Գերմանիա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Bundesrepublik Deutschland
Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետություն
Գերմանիայի դրոշ
Դրոշ
Գերմանիայի զինանշանը
Զինանշան
Ազգային օրհներգ՝

Գերմանիայի դիրքը
Գերմանիայի տեղագրական քարտեզ
ՄայրաքաղաքԲեռլին
Ամենամեծ քաղաք մայրաքաղաք
Պետական լեզուներ գերմաներեն
Կառավարում խորհրդարանական հանրապետություն
 -  Նախագահ Ֆրանկ-Վալտեր Շթայնմայեր
 -  Կանցլեռ Անգելա Մերկել
Հիմնադրում
 -  Հայտարարված հոկտեմբերի 3 1990 
Տարածք
 -  Ընդհանուր 357,168 կմ²  (63-րդ)
 -  Ջրային (%) աննշան
Բնակչություն
 -  2015 նախահաշիվը 80,854,408[1]  (58-րդ)
 -  2011 մարդահամարը 81,471,832[2] 
 -  Խտություն 226 /կմ² (58-րդ)
586 /մղոն²
ՀՆԱ (ԳՀ) 2017 գնահատում
 -  Ընդհանուր $4.171 տրիլիոն[3] (5-րդ)
 -  Մեկ շնչի հաշվով $50,425[3] (18-րդ)
ՀՆԱ (անվանական) 2017 գնահատում
 -  Ընդհանուր $3.685 տրիլիոն[3] (4-րդ)
 -  Մեկ շնչի հաշվով $44,550[3] (17-րդ)
Ջինի (2013) 29,7[4] (միջին
ՄԶՀ (2014) Green Arrow Up Darker.svg 0.911[5] (բարձր) (6th)
Արժույթ Եվրո (EUR)
Ժամային գոտի +1, +2
Ազգային դոմեն .de
Հեռախոսային կոդ ++49

Գերմանիա, պաշտոնապես Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետություն (գերմ.՝ Bundesrepublik Deutschland), պետություն Եվրոպա աշխարհամասում։ Գտնվում է Կենտրոնական Եվրոպայում, ընդհանուր սահմաններ ունի հյուսիսում՝ Դանիայի (68 կմ), արևմուտքում՝ Նիդերլանդների (577 կմ), Բելգիայի (167 կմ) և Լյուքսեմբուրգի (138 կմ), հարավ-արևմուտքում՝ Ֆրանսիայի (451 կմ), հարավում՝ Շվեյցարիայի (334 կմ) և Ավստրիայի (784 կմ), արևելքում՝ Լեհաստանի (456 կմ) և Չեխիայի (646 կմ) հետ։ Գերմանիայի խոշոր քաղաքներն են Բեռլինը, Համբուրգը, Մյունխենը և Քյոլնը։

Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետության տարածքը քիչ ավելի է հարևան Լեհաստանի տարածքից, բայց բնակչությունը գրեթե 2 անգամ գերազանցում է նրան։ 2007 թվականի հուլիսի դրությամբ բնակչությունը կազմում է 82,400,996 մարդ։ 2,1 միլիոնը ԵՄ-ի ներգաղթածներ են, 1,5՝ եվրոպական այն երկրներից, ովքեր չեն հանդիսանում ԵՄ անդամ, և 3 միլիոն թուրքեր[6][7][8][9]։ Գերմանիան ԵՄ-ի ամենախիտ բնակեցված երկիրն է։

Բովանդակություն

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հնագույն Շրջան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մ․թ․ա․ I հազարամյակի վերջին Գերմանիայի տարածքում բնակվող գերմանների ցեղերը բախվեցին Հռոմեական պետության հետ։ 3-րդ դարում ցեղերի տեղաշարժերի և խառնվելու հետևանքով առաջացան գերմանների ցեղային նոր կազմավորումներ, որոնց մի մասը IV-VI դարերում՝ ժողովուրդների մեծ գաղթի ժամանակ, զբաղեցրեց Արևմտյան Հռոմեական կայսրության տարածքը։ Գերմանիայում բնակություն հաստատեցին ալեմանները, բավարացիները, արևելյան ֆրանկները, սաքսերը, թյուբինգացիները, ֆրիզները։ VI—VIII դարերում Գերմանիայի տարածքը նվաճեցին ֆրանկները։ Այդ նվաճումն ուղեկցվում էր քրիստոնեության տարածմամբ։ Կարոլինգների կայսրության անկումից հետո Գերմանիան մտավ Արևելաֆրանկյան թագավորության մեջ, և սկսվեց գերմանական մարզերի պետական առանձնացումը, որն ավարտվեց գերմանական վաղ ֆեոդալական պետության ձևավորմամբ։ Այն ընդգրկում էր Սաքսոնիա, Ֆրանկոնիա, Ալեմանիա (Շվաբիա), Բավարիա ցեղային դքսությունները և այլ հողեր։ Գերմանիան համեմատաբար միասնական պետական ամբողջություն էր։ Սաքսոնական դինաստիայի (919—1024) թագավորների օրոք մեծ ազդեցություն ձեռք բերեցին դքսերը։ Արդեն Տայնրիխ I-ը (919—936) հաճախ էր ընդհարվում նրանց հետ։ Դքսերի դեմ հաջող պայքար մղեց Օտտոև I (936—973

Սրբազան Հռոմեական Կայսրության քարտեզը

Սրբազան Հռոմեական Կայսրություն (Առաջին Ռայխ)[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տունգար քոչվորների և նորմանների անընդմեջ հարձակումներին վերջ տալուց հետո՝ գերմանական ֆեոդալները գրավեցին պոլաբյան սլավոնների հողերը։ 951 թվականին Օտտոն I իրեն ենթարկեց Հյուսիսային Իտալիան, 962 թվականին գրավեց Հռոմը, և պապը նրան թագադրեց կայսր։ Դրանով սկիզբ դնելով Սրբազան Հռոմեական Կայսրությանը։ XI դ․ վերջին ֆեոդալական հարաբերություններն ընդգրկեցին ամբողջ Գերմանիան, ուժեղացավ քաղաքական ապակենտրոնացումը։ Օգտվելով դրանից՝ պապությունը պայքար սկսեց գերմանական կայսրերի դեմ՝ քաղաքական տիրապետության համար, որն ավարտվեց 1122 թվականի Վորմսի փոխհամաձայնությամբ։ Սակայն կայսրերի և պապերի հակամարտությունը չավարտվեց։ Ֆրիդրիխ I Բարբարոսան (1152—1190) վերսկսեց իտալական արշավանքները, որոնք ավարտվեցին հյուսիսիտալական քաղաքների հաղթանակով (1176 թվական)։ Միևնույն ժամանակ գերմանական իշխանները խաչակրաց արշավանքների պատրվակով նվաճեցին պոլաբյան սլավոնների, ինչպես նաև Էլբայից արևելք ու Մերձբալթիկայում ապրող ժողովուրդների հողերը։ XIII դ․ սուսերակիրների օրդենը նվաճեց լիվերի և էստերի, անաոնական օրդենը՝ պրուսների հողերը։ Իտալական քաղաքականությունը, ապա էքսպանսիան Արևելքում («Դրանգ նախ Օստեն») նպաստեցին ֆեոդալների հզորացմանը։ Երկիրը բաժանվեց առանձին իշխանությունների։ Քաղաքները, միավորվելով միությունների մեջ (Տանզա, քաղաքների Շվաբյան և Տռենոսյան միություններ), իրենք էին ձգտում ապահովել առևտրի անվտանգությունը։ Թագավորական իշխանությունը պահպանել էր միայն շատ սահմանափակ, ձևական իրավունքներ։ Առավելապես հզորացել էին կուրֆյուրստները, որոնք ընտրում էին թագավորին (կայսրին) և վճռում համապետական կարևորագույն հարցերը։ 1438-ից կայսերական գահը փաստորեն ժառանգական դարձավ (մինչև 1806 թվականը) Տաբսբուրգների համար, որոնք տիրում էին նաև ավստրիական հողերին, Նիդերլանդներին (XV դարի վերջից), Չեխիային, Տունգարիայի մի մասին (XVI դարից), իսկ Կարլոս V-ի (1519—1556) ժամանակ՝ նաև Իսպանիային, Իտալիայի մի մասին և Իսպանիայի ամերիկյան գաղութներին։ XV դարում Գերմանիայի տնտեսական և քաղաքական կյանքում տեղի ունեցան կարևոր տեղաշարժեր, որոնք դրսևորվեցին Ռեֆորմացիայում։ Կաթոլիկ եկեղեցու դեմ 1517 թվականին բռնկված շարժման գագաթնակետը հանդիսացավ գյուղացիական պատերազմը։ Այդ շարժումը, որը Ֆ․ էնգելսը բնութագրել է որպես առաջին բուրժուական հեղափոխությունը Եվրոպայում, պառակտվեց 3 ուղղությամբ՝ իշխանական, չափավոր բյուրգերական և ժողովրդական ռեֆորմացիայի, որը հասարակության հեղափոխական վերակառուցման կոչ էր անում։

Սրբազան Հռոմեական Կայսրության անկում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Չնայած հերոսական պայքարին, Գյուղացիական պատերազմը պարտություն կրեց։ Հաշտությունից հետո Գերմանիան բաժանվեց 2 ճամբարի՝ կաթոլիկական և բողոքական իշխանությունների։ XVI—XVII դարերում երկիրը տնտեսական անկում էր ապրում։ Կայսրության ներսում 1618 թվականին բռնկված պատերազմը, որը վերածվեց համաեվրոպականի, ծանր հետևանքներ ունեցավ երկրի սոցիալ-տնտեսական և քաղաքական զարգացման համար։ 1648 թվականի Վեստֆալյան հաշտությունն ամրապնդեց Գերմանիայի տարանջատումը առանձին (մոտ 300) պետություն-իշխանությունների, որոնցից XVII—XVIII դարերում ուժեղացան 2 խոշոր պետություններ՝ Ավստրիան և Պրուսիան։ XVIII դարի կեսին Ավստրիան իր իշխանությունը տարածեց Բելգիայի, Միլանի և Նեապոլիտանական թագավորության վրա, սակայն Պրուսիան, որն ուժեղացել էր Ֆրիդրիխ II-ի թագավորության (1740—1786) շրջանում, սկսեց մրցակցել նրա հետ և Ավստրիական ժառանգության համար (1741—1748) ու Ցոթնամյա (1756—1763) պատերազմներում իրեն միացրեց Սիլեզիան։ Ավստրիան և Պրուսիան մասնակցեցին հեղափոխական, ապա նապոլեոնյան Ֆրանսիայի դեմ եվրոպական միապետների պատերազմներին։ 1806 թվականին Գերմանիայի արևմտյան մասում, Նապոլեոնի հովանավորությամբ, կազմվեց Հռենոսյան միությունը։ Ավստրիական զորքերի մի շարք պարտություններից հետո, 1806 թվականին, «Հռոմեական սրբազան կայսրությունը» վերացվեց։ Պարտություն կրեցին նաև պրուսացիները։ Պրուսիան կորցրեց իր հողերի գրեթե կեսը։ Նրա կառավարող շրջանները ստիպված էին անցկացնել բուրժուական բնույթի մասնակի բարեփոխումներ։

Պրուսիան 1871 թվականին

Պրուսիա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ռուսաստանում նապոլեոնյան բանակի ջախջախումից հետո, 1813 թվականին Գերմանիայի տարածքը ազատագրվեց նվաճողներից։ Վիեննայի կոնգրեսի որոշմամբ ստեղծվեց Գերմանիայի միությունը (39 պետություններից), որտեղ ղեկավար դեր էր խաղում Ավստրիան։ XIX դարի 30-ական թվականներին Գերմանիայում սկսվեց արտադրական հեղաշրջում։ 1834 թվականին ստեղծվեց Գերմանիայի մաքսային միությունը, որը նպաստեց ազգային շուկայի ձևավորմանը, արդյունաբերության ու առևտրի զարգացմանը։ 1844 թվականին տեղի ունեցավ Սիլեզիայի ջուլհակների ապստամբությունը։ 1840-ական թվականներին Գերմանիայում ծնունդ առավ պրոլետարիատի գիտական աշխարհայացքը՝ մարքսիզմը, որի հիմնադիրներն էին գերմանացի ժողովրդի մեծ զավակներ Կառլ Մարքսը և Ֆրիդրիխ Էնգելսը։ 1848-1849 թվականներին տեղի ունեցավ բուրժուադեմոկրատական հեղափոխություն, որի գլխավոր խնդիրներն էին ազգային հարցի լուծումը, ֆեոդալա-միապեաական վարչակարգի վերացումը, ագրարային հարցի դեմոկրատական լուծումը։ Բուրժուազիայի դավաճանական քաղաքականության հետևանքով հեղափոխությունը պարտություն կրեց։ 1862 թվականին Պրուսիայի թագավոր Վիլհելմ I-ը կառավարության ղեկավար նշանակեց Գերմանիայի Բիսմարկին, որը Պրուսիայի շուրջը Գերմանիայի միավորումն իրականացրեց «երկաթով ու արյունով»։ Այդ ուղղությամբ առաջին քայլերը եղան դանիական պատերազմը (1864 թվական) և ավստրո-պրուսական պատերազմը (1866 թվական)։

Գերմանական Կայսրությունը 1871-1918 թվականներին

Գերմանական Կայսրության Միավորում (Երկրորդ Ռայխ)[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ավստրիայի պարտությունից հետո Պրուսիան Մայն գետից հյուսիս գտնվող պետություններից իր գլխավորությամբ ստեղծեց հյուսիս-գերմանական միությունը (1867)։ Գերմանիայի միավորման վերջին փուլը հանդիսացավ պատերազմը Ֆրանսիայի դեմ։ 1871 թվականի հունվարի 18-ին՝ Վերսալում Գերմանիան հռչակվեց կայսրություն՝ Վիլհելմ I-ի գլխավորությամբ։ Ֆրանսիայից Պրուսիային անցան Էլզասը և Արևելյան Լոթարիևգիան։ Պրուսիան ստացավ 5 միլիարդ ֆրանկ ռազմատուգանք։ Այս բոլորը նպաստեցին Գերմանիայի արագ զարգացմանը։ XIX դարի 70-ական թվականներին Գերմանիայի բանվոր դասակարգը հասավ զգալի հաջողությունների։ 1875 թվականին Գերմանիայի սոցիալ-դեմոկրատական բանվորական կուսակցության և լասալյան համընդհանուր գերմանական բանվորական միության միավորման հետևանքով ստեղծվեց Գերմանիայի սոցիալիստական բանվորական կուսակցությունը։ Բանվորական շարժման դեմ պայքարն ուժեղացնելու նպատակով Ռայխստագը 1878 թվականին բացառիկ օրենք ընդունեց սոցիալիստների դեմ։ Սակայն կանգնեցնել սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցության ազդեցության աճն այլևս չէր կարելի։ 1890 թվականին օրենքը վերացվեց։ Բիսմարկի քաղաքականությունն ուղղված էր յունկերա-բուրժուական միլիտարիստական պետության ամրապնդմանը։ 1879 թվականին Գերմանիան դաշինք կնքեց Ավստրո-Հունգարիայի հետ՝ ընդդեմ Ֆրանսիայի և Ռուսաստանի։ Երբ 1882 թվականին նրանց միացավ Իտալիան, կազմվեց Եռյակ միությունը, ի հակակշիռ որի՝ հետագայում կազմվեց Անտանտը։ 1890-ական թվականներին Գերմանիան իր պրոտեկտորատը հաստատեց Աֆրիկայի զգալի տարածքների (Տոգո, Կամերուն, Արևելյան Աֆրիկա և այլն) վրա: 1890-ական թվականներին զավթեց խաղաղօվկիանոսյան մի շարք կղզիներ։ XIX դարի վերջին, XX դարի սկզբին Գերմանիան թևակոխեց իմպերիալիզմի փուլը։ Տնտեսական զարգացմամբ առաջ անցնելով Անգլիայից` պայքար ծավալեց աշխարհի վերաբաժանման համար։ Գերագնահատելով իր ռազմական հզորությունը և ենթադրելով, որ Մեծ Բրիտանիան չի աջակցի Ռուսաստանին` Գերմանիան սանձազերծեց Առաջին համաշխարհային պատերազմը։

Առաջին համաշխարհային պատերազմ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գերմանական Կայսրության տարածքային կորուստները Առաջին աշխարհամարտում

1914 թվականի օգոստոսի 1-ին Գերմանիան պատերազմ հայտարարեց Ռուսաստանին, օգոստոսի 3-ին՝ Ֆրանսիային, օգոստոսի 4-ին Անգլիան պատերազմ հայտարարեց Գերմանիային։ Պատերազմի հենց սկզբից Գերմանիայի աջ սոցիալ-դեմոկրատները սոցիալ-շովինիստական դիրք գրավեցին, ըստ էության նրանց հարեց նաև ցենտրիստական խմբավորումը՝ Կ․ Կաուցկու գլխավորությամբ։ Միայն ձախ սոցիալ-դեմոկրատները հավատարիմ մնացին պրոլետարական ինտերնացիոնալիզմին։ 1915 թվականի գարնանը նրանք ստեղծեցին «Ինտերնացիոնալ» խումբը, որը 1916 թվականին վերանվանվեց «Սպարտակ», իսկ ավելի ուշ վերածվեց «Սպարտակ միության»։ 1918 թվականին Գերմանիայում ստեղծվեց հեղափոխական իրադրություն։ Հեղափոխության սկիզբ ծառայեց գերմանական ծովայինների ապստամբությունը Քիլում։ Շատ քաղաքներում ստեղծվեցին միություններ։ Նոյեմբերի 9-ին ապստամբություն բռնկվեց Բեռլինում։ Միապետական կարգը վերացվեց։ Սակայն իշխանությունն անցավ աջ սոցիալ-դեմոկրատների ղեկավարների և «Անկախ սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցության» ղեկավարների ձեռքը, որոնք կապ հաստատեցին բանակի գերագույն հրամանատարության հետ և կնքեցին հեղափոխությունը ճնշելու գաղտնի համաձայնագիր։ 1918 թվականի նոյեմբերի 11-ին Կոմպիենում Գերմանիան զինադադար կնքեց Անտանտի հետ։ 1919 թվականի հունիսի 28-ին Վերսալում կնքվեց Գերմանիայի համար խայտառակ պայմանագիր, որով կտրուկ կրճատվեց զորքերի թիվը, Էլզաս և Լոթարինգիա նահանգներն անցան Ֆրանսիային, իսկ երկրի սահմանները կրեցին զգալի փոփոխություններ։ Առաջին համաշխարհայինի օրերին եֆրեյտորի աստիճան ստացավ մի ավստրիացի, ով պատմության մեջ պետք է հիշվեր որպես ամենադաժան դիկտատոր, նրա անունն էր Ադոլֆ Հիտլեր։

Նացիոնալ-սոցիալիզմը և Երրորդ Ռայխը՝ Հիտլերյան Գերմանիան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նախագահ Հինդենբուրգ

Հետպատերազմյան շրջանում Գերմանիային պատուհասել էր ճգնաժամը։ Ազգային փոքրամասնությունների թիվը կտրուկ աճել էր, շատացել էին հոմոսեքսուալիստները, մարմնավաճառները, եվրոպաբնակ հրեաները, աղանդավորները և կոմունիստները։ Նախագահ Հինդենբուրգն այլևս չէր կարողանում ղեկավարել երկիրը։ Տեղի էին ունենում բազում կոմունիստական ահաբեկչություններ։ Օրեցօր ավելանում էին Եֆրեյտոր Հիտլերի գաղափարակիցները, որոնք պահանջում էին Գերմանիայի անկախացումը կոմունիստներից, նրանք դատապարտում էին մարքսիզմը՝ համարելով Մարքսին և Էնգելսին ազգի թշնամիներ։ Նացիստները խորապես ներշնչված էին Իտալիայի հեղափոխությունից, որն իրականացրել էր ֆաշիստական կուսակցության առաջնորդ Բենտիո Մուսսոլինին՝ Դուչեն։ 1925 թվականի ցույցի ժամանակ նացիստները տապալվում են, իսկ նրանց առաջնորդ Ադոլֆ Հիտլերը դատապարտվում 5 տարի ազատազրկման, սակայն Հիտլերը բանտում մնում է միայն 10 ամիս։ Հենց բանտարկության տարիներին նա գրում է իր առաջին աշխատությունը ՝ «Իմ պայքարը» գիրքը, որտեղ ներկայացնում է իր կենսագրությունը՝ մեկտեղելով Գերմանիայի ազատագրման իր պլանները։ Նախագահ Հինդենբուրգը, փորձելով ազատվել ճգնաժամից, առերես կանցլեր է նշանակում արտաքին գործերի նախարար Բրյունինգին, սակայն նրա փոխարեն գործում են ուրիշները՝ գեներալներ և քաղաքական գործիչներ, սակայն տեսնելով, որ երկիրին ավելի է կործանվում, 1933 թվականի հունվարի 30-ին նախագահ Հինդենբուրգը Հիտլերին նշանակում է կանցլեր։ 1934 թվականին Հինդենբուրգը մահանում է, իսկ վարչապետի և նախագահի պաշտոնները միացվում են։ Հիտլերը վարչական գործերի հետ մեկտեղ սկսում է կատարել հասարակաքաղաքաշինական գործեր։ Երկրում արգելվում են հրեական ծագմամբ Մարքս-Էնգելսյան գրքերի տարածումը, ապա այրվում են բոլոր օրինակները, սկսում են կառուցվել աշխատանքային ճամբարներ, փոխվում են օրենսգրքերը և սահմանադրությունը։ Գերմանիան պաշտոնապես անվանվում է Երրորդ Ռայխ, իսկ Հիտլերը՝ Ֆյուրեր։ Վերակառուցվում է Ռայխստագը, որը 1933 թվականին հրկիզել էին կոմունիստները։

Ադոլֆ Հիտլեր

Հիտլերը պնդում էր, որ արիացիներից բացի՝ ոչ մի ուրիշ ազգ ըտրյալ չէ, իսկ արիացի էին համարվում գերմանացիները, հայերը, հնդիկները, նորվեգները, ֆինլանդացիները և պարսիկները։ Հիտլերի իրականացրած սպանությունների և բռնի աշխատանքի զոհերն էին երկրի համար վտանգավոր հրեաները, մարմնավաճառները, հոմոսեքսուալիստները, ավազակները, կաշառակերները, աղանդավորները, կոմունիստները, ռուսները և հայրենիքի դավաճանները։

Նախապատերազմյան շրջան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ֆաշիզմից ներշնչվեց նաև Ճապոնիան, իսկ Հիտլերին հաջողվեց ստեղծել Հռոմ-Բեռլին-Տոկիո հզոր կապը։ Գերմանիան դուրս եկավ Ազգերի լիգայից և զարկ տվեց արդյունաբերությանը, ավելացավ կրթական հաստատությունների թիվը։ Ավստրիան, Չեխոսլովակիան, Ֆրանսիան և Լյուքսեմբուրգը մտան Երրորդ Ռայխի կազմի մեջ։ 1939 թվականի սեպտեմբերի 1-ին Գերմանիան հարձակվեց Լեհաստանի վրա՝ Եվրոպայում սկսելով Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքը Եվրոպայում (անիմացիա)։ Գերմանիայի տարածքները ներկված են կապույտ գույնով

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1940 թվականի մարտին Գերմանիան գրավեց Բելգիան, Նիդերլանդները, իսկ ապրիլին ներխուժեցին Դանիա և Նորվեգիա։ Հունիսին հանձնվեց Ֆրանսիան։ 1940 թվականի սեպտեմբերին Բեռլինում Գերմանիայի, Իտալիայի և Ճապոնիայի միջև կնքվեց ռազմական դաշինք։ Գերմանիան անմիջապես սկսեց ԽՍՀՄ-ի վրա հարձակվելու նախապատրաստությունները։

1941 թվականի ապրիլին Գերմանիան գրավեց Հարավսլավիան և Հունաստանի մեծ մասը, իսկ 1941 թվականի հունիսի 22-ին, հարձակվեց ԽՍՀՄ-ի վրա։ Հիտլերն սկսեց իրագործել ռուսների բնաջնջման Բարբարոսսա պլանը, գրավեց ռուսական շատ տարածքներ և կարողացավ շրջափակման մեջ պահել Ռուսաստանի համար շատ կարևոր նշանակություն ունեցող Լենինգրադ քաղաքը։ 1941 թվականի սեպտեմբերի 8-ից մինչև 1944 թվականի հունվարի 27-ը ՝ շուրջ 3 տարի, Լենինգրադը մնաց շրջափակման մեջ։ Հակառակորդ կողմում իրենց ուժերը միավորեցին Չերչիլը (Անգլիա) և Ռուզվելտը (ԱՄՆ), որոնց իհարկե միացավ ԽՍՀՄ առաջնորդ Ստալինը։ Երրորդ Ռայխին միացան Հունաստանը, Նորվեգիան, Ֆինլանդիան, Ռումինիան, Բուլղարիան, Լեհաստանը և Նիդերլանդները։ 1943 թվականին Մուսսոլինիի իշխանությունը տապալվեց։ 1944 թվականի հունիսին բացվեց պատերազմի երկրորդ ճակատը, իսկ 1945 թվականի հունվար-փետրվարին խորհրդային բանակը մտավ Գերմանիա։

