Գրականության Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրների ցանկ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Շվեդական ակադեմիայի շենքը, որտեղ ամեն տարի տեղի է ունենում գրականության Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրների ընտրությունը

Գրականության Նոբելյան մրցանակ (շվեդ.՝ Nobelpriset i litteratur), հեղինակավոր պարգև, որն ամեն տարի հանձնում է Շվեդական ակադեմիան գրականության ոլորտում ակնառու ներդրումների համար։ Այն հինգ Նոբելյան մրցանակներից մեկն է, որոնք հիմնվել են Ալֆրեդ Նոբելի կտակով՝ գրված 1895 թվականի նոյեմբերի 27-ին Փարիզում և տրվում են քիմիայի, ֆիզիկայի, գրականության, խաղաղության և ֆիզիոլոգիայի կամ բժշկության ոլորտներում բացառիկ նվաճումների համար[1]։ Համաձայն Նոբելի կամքի՝ մրցանակի պատասխանատուն Նոբելյան հիմնադրամն է, և պարգևատրում է կոմիտեն, որը բաղկացած է Շվեդական ակադեմիայի կողմից ընտրված հինգ անդամներից[2]։ Գրականության Նոբելյան մրցանակը տրվում է ամեն տարի՝ սկսած 1901 թվականից։ Այդ ընթացքում տրվել է 107 մրցանակ 112 մարդու[3]։ Պարգևատրություն տեղի չի ունեցել յոթ տարի՝ 1914, 1918, 1935, 1940-1943 թվականներին[3][4]։ 1901 թվականին առաջին մրցանակակիրը եղել է ֆրանսիացի պոետ և ակնարկագիր Սյուլի-Պրյուդոմը։ 2016 թվականին պարգևին արժանացել է ամերիկացի երգիչ, երգահան Բոբ Դիլանը։ Մրցանակի պատմության ողջ ընթացքում միաժամանակ երկու մրցանակակիրներ՝ պարգևատրվել են չորս անգամ 1904, 1917, 1966 և 1974 թվականներին։ Շվեդական ակադեմիայի մշտական քարտուղար Պետեր Էնգլունդի կարծիքով՝ դա պայմանավորված է գրականության բնույթով՝ ի տարբերություն գիտության կամ հարակից ոլորտների, որտեղ կարելի է աշխատել միասին[5]։ 1901 թվականին Պրյուդոմն ստացել է 150,782 շվեդական կրոնա, որը 2007 թվականի դեկտեմբերի դրությամբ համարժեք է 7,731,004 շվեդական կրոնայի։ Մրցանակը տրվում է Նոբելի մահվան տարելիցի օրը՝ դեկտեմբերի 10-ին Ստոկհոլմում տեղի ունեցող ամենամյա հանդիսավոր արարողության ժամանակ[6]։

1958 թվականին, արժանանալով մրցանակին, ռուս գրող Բորիս Պաստեռնակը Խորհրդային Միության կառավարության ճնշման տակ ստիպված էր հրաժարվել դրանից։ 1964 թվականի Ժան Պոլ Սարտրը հրաժարվեց ընդունել Նոբելյան մրցանակը, քանի որ նա հետևողականորեն հրաժարվում էր բոլոր պաշտոնական պատիվներից[7]։

Գրականության Նոբելյան մրցանակի արժանացել են 14 կին, ավելին, քան որևէ այլ Նոբելյան մրցանակի, բացառությամբ Խաղաղության Նոբելյան մրցանակը[8]։ 1901-2015 թվականների մրցանակակիրների միջին տարիքը կազմում է 65 տարի։ Գրականության նոբելյան մրցանակի ամենաերիտասարդ դափնեկիրը եղել է Ռիդյարդ Քիփլինգը, որն ստացել է պարգևը 1907 թվականին 42 տարեկանում։ Ամենատարեցը պարգևատրման պահին եղել է Դորիս Լեսինգը՝ 88 տարեկան։ Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրների ցանկում ամենատարածված ծննդյան օրերը մայիսի 21-ը և փետրվարի 28-ն են[9]։ Ոչ ոք մեկից ավելի գրականության Նոբելյան մրցանակի չի արժանացել։ Ամենատարածված ժանրն արձակն է, 76 մրցանակակիրներ եղել են արձակագիր[10]։

Մրցանակի հանձնման ժամանակ հայտնի է դառնում միայն հաղթողի անունը։ Մնացած առաջադրված թեկնածուների անունները և Նոբելյան կոմիտեի անդամների կարծիքները գաղտնի են պահվում հրապարակվում է միայն 50 տարի անց։ Մրցանակի պաշտոնական կայքում հասանելի է մինչև 1950 թվականը ներառյալ եղած թեկնածուների մասին տեղեկատվությունը։

Թեկնածուների ընտրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Համաձայն Նոբելյան հիմնադրամի կանոնադրության՝ գրականության մրցանակին թեկնածուներ կարող են առաջադրել հետևյալ անձինք[11].

  • Շվեդական ակադեմիայի, այլ ակադեմիաների, ինստիտուտների և համանման նպատակներ ու խնդիրներ ունեցող միավորումների անդամներ,
  • տարբեր ուսումնական հաստատությունների գրականության և լեզվաբանության պրոֆեսորներ,
  • գրականության ոլորտում Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրներ,
  • համապատասխան երկրներում գրական արվեստը ներկայացնող հեղինակային միությունների նախագահներ։

Թեկնածուների հայտերի և ընտրության գնահատականը տալիս է գրականության Նոբելյան հանձնաժողովը։ Դրանցից էլ Շվեդական ակադեմիան ընտրում է դափնեկիրներին[11]։

Դափնեկիրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1900-ական թթ.1910-ական թթ.1920-ական թթ.1930-ական թթ.1940-ական թթ.1950-ական թթ.

1960-ական թթ.1970-ական թթ.1980-ական թթ.1990-ական թթ.2000-ական թթ.2010-ական թթ.

1900-ականներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տարի Պատկեր Մրցանակակիր Երկիր Լեզու(ներ) Պարգևատրման հիմնավորում Հավակնորդներ Ժանր(եր)
1901 Sully-Prudhomme.jpg Սյուլի-Պրյուդոմ Flag of France.svg Ֆրանսիա ֆրանսերեն «հատուկ նշանավորում նրա բանաստեղծական երկերի համար, որոնք վեհ իդեալիզմի, գեղարվեստական կատարելության և սրտի ու ինտելեկտի հազվագյուտ համադրության ապացույցներ են»
[12]
պոեզիա, ակնարկ
1902 T-mommsen-2.jpg Թեոդոր Մոմզեն Flag of the German Empire.svg Գերմանիա գերմաներեն «ի նշան պատմագրական արվեստի մեծագույն վարպետության՝ հատուկ հիշատակելով «Հռոմի պատմություն» կոթողային աշխատությունը»
[13]
պատմական, իրավագիտական
1903 Björnstjerne Björnson, 1901.jpg Բյոռնստեռնե Բյոռնսոն Union Jack of Sweden and Norway (1844-1905).svg Նորվեգիա նորվեգերեն «որպես հարգանքի տուրք նրա երևելի, վեհաշուք և բազմակողմանի քնարերգությանը, որը միշտ աչքի է ընկել թե՛ իր ոգեշնչման թարմությամբ, թե՛ ոգու հազվագյուտ մաքությամբ»
[14]
պոեզիա, վեպ, դրամա
1904 Frédéric Mistral by Paul Saïn.jpg Ֆրեդերիկ Միստրալ Flag of France.svg Ֆրանսիա պրովանսալերեն «ի նշան նրա քնարերգական ստեղծագործության ինքնատիպության և ճշմարիտ ոգեշնչման համար, որը ճշտորեն արտացոլում է բնության տեսարանները և իր ժողովրդի մարդկանց ազգային ոգին և, ի հավելում, պրովանսալերենի վերաբերյալ նշանակալի բանասիրական աշխատանքների համար»
[15]
պոեզիա, լեզվաբանական
José Echegaray y Eizaguirre.jpg Խոսե Էչեգարայ Flag of Spain (1785-1873 and 1875-1931).svg Իսպանիա իսպաներեն «ի նշան բազմաթիվ փայլուն երկերի, որոնք անհատական և յուրօրինակ կերպով կյանքի են կոչել իսպանական դրամայի վեհ ավանդույթները»
[15]
դրամա
1905 Henryk Sienkiewicz 02.jpg Հենրիկ Սենկևիչ Military ensign of Vistula Flotilla of Congress Poland.svg Լեհաստան լեհերեն «որպես էպիկական գրող նշանակալի երախտիքի համար»
[16]
վեպ
1906 Carducci.jpg Ջոզուե Կարդուչչի Flag of Italy (1861-1946).svg Իտալիա իտալերեն «հաշվի առնելով ոչ միայն խոր գիտելիքները և քննադատական ուսումնասիրությունները՝ առաջին հերթին որպես հարգանքի տուրք ստեղծագործական էներգիայի, ոճի թարմության և քնարական ուժի համար, որոնցով բնորոշվում են նրա պոետական գլուխգործոցները»
[17]
պոեզիա
1907 Kiplingcropped.jpg Ռեդյարդ Կիպլինգ Flag of the United Kingdom.svg Մեծ Բրիտանիա
(Ծնվել է British Raj Red Ensign.svg Հնդկաստանում)
անգլերեն «հաշվի առնելով դիտողականության ուժը, երևակայության ինքնատիպությունը, գաղափարների հասունությունը և պատմողական ուշագրավ տաղանդը, որով բնութագրվում են այս աշխարհահռչակ հեղինակի ստեղծագործությունները»
[18]
վեպ, պատմվածք, պոեզիա
1908 Rudolf Christoph Eucken.jpg Ռուդոլֆ Էյքեն Flag of the German Empire.svg Գերմանիա գերմաներեն «ի նշան ճշմարտության լրջորեն որոնումների, մտքերի խորաթափանց ուժի, տեսլականի լայն շրջանակի և նվիրման ջերմության ու ուժի, որոնցով իր բազմաթիվ գործերում նա պաշտպանում և զարգացնում է կյանքի իդեալիստական փիլիսոփայությունը»
[19]
փիլիսոփայական
1909 Selma Lagerlöf.jpg Սելմա Լագերլյոֆ Շվեդիա Շվեդիա շվեդերեն «գնահատանք բարձր իդեալիզմին, վառ երևակայությանը և հոգևոր ընկալմանը, որով բնութագրվում են նրա ստեղծագործությունները»
[20]
վեպ, պատմվածք

1910-ականներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տարի Պատկեր Մրցանակակիր Երկիր Լեզու(ներ) Պարգևատրման հիմնավորում Հավակնորդներ Ժանր(եր)
1910 Adolf Friedrich Erdmann von Menzel 042.jpg Պաուլ Հեյզե Flag of the German Empire.svg Գերմանիա գերմաներեն «հարգանքի տուրք իդեալիզմով լեցուն կատարյալ արվեստին, որը նա հանդես է բերել իր երկար բեղմնավոր գործունեության ընթացքում որպես քնարական բանաստեղծ, դրամատուրգ և աշխարհահռչակ պատմվածագիր»
[21]
պոեզիա, դրամա, վեպ, պատմվածք
1911 Maurice Maeterlinck.jpg Մորիս Մետեռլինկ Բելգիա Բելգիա ֆրանսերեն «գնահատանք նրա բազմակողմանի գրական գործունեությանը և հատկապես նրա դրամատիկ գործերի համար, որոնք ուշագրավ են հարուստ երևակայությամբ և պոետական մտապատկերներով, որոնք էլ բացահայտվում են երբեմն հեքիաթների կերպարանքով, խոր ոգեշնչմամբ, որի դեպքում դրանք մի առեղծվածային կերպով դիմում են ընթերցողների սեփական զգացումներին և խթանում են նրանց երևակայությունը»
[22]
դրամա, պոեզիա, ակնարկ
1912 Gerhart Hauptmann nobel.jpg Գերհարդ Հաուպտման Flag of the German Empire.svg Գերմանիա գերմաներեն «հատկապես ի նշանավորում դրամատիկական արվեստի ոլորտում բեղմնավոր, բազմազան և ուշագրավ գործերի»
[23]
դրամա, վեպ
1913 Rabindranath Tagore in 1909.jpg Ռաբինդրանաթ Թագոր British Raj Red Ensign.svg Հնդկաստան բենգալի ևանգլերեն «իր խորապես զգայական, թարմ և գեղեցիկ չափածոյի համար, որոնցով նա կատարյալ հմտությամբ կերտել է իր բանաստեղծական մտքերը, արտահայտել դրանք իր սեփական անգլերեն բառերով՝ դառնալով արևմուտքի գրականության մի մասը»
[24]
պոեզիա, վեպ, դրամա, պատմվածք, երաժշտական
1914
Չի շնորհվել։
1915 Romain Rolland 1915.jpg Ռոմեն Ռոլան Flag of France.svg Ֆրանսիա ֆրանսերեն «որպես հարգանքի տուրք նրա գրական ժառանգության վեհ գաղափարներին և ճշմարտության հանդեպ կարեկցանքի ու սիրո, որոնցով նա բնութագրում է տարբեր մարդկային տիպերը»
[25]
վեպ
1916 Johan Krouthén - Porträtt av Verner von Heidenstam.jpg Վերներ Ֆոն Հեյդենստամ Շվեդիա Շվեդիա շվեդերեն «ի նշան մեր գրականության նոր դարաշրջանի առաջատար ներկայացուցիչ լինելուն»
[26]
պոեզիա, վեպ
1917 Karl Gjellerup.jpg Կարլ Ադոլֆ Գիելերուպ Դանիա Դանիա դանիերեն «բազմազան և հարուստ քնարերգության համար, որը ոգեշնչված է բարձր գաղափարներով»
[27]
պոեզիա
Henrik Pontoppidan 1917.jpg Հենրիկ Պոնթոպիդան Դանիա Դանիա դանիերեն «Դանիայի այժմյան օրերի վավերական պատկերման համար»
[27]
վեպ
1918
Չի շնորհվել։
1919 Carl spitteler 1905.jpg Կարլ Շպիտելեր Շվեյցարիա Շվեյցարիա գերմաներեն «հատուկ գնահատանք նրա էպիկական «Օլիմպյան գարուն» գործին»
[28]
պոեզիա

1920-ականներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տարի Պատկեր Մրցանակակիր Երկիր Լեզու(ներ) Պարգևատրման հիմնավորում Հավակնորդներ Ժանր(եր)
1920 Knut Hamsun.jpeg Կնուտ Համսուն Նորվեգիա Նորվեգիա նորվեգերեն «կոթողային «Հողի հյութերը» գործի համար»
[29]
վեպ
1921 AnatoleFrance.JPG Անատոլ Ֆրանս Flag of France.svg Ֆրանսիա ֆրանսերեն «ի նշան գրական փայլուն նվաճումների, որոնք բնութագրվում են ոճի նրբաճաշակությամբ, մարդկային խոր կարեկցանքով, գրավչությամբ և ճշմարիտ գալիական խառնվածքով»
[30]
վեպ, պոեզիա
1922 Jacinto Benavente y Martinez.jpg Հասինտո Բենավենտե-ի-Մարտինես Flag of Spain (1785-1873 and 1875-1931).svg Իսպանիա իսպաներեն «փայլուն վարպետության համար, որով նա շարունակում է իսպանական դրամայի մեծանուն ավանդույթները»
[31]
դրամա
1923 William Butler Yeats by George Charles Beresford.jpg Ուիլյամ Բաթլեր Եյթս Flag of Ireland.svg Իռլանդիա անգլերեն «նրա մշտապես ոգեշունչ պոետական արվեստի համար, որը ժողովրդական ոգին արտահայտել է բարձր գեղարվեստական ձևով»
[32]
պոեզիա
1924 Władysław Reymont.jpg Վլադիսլավ Ստանիսլավ Ռայմոնտ Flag of Poland (1928-1980).svg Լեհաստան լեհերեն «իր հզոր ազգային «Գեղջուկներ» վեպի համար »
[33]
վեպ
1925 George bernard shaw.jpg Ջորջ Բեռնարդ Շոու Flag of Ireland.svg Իռլանդիա անգլերեն «նրա աշխատանքների համար, որոնք աչքի են ընկնում իդեալիզմով և մարդասիրությամբ, դրանց խթանող սատիրայով, որը զուգակցվում է հազվագյուտ պոետական գեղեցկությամբ»
[34]
դրամա, գրաքննադատություն
1926 Grazia Deledda 1926.jpg Գրացիա Դելեդա Flag of Italy (1861-1946).svg Իտալիա իտալերեն «նրա իդեալիստական ոգեշնչմամբ գործերի համար, որոնցում ճկուն պարզությամբ պատկերել է հարազատ կղզու կյանքը, և ընդհանրապես մարդկային խնդիրների հանդեպ խոր կարեկցանքի համար»
[35]
պոեզիա, վեպ
1927 Bergson-Nobel-photo.jpg Անրի Բերգսոն Flag of France.svg Ֆրանսիա ֆրանսերեն «նրա հարուստ և կենսահաստատ գաղափարների ու փայլուն վարպետության համար, որով էլ այդ գաղափարները կյանքի են կոչվել»
[36]
փիլիսոփայական
1928 Sigrid Undset crop.jpg Սիգրիդ Ունսեթ Նորվեգիա Նորվեգիա
(Ծնվել է Դանիա Դանիայում)
նորվեգերեն «հատկապես սկանդինավյան միջնադարի ազդեցիկ նկարագրման համար»
[37]
վեպ
1929 Thomas Mann 1937.jpg Թոմաս Մանն Flag of Germany (3-2 aspect ratio).svg Գերմանիա գերմաներեն «գլխավորապես նրա փայլուն «Բուտենբրոկներ» վեպի համար, որը դարձել է ժամանակակից գրականության դասական և որի ճանաչումն օրըստօրե աճում է»
[38]
վեպ, պատմվածք, ակնարկ

