երկիր Հայաստան Հայաստան
Մարզ Սյունիք
Այլ անվանումներ մինչև 1990Ղափան
Տվյալ կարգավիճակում Քաղաք-ից
Բարձր. ծովի մակ-ից 910 մ
Խոսվող լեզուներ Հայերեն
Բնակչություն 40 000 մարդ (2009)
Ազգային կազմ Հայեր
Կրոնական կազմ Հայ Առաքելական եկեղեցի
Տեղաբնականուն Կապանցի
Ժամային գոտի UTC+4, ամառը UTC+5
Հեռախոսային կոդ +374 (285)
Փոստային ինդեքսներ 3301-3308
Պաշտոնական կայք www.kapan.am
##Կապան (Հայաստան)
Red pog.png
Kapan

Կապան, նախկինում Ղափան[1], քաղաք Հայաստանում, Սյունիքի մարզի մարզկենտրոնը։ Գտնվում է երկրի հարավ-արևելքում, Երևանից 320 կմ հարավ-արևելք, Ողջի գետի ափին, Խուստուփ լեռան հյուսիսային ստորոտին, 910 մ բարձրության վրա, բնակչությունը 46600 [2]։ Կապան անունը քաղաքը ստացել է Կապան գետի անունից, որի վրա գտնվում է։

Կապանը որպես քաղաք կազմավորվել է 1928 թ.-ին։

Աշխարհագրություն[խմբագրել]

Հարավից և հյուսիսից շրջափակված է Մեղրու և Բարգուշատի լեռներով։ Քաղաքի տարածքում Ողջի գետը ընդունում է Վաչագան և Կավարտ վտակները։

Պատմա-աշխարհագրական ակնարկ[խմբագրել]

Կապանի մասին առաջին հիշատակությունը վերաբերում է V-րդ դարի վերջերին։ Ըստ երևույթին, այդ ժամանակ Կապանը սովորական բնակավայր էր։ X-րդ դարից սկսած մատենագիրների մոտ Կապանն արդեն հիշատակվում է որպես քաղաք։ Կապանը X-րդ դարի վերջում (հավանաբար 998-1001 թթ. սահմաներում) դարձել է Սյունիքի թագավորության մայրաքաղաքը։

Կապանն ուներ դիրքային մի շարք առավելություններ։ Նրա արևմտյան կողմում գտնվող Բաղաբերդ և Բաղակու քար բերդերը ապահովում էին քաղաքի անվտանգությունն արևմտյան և հյուսիս-արևմտյան կողմերից։ Քաղաքի հյուսիսային կողմով անցնում է Կապան գետը, որն այդ մասում առաջացրել է խոր կիրճ՝ խիստ զառիվեր և անտառապատ լանջով, իսկ դիմացը մի քանի հարյուր մետրի հասնող ժայռ էր։ Հարավային կողմով ձգվում էին Արևիքի բարձրաբերձ և ժայռոտ լեռները, որոնք անմատչելի էին դարձնում քաղաքը հարավային կողմից։ Այս է եղել պատճառը, որ քաղաքը հարավային և հյուսիսային կողմերից հարկ չի եղել պարսպապատելու։ Համեմատաբար դյուրին էր քաղաք մտնել արևելյան կողմից, այդ պատճառով էլ քաղաքի այս մասը պարսպապատված է եղել։

1103 թվականին Կապանն ավերման է ենթարկվում սելջուկների կողմից։ Այնուհետև Կապանը մի քանի դար շարունակում է իր գոյությունը, բայց արդեն իբրև ոչ քաղաք, այլ սովորական բնակավայր։ Կապանի բնակչությունը ըստ երևույթին միատարր չի եղել։ Նա ուներ հրեաների հատուկ թաղ։[3]

Կլիմա[խմբագրել]

Nuvola apps kweather.svg Ջերմաստիճանի և տեղումների տարեկան միջին ցուցանիշները Կապան
Ամիս հունվ փետ մարտ ապր մայ հուն հուլ օգոս սեպ հոկ նոյ դեկ տարին
միջին առավելագույնը (°C) 7,1 8,4 11,7 17,1 21,8 25,8 29,3 29,3 24,4 19,8 13,1 9,0 18,07
միջին նվազագույնը (°C) -13,0 -12,0 -8,0 -1,0 4,0 8,0 11,0 11,0 7,0 1,0 −6,0 −10,0 −0,7
տեղումների քանակը (մմ) 28 32 60 80 96 68 31 30 43 55 40 27 590
Աղբյուր՝ Օդերևութաբանության միջազգային կազմակերպություն (ՄԱԿ)[4]

Բնակչություն[խմբագրել]

Կապանի ազգաբնակչության փոփոխությունը.[5]

Տարի 1831 1897 1926 1939 1959 1976 2001 2004
Բնակիչ 196 2272 2658 8511 19315 36351 45711 45600

Տնտեսություն[խմբագրել]

Կապանն արդյունաբերական կենտրոն է։ Տարածքը հարուստ է գունավոր մետաղների, պղնձի պաշարներով։ Հատկապես զարգացած է պղնձարդյունաբերությունը։

Պատմամշակութային կառույցներ[խմբագրել]

Բնակչությունը զբաղվում է նաև գյուղա-տնտեսությամբ։ Նախկին “Կատար” բնակավայրի տարածքում կանգուն է “Կատարի վանք” եկեղեցին։

Քույր քաղաքներ[խմբագրել]

Տես նաև[խմբագրել]

Աղբյուրներ[խմբագրել]

  1. Հովհաննես Բարսեղյան (2006)։ "Աշխարհագրական անունների հայերեն տառադարձության մասին որոշում", Տերմինաբանական և ուղղագրական տեղեկատու։ Երևան: 9-րդ հրաշալիք, 51։ ISBN 99941-56-03-9։ 
  2. Կապան քաղաքի պաշտոնական կայքէջ
  3. Թ.Խ. Հակոբյան (1981)։ Հայաստանի պատմական աշխարհագրություն։ Երևան: «Միտք», էջ 203-204։ 
  4. «World Weather Information Service – Kapan»։ Միացյալ Կազմակերպություն։ http://worldweather.wmo.int/018/c00069.htm։ Վերցված է դեկետեմբեր 29, 2010։ 
  5. «Հայաստանի հանրապետության բնակավայրերի բառարան, էջ 107»։ http://www.cadastre.am/storage/files/pages/pg_907871769_HH_bnak._bar..pdf։ Վերցված է 2014 Հուլիսի 30։ 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել]