Սալորենի

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Սալորենի
Zwetschgen.jpg
Սալորենի ընտանի սալորենի ցեղի տիպիկ ներկայացուցիչ:
Գիտական դասակարգում
Միջազգային գիտական անվանում

Prunus L., 1753

Հոմանիշներ
Տիպիկ տեսակ
Wikispecies-logo.svg
Կարգաբանությունը
Վիկիցեղերում
Commons-logo.svg
Պատկերներ
Վիքիպահեստում
ITIS   24762
NCBI   3754
GRIN   g:9887

Սալորենի (լատ.՝ Prunus), վարդազգիների ընտանիքի պտղատու կորիզապտղավոր բույսերի ցեղ։

Կենսաբանական նկարագիր[խմբագրել]

Բուսաբանական նկարազարդում

Ծառեր են կամ թփեր՝ 3-12 մ բարձրության։ Տերևները պարզ են, էլիպսաձև կամ նշտարաձև, հարթ մակերեսով, ատամնաեզր, հերթադիր։ Ծաղկաբույլերում՝ ծաղիկները սպիտակ կամ վարդագույն, մեկական կամ 5-ական։ Պտուղը մսալի, միասերմ կորիզապտուղ է, ձվաձև կամ կլոր։ Պտուղների զանգվածը 6-100 գ է, դեղին, կանաչ, կարմիր կամ կապտասև՝ երկնագույն մոմային փառով։

Տարածում[խմբագրել]

Հայտնի է 30 տեսակ։ Հայրենիքը համարվում է Կովկասը, Փոքր Ասիան և Հյուսիսային Իրանը։ Տարածված է Արևմտյան Եվրոպայում, Հնդկաստանում, Արևելյան Ասիայում, Հյուսիսային Ամերիկայում և Աֆրիկայում, Մոլդավիայում, Ուկրաինայում, Կովկասում, Միջին Ասիայում և այլն։ Մշակության մեջ առավել տարածված է սովորական կամ ընտանի սալորենին (Prunus domestica

Քիմիական կազմ[խմբագրել]

Պտուղները պարունակում են (%-ներով)․ շաքարներ՝ 9-20, օրգանական թթուներ՝ 0, 4-1, 4, ազոտային նյութեր, վիտամիներ՝ B1, В2, С, К, РР, կարոտին և հանքային նյութեր։

Մշակում[խմբագրել]

Պտղաբերում է տնկման 4-րդ տարում։ Դիմանում է մինչև -30 °C ցրտերին։ Բերքատվությունը՝ մեկ ծառից 50-100 կգ կամ 100-150 g/htu։

Կորիզավոր մրգեր արտադրությունը հազար տոննա (2012)[2]
{{{2}}} Իրան 205
{{{2}}} Չինաստան 138
{{{2}}} Աֆղանստան 46
{{{2}}} Ուզբեկստան 34
{{{2}}} Թուրքիա 17
{{{2}}} Հունգարիա 14
{{{2}}} Ալժիր 13
{{{2}}} Վրաստան 13

Կիրառում[խմբագրել]

Karayemiş-7.jpg
PrunusPersicaFlowers.jpg

Օգտագործվում է թարմ և վերամշակված վիճակում (չիր, կոմպոտ, մուրաբա, հյութ ևն)։

Սորտեր[խմբագրել]

Հայաստանում մշակվում է ընտանի սալորենի (դամբուլենի), հյուսիսարևելյան շրջաններում հանդիպում է նաև մամխին։ Հայաստոնում մշակվող սալորենու ներմուծված արդյունաբերական սորտերից են Գեղձայինը, Ռենկլոդ կանաչը, Ռենկլոդ Ալտանան, Աննա Շպետը, Ջոենտ պրունը, Վիկտորիան, Հունգարասալորը։ Տեղականներից առավել հայտնի են Վազիրին, Ալբուխարին, Կանաչկենին, Դեղին դամբուլը, Սև դամբուլը։

Հայաստանում[խմբագրել]

Հայաստանի Հանրապետությունում հայտնի են 3 վայրի տեսակներ՝ փշավոր ու սովորական սալորենիները և մամխին: Տարածված են Լոռու, Տավուշի, Արագածոտնի, Սյունիքի, Գեղարքունիքի և այլ մարզերում: Աճում են ստորինից մինչև վերին լեռնային գոտու թփուտներում, անտառեզրերին, անտառներում, առաջացնում մացառուտներ:

Առանձնացնում են 5 բաժիններ.

Տեսակներ[խմբագրել]

Հայտնի է 254 տեսակ

Prunus-avium.JPG
Ab plant 1234.jpg
Prunus spinosa2.jpg

Արևելյան կիսագնդում[խմբագրել]

Արևմտյան կիսագնդում[խմբագրել]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

  1. Երկշաքիլավորներ տաքսոնի օգտագործման պայմանական բնույթի մասին տես երկշաքիլավորներ հոդվածի APG համակարգ բաժինը:
  2. http://faostat.fao.org/site/339/default.aspx
  3. NCU-3e. Names in current use for extant plant genera. Electronic version 1.0. Entry for Prunus L.(անգլերեն)

Գրականություն[խմբագրել]

  • Dillhoff, Richard M; Leopold, Estella B.; Manchester, Steven R. (February 2005). "The McAbee flora of British Columbia and its relation to the Early-Middle Eocene Okanagan Highlands flora of the Pacific Northwest" (PDF). Canadian Journal of Earth Sciences 42 (2): 151. doi:10.1139/e04-084.
  • Stockey, Ruth A.; Wehr, Wesley C. (1996). "Flowering Plants in and around Eocene Lakes of the Interior". In Ludvigson, Rolf. Life in Stone: a Natural History of British Columbia's Fossils. Vancouver: UBCPess. ISBN 0-7748-0578-1..

Արտաքին հղումներ[խմբագրել]

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Հայկական սովետական հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ CC-BY-SA-icon-80x15.png