1930-ականներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տարի Պատկեր Մրցանակակիր Երկիր Լեզու(ներ) Պարգևատրման հիմնավորում Հավակնորդներ Ժանր(եր)
1930 Sinclair Lewis 1930.jpg Սինքլեր Լյուիս Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ ԱՄՆ անգլերեն «պատմողական ուժեղ և գեղարվեստական արվեստի, նաև հազվագյուտ տաղանդի համար՝ խելացի ու սրամիտ կերպով ստեղծելու կերպարների նոր տիպեր»
[39]
վեպ, պատմվածք, դրամա
1931 Erik Axel Karlfeldt.jpg Էրիկ Կարլֆեկդտ Շվեդիա Շվեդիա շվեդերեն «Էրիկ Աքսել Կարլֆեկդտի պոեզիայի համար»
[40]
պոեզիա
1932 John galsworthy.jpg Ջոն Գոլսուորսի Մեծ Բրիտանիա Մեծ Բրիտանիա անգլերեն «պատմողական հզոր արվեստի համար, որն իր բարձրակետին է հասել «Ֆորսայթների պատմության» մեջ»
"[41]
վեպ
1933 Ivan Bunin 1933.jpg Իվան Բունին Flag of France.svg Ֆրանսիա (Ծնվել է Flag of Russia.svg Ռուսաստանում) ռուսերեն «խստապահանջ վարպետության համար, որով նա զարգացրել է ռուսական դասական արձակի ավանդույթները»
[42]
պատմվածք, պոեզիա, վեպ
1934 Luigi Pirandello 1932.jpg Լուիջի Պիրանդելլո Flag of Italy (1861-1946).svg Իտալիա իտալերեն «դրամատիկական և բեմական արվեստի համարձակ և հնարագետ վերածննդի համար»
[43]
դրամա, վեպ, պատմվածք
1935
Չի շնորհվել։
1936 Eugene O'Neill 1936.jpg Յուջին Օ'Նիլ Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ ԱՄՆ անգլերեն «իր դրամատիկ գործերի ուժի, ազնվության և զգացմունքերի խորության համար՝ նորովի մեկնաբանելով ողբերգության գաղափարը»
[44]
դրամա
1937 Roger Martin du Gard 1937.jpg Ռոժե-Մարթեն Դյու Գար Flag of France.svg Ֆրանսիա ֆրանսերեն «գեղարվեստական ուժի և ճշմարտության համար, որոնցով նա պատկերել է մարդկային կոնֆլիկտը, նաև ժամանակակից կյանքի հիմնական կողմերը «Տիբոների ընտանիքը» վիպաշարում»
"[45]
վեպ
1938 Pearl Buck (Nobel).jpg Պեռլ Բակ Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ ԱՄՆ անգլերեն «չինացի գեղջուկների կյանքի հարուստ և ճշմարտացի էպիկական պատկերման և նրա կենսագրական գլուխգործոցների համար»
[46]
վեպ, կենսագրական
1939 FransEemilSillanpää.jpg Ֆրանս Էմիլ Սիլանպյա Ֆինլանդիա Ֆինլանդիա ֆիններեն «իր երկրի գյուղացիության կյանքը խոր ըմբռնելու և սքանչելի արվեստի համար, որոնցով նա պատկերել է նրանց կյանքն ու կապը Բնության հետ»
[47]
վեպ

