Սեխ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից


Տաքսոտուփը կենսաբանակն տեղեկաքարտ է, օգտագործվում է կենսաբանական տաքսոնների կարգաբանությունը, նրանց մասին տեղեկատվությունը ցուցադրելու համար:

Template parameters
Parameter Description Type Default Auto value Status
Regnum regnum Թագավորության անվանում unknown empty empty required
Image file image file Պատկերի անվանում, պետք է ունենա example.xyz տեսքը wiki-file-name empty empty suggested
Image size image size Պատկերի չափը, պարտադիր չէ unknown empty empty suggested
Image title image title Պատկերի վերնագիր unknown empty empty optional
Image descr image descr Պատկերի նկարագրություն (հայտնվում է պատկերի տակ) unknown empty empty suggested
Superregnum superregnum Վերնաթագավորություն unknown empty empty optional
Subregnum subregnum Ենթաթագավորություն unknown empty empty optional
Virus_group virus_group Վիրուսի խումբը ըստ Բալտիմորի unknown empty empty optional
Superphylum superphylum Վերնատիպ unknown empty empty optional
Phylum phylum Տիպի անվանում (կենդանիների համար) unknown empty empty suggested
Subphylum subphylum Ենթատիպ unknown empty empty optional
Superdivisio superdivisio Վերնաբաժին unknown empty empty optional
Divisio divisio Բաժնի անվանումը (միայն բույսերի համար) unknown empty empty suggested
Subdivisio subdivisio Ենթաբաժին unknown empty empty optional
Superclassis superclassis Վերնադաս unknown empty empty optional
Classis classis Դասի անվանումը unknown empty empty suggested
Subclassis subclassis Ենթադաս unknown empty empty optional
Infraclassis infraclassis Ինֆրադաս unknown empty empty optional
Superordo superordo Վերնակարգ unknown empty empty optional
Ordo ordo Կարգի անվանում unknown empty empty suggested
Subordo subordo Ենթակարգ unknown empty empty optional
Infraordo infraordo Ինֆրակարգ unknown empty empty optional
Superfamilia superfamilia Վերնաընտանիք unknown empty empty optional
Familia familia Ընտանիքի անվանումը unknown empty empty suggested
Subfamilia subfamilia Ենաընտանիք unknown empty empty optional
Tribus tribus Տրիբա unknown empty empty optional
Subtribus subtribus Ենթատրիբա unknown empty empty optional
Genus genus Ցեղի անվանումը unknown empty empty suggested
Subgenus subgenus Ենթացեղ unknown empty empty optional
Sectio sectio Սեկցիա unknown empty empty optional
Species species Տեսակի հայերեն անվանում unknown empty empty suggested
Subspecies subspecies Ենթատեսակ unknown empty empty optional
Latin latin Տաքսոնի լատիներեն անվանում unknown empty empty required
Author author Տաքսոնի անվան հեղինակը unknown empty empty optional
Arm_syn arm_syn Տաքսոնի հայերեն տարանունները unknown empty empty optional
Syn syn Տաքսոնի լատիներեն անվան հոմանիշներ/տարանուններ unknown empty empty optional
Typus typus Տաքսոնի տիպիկ ներկայացուցիչ (հիմնականում ցեղերի դեպքում) unknown empty empty optional
Iucnstatus iucnstatus IUCN կարգավիճակ unknown empty empty optional
Iucn iucn IUCN համար unknown empty empty optional
Section text section text Լրացուցիչ կարգավորվող դաշտի տեքստ unknown empty empty optional
Section name section name Լրացուցիչ կարգավորվող բաժնի անվանում unknown empty empty optional
Range map range map Արիալի քարտեզի պատկերը, example.xyz օրինակով wiki-file-name empty empty optional
Range legend range legend Արեալի քարտեզի լեգենդ unknown empty empty optional
Wikispecies wikispecies Վիքիցեղերի հղումը unknown empty empty optional
Commons commons Հղումը Վիքիպահեստում unknown empty empty optional
Itis itis ITIS համար unknown empty empty optional
Ncbi ncbi NCBI համար unknown empty empty optional
Ipni ipni IPNI համար unknown empty empty optional
Eol eol EOL համար unknown empty empty optional
Subsectio subsectio Ենթասեկցիա unknown empty empty optional
Supersectio supersectio Վերնասեկցիա unknown empty empty optional
Supertribus supertribus Վերնատրիբա unknown empty empty optional
Range map width range map width no description unknown empty empty optional
վիրուսների խումբ վիրուսների խումբ no description unknown empty empty optional
Range map caption range map caption no description unknown empty empty optional

</noinclude>

Կտրատված սեխն ափսեի մեջ

Սեխ (Cucumis melo), դդմազգիների ընտանիքի (cucurbitaceae) Cucumis ցեղին պատկանող բոստանային մշակաբույս։ Աչքի է ընկնում յուրահատուկ բուրումնավետությամբ և համով։ Մեծ տեղ է գրավում Ժողովրդական սննդում։

Հիմնականում օգտագործվում է թարմ վիճակում, որպես քաղցր, բուրավետ և հյութալի սննդատեսակ։ Շաքարի քանակը սեխում կախված է ենթատեսակից և կարող է հասնել 3,6-ից մինչև 14 %-ի Բացի թարմ գործածությունից, սեխը մեծապես օգտագործվում է նաև մուրաբաների, ցուկատների, կոմպոտների, չրերի և թանձրուկի (մեղր) արտադրության մեջ, իսկ սերմերը ծեծած վիճակում նույնիսկ օգտագործում են որոշ կերակուրների մեջ։[1]

Սեխերն հարուստ են կալիումով, ինչպես նաև A և C վիտամիններով։[2]

Ճապոնական «միդորի» կոչվող լիկյորում օգտագործվում է սեխի համային հավելում։[3]

Ծագումը[խմբագրել]

Սեխի ծագման հնագույն օջախներն են համարվում Փոքր Ասիան, Իրանը, Աֆղանստանը և Միջին Ասիայի երկրները։ Հենց այդ երկրներում են ներկայումս կենտրոնացված սեխի հիմնական ենթատեսակները, ինչպես նաև դաշտամոլախոտային կիսամշակովի տեսակները։ Ասիական երկրներից սեխը տարածվել է Եվրոպայում և Ամերիկայում։[1]

Բուսաբանական նկարագրությունը[խմբագրել]

Սեխն ունի խոտանման, մագլցող ցողուն։ Միամյա բույս է. ցողունն հնգակյունանի է, սնամեջ, կոպիտ թավոտությամբ, 1-3 մետր երկարությամբ և առաջ ճյուղավորվող։ Հիմնական ճյուղավորությունները միջինում 3-ից 6-ն են և ավելի։ Երկարացողուն տեսակների ցողունը լինում է 1,5 մետր և ավելի։ Արմատային համակարգը բավականին հզոր, խորը գնացող և առատ ճյուղավորված։ Տերևները հերթադիր են՝ երկար տերևակաոթերով, տերևաթիթեղը կլորավուն է, երիկամաձև, սրտաձև կամ հնգանկյուն՝ հինգ խոշոր ջղերով և կոպիտ թավով։[1]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

  1. 1,0 1,1 1,2 Անդրեաս Մելիքյան, «Բանջարաբուծություն» Երևան, 2005, էջ 247-250
  2. «Սեխերի սննդարարության մասին փաստեր»
  3. «Միդորի» պաշտոնական կայք

Գրականություն[խմբագրել]

  • Անդրեաս Մելիքյան, «Բանջարաբուծություն» Երևան, 2005 - ISBN 99941-47-04-8

Արտաքին հղումներ[խմբագրել]