1940-ականներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տարի Պատկեր Մրցանակակիր Երկիր Լեզու(ներ) Պարգևատրման հիմնավորում Հավակնորդներ Ժանր(եր)
1940
Չի շնորհվել։
1941
Չի շնորհվել։
1942
Չի շնորհվել։
1943
Չի շնորհվել։
1944 Johannes Vilhelm Jensen 1944.jpg Յոհանես Ենսեն Դանիա Դանիա դանիերեն «բանաստեղծական երևակայության հազվագյուտ ուժի և հարստության համար, որոնք զուգորդված են ինտելեկտուալ հետաքրքրությունների լայն շրջանակի և յուրօրինակ, թարմ ոճի հետ»
[48]
պոեզիա
1945 Gabriela Mistral-01 cropped.jpg Գաբրիելա Միստրալ Flag of Chile.svg Չիլի իսպաներեն «նրա քնարերգության համար, որը ոգեշնչված է հզոր զգացմունքներով, և նրա անունը դարձնում է ողջ Լատինական Ամերիկայի իդեալիստական ձգտումների խորհրդանիշ»
[49]
պոեզիա
1946 Hermann Hesse 1946.jpg Հերման Հեսսե Շվեյցարիա Շվեյցարիա
(Ծնվել է Flag of the German Empire.svg Գերմանիայում)
գերմաներեն «ոգեշնչող գործեր համար, որոնք հանդես գալով համարձակությամբ և թափանցիկությամբ՝ ծառայում են դասական հումանիստական գաղափարների և ոճի բարձր որակների օրինակ»
[50]
վեպ, պոեզիա
1947 André Gide.jpg Անդրե Ժիդ Flag of France.svg Ֆրանսիա ֆրանսերեն «նրա համապարփակ և գեղարվեստորեն նշանակալի գործերի համար, որոնցում մարդկության խնդիրները և պայմանները ներկայացված են ճշմարտության հանդեպ անվախ սիրով ու սուր հոգեբանական ներըմբռնումով»
[51]
վեպ, ակնարկ
1948 T.S. Eliot, 1923.JPG Թոմաս Էլիոթ Մեծ Բրիտանիա Մեծ Բրիտանիա
(Ծնվել է Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ ԱՄՆ-ում)
անգլերեն «ժամանակակից պոեզիայում նրա բացառիկ, նորարարական ներդրումների համար»
[52]
պոեզիա
1949 Carl Van Vechten - William Faulkner.jpg Ուիլյամ Ֆոլքներ Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ ԱՄՆ անգլերեն «ամերիկյան արդի վիպագրության մեջ նրա հզոր և գեղարվեստական տեսանկյունից յուրօրինակ ներդրումների համար»
[53]
վեպ, պատմվածք

1950-ականներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տարի Պատկեր Մրցանակակիր Երկիր Լեզու(ներ) Պարգևատրման հիմնավորում Հավակնորդներ Ժանր(եր)
1950 Bertrand Russell transparent bg.png Բերտրան Ռասել Մեծ Բրիտանիա Մեծ Բրիտանիա անգլերեն «ի նշանավորում նրա բազմազան և նշանակալի աշխատությունների, որոնցում նա հումանիզմի իդեալների և մտքի ազատության ներկայացուցիչն է»
[54]
փիլիսոփայական
1951 Lagerkvist.jpg Պեր Լագերքվիստ Շվեդիա Շվեդիա շվեդերեն «գեղարվեստական եռանդի և մտքի բացարձակ անկախության համար, որոնցով նա ձգտում է իր պոեզիայով գտնել մարդկության առաջ կանգնած հավերժական հարցերի պատասխանները»
[55]
պոեզիա, վեպ, պատմվածք, դրամա
1952 François Mauriac (1932).jpg Ֆրանսուա Մորիակ Flag of France.svg Ֆրանսիա ֆրանսերեն «հոգևոր խոր ներըմբռնման և գեղարվեստական ուժգնության համար, որոնցով նա իր վեպերում ներթափանցել է մարդկային կյանքի դրաման»
[56]
վեպ, պատմվածք
1953 Churchill portrait NYP 45063.jpg Ուինսթոն Չերչիլ Մեծ Բրիտանիա Մեծ Բրիտանիա անգլերեն «իր պատմանական և կենսագրական նկարագրությունների վարպետության, ինչպես նաև փայլուն ճարտասանական տաղանդի համար, որով պաշտպանել է մարդկային բարձրագույն արժեքները»
[57]
պատմական, ակնարկ, հուշագրություն
1954 ErnestHemingway.jpg Էռնեստ Հեմինգուեյ Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ ԱՄՆ անգլերեն «պատմողական վարպետության համար, որը ևս մեկ անգամ դրսևորվել է «Ծերունին և ծովը» վիպակում, և ազդեցության համար, որը նա թողնում է ժամանակակից ոճով»
[58]
վեպ, պատմվածք, սցենար
1955 Halldór Kiljan Laxness 1955.jpg Հալդոր Լաքսնես Իսլանդիա Իսլանդիա իսլանդերեն «իր ստեղծագործությունների հսկայական էպիկական ուժի համար, որը վերածնել է հին իսլանդական սագաների մեծ ու ինքնատիպ արվեստը»
[59]
վեպ, պատմվածք, դրամա, պոեզիա
1956 JRJimenez.JPG Խուան Խիմենես Պուերտո Ռիկո Պուերտո Ռիկո (Ծնվել է Flag of Spain (1785-1873 and 1875-1931).svg Իսպանիա) իսպաներեն «քնարական պոեզիայի համար, որը իսպաներենով բարձր ոգու և գեղարվեստական մաքրության օրինակ է»
[60]
պոեզիա
1957 Albert Camus, gagnant de prix Nobel, portrait en buste, posé au bureau, faisant face à gauche, cigarette de tabagisme.jpg Ալբեր Կամյու Flag of France.svg Ֆրանսիա (Ծնվել է Ֆրանսիական Ալժիրում) ֆրանսերեն «գրականության մեջ նշանակալի ավանդի համար, որը հստական տեսլականով բացահայտում է մեր ժամանակների մարդկային խղճի նշանակությունը»
[61]
վեպ, պատմվածք, դրամա, փիլիսոփայական, ակնարկ
1958 Բորիս Պաստեռնակ Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միություն ԽՍՀՄ ռուսերեն «ժամանակակից քնարական պոեզիայում նշանակալի ձեռբերումների համար, ինչպես նաև ռուսական հզոր էպիկական ավանդույթները շարունակելու համար»
[62]
վեպ, պոեզիա, թարգմանություն
1959 Salvatore Quasimodo 1959.jpg Սալվատորե Քվազիմոդո Իտալիա Իտալիա իտալերեն «նրա քնարական պոեզիայի համար, որը դասական շարժունությամբ արտահայտում է մեր ժամանակների կյանքի ողբերգական դեպքերը»
[63]
պոեզիա

1960-ականներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տարի Պատկեր Մրցանակակիր Երկիր Լեզու(ներ) Պարգևատրման հիմնավորում Ժանր(եր)
1960 Saint-John Perse 1960.jpg Սեն-Ժոն Պերս Ֆրանսիա Ֆրանսիա ֆրանսերեն «մտքի վսեմ թռիչքի ու արդիականությունը ֆանտաստիկ ձևով արտացոլող պոեզիայի հարուստ պատկերավորության համար»
[64]
պոեզիա
1961 Andric Ivo.jpg Իվո Անդրիչ Հարավսլավիա Հարավսլավիա
(Ծնվել է Ավստրո-Հունգարիա Ավստրո-Հունգարիայում)
սերբախորվաթերեն[65] «էպիկական տաղանդի ուժի համար, որը նրան թույլ է տվել ամբողջությամբ բացահայտել մարդկային ճակատագրերը և խնդիրները, որոնք կապված էին իր երկրի պատմության հետ»
[66]
վեպ, պատմվածք
1962 JohnSteinbeck crop.JPG Ջոն Սթեյնբեկ Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ ԱՄՆ անգլերեն «նրա ռեալիստական և երևակայական գործերի համար, որոնցում միահյուսված են նուրբ հումորը և սոցիալական սուր ըմբռնումը»
[67]
վեպ, պատմվածք, սցենար
1963 Giorgos Seferis 1963.jpg Գեորգոս Սեֆերիս State Flag of Greece (1863-1924 and 1935-1970).svg Հունաստան
(Ծնվել է Օսմանյան կայսրություն Օսմանյան կայսրությունում)
հունարեն «նրա երևելի քնարական գործերի համար, որոնք խորապես ներշնչված են հելլենիստական աշխարհով»
[68]
պոեզիա
1964 Jean-Paul Sartre FP.JPG Ժան Պոլ Սարտր Ֆրանսիա Ֆրանսիա ֆրանսերեն «նրա գործերի համար, որոնք հարուստ են գաղափարներով և տոգորված են ազատության ոգով ու ճշմարտության որոնումներով, ինչը մեծ ազդեցություն է ունեցել մեր ժամանակների վրա»
[69]
վեպ, փիլիսոփայական, դրամա, գրաքննադատություն, սցենար
1965 Sholokhov-1938.jpg Միխայիլ Շոլոխով Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միություն ԽՍՀՄ ռուսերեն «գեղարվեստական ուժի և Դոնի կազակության մասին էպոսի ամբողջականության համար, որով նա պատկերել է պատմական այդ շրջադարձային փուլում ռուս ժողովրդի կյանքը»
[70]
վեպ
1966 Agnon.jpg Շմուել Յոզեֆ Ագնոն Իսրայել Իսրայել
(Ծնվել է Ավստրո-Հունգարիա Ավստրո-Հունգարիայում)
եբրայերեն «խորապես առանձնահատուկ պատմողական արվեստի համար, որի հիմնական մոտիվները հրեանեի կյանքից են»
[71]
վեպ, պատմվածք
Nelly Sachs 1966.jpg Նելլի Զաքս Շվեդիա Շվեդիա
(Ծնվել է Flag of the German Empire.svg Գերմանիայում)
գերմաներեն «նրա կարկառուն քնարական և դրամատիկ գործերի համար, որոնցում հուզիչ ուժով ներկայացված է Իսրայելի ճակատագիրը»
[71]
պոեզիա, դրամա
1967 MiguelAngelAsturias.JPG Միգել Աստուրիաս Գվատեմալա Գվատեմալա իսպաներեն «նրա գրական վառ ձեռքբերումների համար, որոնց հիմքում ընկած է խոր հետաքրքրությունը դեպի Լատինական Ամերիկայի հնդկացիների ազգային գծերն ու ավանդույթները»
[72]
վեպ, պոեզիա
1968 Yasunari Kawabata 1938.jpg Յասունարի Կավաբատա Ճապոնիա Ճապոնիա ճապոներեն «նրա պատմողական արվեստի համար, որը հզոր զգայականությամբ արտահայտում է ճապոնական մտքի էությունը»
[73]
վեպ, պատմվածք
1969 Samuel Beckett, f11.jpg Սեմյուել Բեքեթ Flag of Ireland.svg Իռլանդիա անգլերեն ևֆրանսերեն «արձակում և դրամատուրգիայում նորարական ստեղծագործությունների համար, որոնցում ժամանակակից մարդու զրկանքները վեհություն են ստանում»
[74]
վեպ, դրամա, պոեզիա

1970-ականներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տարի Պատկեր Մրցանակակիր Երկիր Լեզու(ներ) Պարգևատրման հիմնավորում Ժանր(եր)
1970 Aleksandr Solzhenitsyn 1974crop.jpg Ալեքսանդր Սոլժենիցին Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միություն ԽՍՀՄ ռուսերեն «ռուս մեծ գրականության ավանդներից բխեցրած բարոյական զորության համար»
[75]
վեպ
1971 Pablo Neruda.jpg Պաբլո Ներուդա Flag of Chile.svg Չիլի իսպաներեն «պոեզիայի համար, որը տարերային ուժով մարմնավորել և կենսագործել է ողջ մայրցամաքի ճակատագիրն ու երազանքները»
[76]
պոեզիա
1972 Bundesarchiv B 145 Bild-F062164-0004, Bonn, Heinrich Böll.jpg Հայնրիխ Բյոլ Flag of Germany (3-2 aspect ratio).svg Արևմտյան Գերմանիա գերմաներեն «ստեղծագործությունների համար, որոնցում համակցված են իր ժամանակի լայն ըմբռնումն ու կերպարաստեղծման բարձր արվեստը, և որը նպաստել է գերմանական գրականության վերածնմանը»
[77]
վեպ, պատմվածք
1973 Patrick White 1973.jpg Պատրիկ Ուայթ Ավստրալիա Ավստրալիա
(Ծնվել է Մեծ Բրիտանիա Մեծ Բրիտանիայում)
անգլերեն «էպիկական և հոգեբանական վարպետության համար, որոնց շնորհիվ նա գրականությանը ներկայացրել է նոր մայրցամաք»
[78]
վեպ, պատմվածք, դրամա
1974 Eyvind.JPG Էյվինդ Յոնսոն Շվեդիա Շվեդիա շվեդերեն «պատմողական արվեստի համար` թափանցելով տարածության և ժամանակի մեջ ու ծառայելով ազատությանը»
[79]
վեպ
Harry Martinson.jpg Հարրի Մարտինսոն Շվեդիա Շվեդիա շվեդերեն «ստեղծագործությունների համար, որը ձգվում է ցողի կաթիլից մինչև տիեզերքի արտացոլումը»
[79]
պոեզիա, վեպ, դրամա
1975 Eugenio Montale.jpg Էուջենիո Մոնտալե Իտալիա Իտալիա իտալերեն «պոեզիայում առանձնահատուկ նվաճումների համար, որում գեղարվեստական հզոր զգայունությամբ, առանց պատրանքների մեկնաբանված է աշխարհայացքային մարդկային արժեքները կյանքի հանդեպ »
[80]
պոեզիա
1976 SaulBellow.jpg Սոլ Բելլոու Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ ԱՄՆ
(Ծնվել է Կանադա Կանադայում)
անգլերեն «ժամանակակից արվեստում մարդկային փոխըմռնման և նուրբ վերլուծության համար, որոնք համադրված են նրա աշխատանքներում»
[81]
վեպ, պատմվածք
1977 Vicentealeixandre.jpg Վիսենտե Ալեքսանդրե Իսպանիա Իսպանիա իսպաներեն «բացառիկ քնարական գործերի համար, որոնք արտացոլում են մարդու և ժամանակակից հասարակության դրությունը տիեզերքում, միևնույն ժամանակ իրենցից ներկայացնում են պատերազմների ընթացքում իսպանական պոեզիայի ավանդույթների հզոր վերածնունդի ապացույց»
[82]
պոեզիա
1978 Isaac Bashevis Singer (upright).jpg Իսահակ Բաշևիս Զինգեր Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ ԱՄՆ
(Ծնվել է Լեհաստան Լեհաստանում)
իդիշ «նրա կրակոտ պատմողական արվեստի համար, որի արմատները գալիս են լեհահրեական մշակութային ավանդույթներից՝ հասնելով մինչև համամարդկային հավերժական հարցերին»
[83]
վեպ, պատմվածք, հուշագրություն
1979 Odysseas Elytis 1974.jpg Օդիսեաս Էլիտիս Հունաստան Հունաստան հունարեն «քնարերգության համար, որում, հունական ավանդույթներից ելնելով, զգացական ուժով և ինտելեկտուալ խորաթափանցությամբ պատկերվում է ժամանակակից մարդու պայքարը հանուն ազատության և անկախության»
[84]
պոեզիա

1980-ականներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տարի Պատկեր Մրցանակակիր Երկիր Լեզու(ներ) Պարգևատրման հիմնավորում Ժանր(եր)
1980 Czesław Miłosz 2011 Lithuania stamp.jpg Չեսլավ Միլոշ Լեհաստան Լեհաստան լեհերեն «ով հակասություններով պառակտված աշխարհում անկոտրում խորաթափանցությամբ բարձրաձայնել է մարդու անպաշտպանության մասին»
[85]
պոեզիա, ակնարկ
1981 Elias Canetti 2.jpg Էլիաս Քանետտի Մեծ Բրիտանիա Մեծ Բրիտանիա
(Ծնվել է Flag of Bulgaria.svg Բուլղարիայում)
գերմաներեն «աշխատանքների համար, որոնք աչքի են ընկնում լայն մտահորիզոնով, գաղափարների հարստությամբ և գեղարվեստական ուժով»
[86]
վեպ, դրամա, հուշագրություն, ակնարկ
1982 Gabriel Garcia Marquez.jpg Գաբրիել Գարսիա Մարկես Կոլումբիա Կոլումբիա իսպաներեն «վեպերի և պատմվածքների համար, որոնցում երևակայականը և իրականը միախառնվելով՝ արտացոլում են մի ամբողջ մայրցամաքի կյանքը և կոնֆլիկտները»
[87]
վեպ, պատմվածք, սցենար
1983 William Golding 1983.jpg Վիլյամ Գոլդինգ Մեծ Բրիտանիա Մեծ Բրիտանիա անգլերեն «նրա վեպերի համար, որոնցում պատմողան արվեստի հստակությամբ և միֆի բազմազանությամբ ու համակողմանիությամբ պատկերում է ժամանակակից մարդու վիճակն աշխարհում»
[88]
վեպ, պոեզիա, դրամա
1984 Jaroslav Seifert grave at Kralupy nad Vltavou cemetery CZ 0008.jpg Յարոսլավ Սեյֆերտ Չեխոսլովակիա Չեխոսլովակիա
(Ծնվել է Ավստրո-Հունգարիա Ավստրո-Հունգարիայում)
չեխերեն «քնարերգության համար, որ աչքի է ընկնում թարմությամբ, զգացմունքայնությամբ ու հարուստ երևակայությամբ և վկայում է հոգու ազատության ու մարդու բազմակողմանիության մասին»
[89]
պոեզիա
1985 Claude Simon 1967.jpg Կլոդ Սիմոն Ֆրանսիա Ֆրանսիա (Ծնվել է Ֆրանսիական Մադագասկարում) ֆրանսերեն «որի վեպերում բանաստեղծական և գեղանկարչական ստեղծարարությունը համակցված է ժամանակի խորը քաջատեղյակության հետ՝ պատկերելով մարդկային կյանքը»
[90]
վեպ
1986 Soyinka, Wole (1934).jpg Վոլե Շոյնիկա Նիգերիա Նիգերիա անգլերեն «որը լայն մշակութային տեսանկյունով և բանաստեղծական երանգով կերտել է կյանքի դրաման»
[91]
դրամա, վեպ, պոեզիա
1987 Josef Brodsky crop.jpg Իոսիֆ Բրոդսկի Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ ԱՄՆ
(Ծնվել է Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միություն ԽՍՀՄ-ում)
անգլերեն և ռուսերեն «համապարփակ ստեղծագործության համար, որը տոգորված է մտքի պարզությամբ և պոեզիայի կրքոտությամբ»
[92]
պոեզիա
1988 Necip Mahfuz.jpg Նաջիբ Մախֆուզ Եգիպտոս Եգիպտոս արաբերեն «որի գործերը հարուստ են նրբերանգներով՝ մեկ խորաթափանց ռեալիզմով, մեկ բազմանշանակ անորոշությամբ և կերտել են արաբական պատմարվեստը, որը նշանակալի է ողջ մարդկության համար»
[93]
վեպ
1989 Camilo José Cela Madrid 1996.jpg Կամիլո Խոսե Սելա Իսպանիա Իսպանիա իսպաներեն «հարուստ և ուժեղ արձակի համար, որը զուսպ կարեկցությամբ տալիս է մարդու խոցելիության ամբողջական պատկերը»
[94]
վեպ, պատմվածք

1990-ականներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տարի Պատկեր Մրցանակակիր Երկիր Լեզու(ներ) Պարգևատրման հիմնավորում Ժանր(եր)
1990 Paz0.jpg Օկտավիո Պաս Մեքսիկա Մեքսիկա իսպաներեն «վառ համայնապարփակ ստեղծագործությունների համար, որոնք աչքի են ընկնում զգացական ըմբռնողությամբ և մարդասիրական շիտակությամբ»
[95]
պոեզիա, ակնարկ
1991 Nadine Gordimer 01.JPG Նադին Գորդիմեր Հարավային Աֆրիկա Հարավային Աֆրիկա անգլերեն «որի հոյակապ էպիկական գործերը, ըստ Ալֆրեդ Նոբելի, մեծ շահ են բերել մարդկությանը»
[96]
վեպ, պատմվածք, ակնարկ
1992 Derek Walcott.jpg Դերեկ Ուոլկոտ Սենտ Լյուսիա Սենտ Լյուսիա անգլերեն «վառ լուսավոր պոետական ստեղծագործությունների համար, որոնց հիմքում ընկած է պատմական տեսլականը և որը բազմամշակութայնության հանդեպ հավատարմության արդյունք է»
[97]
պոեզիա, դրամա
1993 Toni Morrison 2008-2.jpg Թոնի Մորիսոն Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ ԱՄՆ անգլերեն «ով իր երազանքով ու քնարականությամբ հարուստ վեպերում կենդանի կերպով պատկերել է ամերիկյան իրականության կարևոր կողմերը»
[98]
վեպ
1994 Oe Kenzaburo 1-2.jpg Կենձաբուրո Օե Ճապոնիա Ճապոնիա ճապոներեն «որը բանաստեղծական ուժով ստեղծել է երևակայական աշխարհ, որտեղ իրականությունը և առասպելը խտանալով իրենցից ներկայացնում են այժմյան մարդու դժբախտության անհանգստացնող պատկերը»
[99]
վեպ, պատմվածք
1995 Seamus Heaney 2004.jpg Շեյմաս Հինի Իռլանդիա Իռլանդիա (Ծնվել է Մեծ Բրիտանիա Մեծ Բրիտանիայում) անգլերեն «քնարական գեղեցկություն և բարոյական խորություն ունեցող ստեղծագործությունների համար, որը մեր առաջ բացում է ամենօրյա հրաշքները և կենդանի անցյալը»
[100]
պոեզիա
1996 Szymborska(closeup).jpg Վիսլավա Շիմբորսկա Լեհաստան Լեհաստան լեհերեն «քնարերգության համար, որ ծայրահեղ ճշգրտությամբ պատկերում է մարդկային իրականության շրջանակներում առկա պատմական ու կենսաբանական երևույթները»
[101]
պոեզիա
1997 Dario Fo-Cesena.jpg Դարիո Ֆո Իտալիա Իտալիա իտալերեն «որը հետամուտ լինելով միջնադարյան խեղկատակներին՝ խարազանում էր իշխանությունը և պաշտպանում ճնշվածների արժանապատվությունը»
[102]
դրամա
1998 JSJoseSaramago.jpg Ժոզե Սարամագո Պորտուգալիա Պորտուգալիա պորտուգալերեն «որը օգտագործելով առակներ՝ հիմքում ունենալով երևակայականը, կարեկցանքն ու հեգնանքը, շարունակական կերպով մեզ հնարավորություն է տալիս հասկանալու պատրանքային իրականությունը»
[103]
վեպ, դրամա, պոեզիա
1999 Günter Grass, 2004.jpg