Գերմանիայի տարածքային բաժանոււմը Երկրորդ աշխարհամարտի ավարտից հետո

Հետպատերազմյան շրջան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Համաձայն արդի պատմագիտության՝ 1945 թ ապրիլի 30-ին Հիտլերը ինքնասպան եղավ, մայիսին ԽՍՀՄ զորքերը մտան Բեռլին, իսկ մայիսի 9-ին վերջնականապես ԽՍՀՄ-ը հաղթանակ տարավ։ Մայիսի 8-ին Բեռլինում ստորագրվեց Երրորդ Ռայխի կապիտուլյացիայի ակտը։ Գերմանիան բաժանվեց չորս օկուպացիոն գոտիների՝ խորհրդային, անգլիական, ամերիկյան և ֆրանսիական, Բեռլինը՝ համապատասխանաբար չորս հատվածի։ Գերմանիայում գերագույն իշխանությունն իրենց վրա վերցրին ԽՍՀՄ-ի, Անգլիայի, ԱՄՆ-ի, Ֆրանսիայի կառավարությունները։ Որոշվեց հաստատել լեհ-գերմանական նոր սահման։ 1946 թվականի ապրիլին Արևելյան Գերմանիայում կոմունիստական և սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցությունները միավորվեցին Գերմանիայի սոցիալիստական միասնական կուսակցության (ԳՍՄԿ) մեջ։ Արևմտյան Գերմանիայում դեմոկրատական վերափոխումներ չիրագործվեցին։ 1946 թվականի դեկտեմբերի 2-ին Անգլիան և Ամերիկայի Միացյալ Նահանգները համաձայնագիր կնքեցին օկուպացիոն գոտիները միավորելու մասին, հետո նրանց միացավ նաև ֆրանսիական օկուպացիոն գոտին։ 1948 թվականին ԱՄՆ-ն, Անգլիան և Ֆրանսիան արևմտյան գոտիներում անցկացրին անջատ դրամական ռեֆորմ։ Գերմանիայի պառակտման այս միջոցառումներն ավարտվեցին 1949 թվականի սեպտեմբերին Արևմտագերմանական պետության՝ Գերմանիայի Ֆեդերատիվ Հանրապետության (ԳՖՀ) ստեղծումով։ Նախագահ ընտրվեց Թ․ Հոյսը, կանցլեր դարձավ քրիստոնեա-դեմոկրատական միության ղեկավար Կ․ Ադենաուերը։ Գերմանիայի դեմոկրատական ուժերի համախմբման և վճռական գործողություններ ձեռնարկելու նպատակով կազմվեց Դեմոկրատական Գերմանիայի ազգային ճակատը (ԴԳԱՃ)։ 1949 թվականի հոկտեմբերի 7-ին ժողովրդական խորհուրդը, որն ընտրվել էր Գերմանիայի Ժողովրդական կոնգրեսի կողմից, հռչակեց Գերմանական Դեմոկրատական Հանրապետության (ԳԴՀ) ստեղծումը։ Գործողության մեջ մտավ նաև դեմոկրատական Սահմանադրությունը։ ԳԴՀ-ի նախագահ ընտրվեց Վ․ Պիկը, վարչապետ դարձավ Գ․ Գրոտևոլը։ Խորհրդային կառավարությունը ԳԴՀ-ի կառավարությանը հանձնեց խորհրդային զինվորական վարչության ֆունկցիաները։

Գերմանիայի Ֆեդերատիվ Հանրապետություն

Գերմանիայի Ֆեդերատիվ Հանրապետություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Երկու գերմանական պետություններից մեկն է, որը XX դարում՝ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո, գտնվում էր ժամանակակից Գերմանիայի տարածքում։ Տարածված ոչ պաշտոնական անվանումը Արևմտյան Գերմանիա էր։

Գոյություն է ունեցել 1949 թվականի մայիսի 23-ից մինչև 1990 թվականի հոկտեմբերի 3-ը՝ երբ Գերմանիայի Դեմոկրատական Հանրապետությունը և Արևմտյան Բեռլինը մտան ԳՖՀ-ի կազմի մեջ։

Աշխարհագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գտնվում է Կենտրոնական Եվրոպայում, Բալթիկ ծովի ափին։ Սահմանակցել է ԳՖՀ-ին, Չեխոսլովակիային և Լեհաստանին։ Տարածքը՝ 108,002 քառակուսի կիլոմետր։ Տարածքի հյուսիսային մեծ մասը գրավում է Միջինեվրոպական հարթավայրը (բարձրությունը մինչև 150-200 մ)։ Պետության հարավում Հանքային լեռներն են (բարձրությունը մինչև 1214 մետր, Ֆիխտելբերգ գագաթը՝ ԳԴՀ-ի ամենաբարձր կետը), Թյուրինգյան անտառը[10]:

Վարչական բաժանում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ֆիզիկական քարտեզ

Գերմանիան դաշնային հանրապետություն է։ Մարզերն են՝

Խոշոր քաղաքներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Խոշոր քաղաքներից են Բեռլինը, Համբուրգը, Մյունխենը, Քյոլնը, Էսսենը, Մայնի Ֆրանկֆուրտը, Դրեզդենը։ Տասնյակ քաղաքային ագլոմերացիաների մեջ աչքի է ընկնում Ռուրը։ Տասնյակ քաղաքային ագլոմերացիաների միաձուլման արդյունքում գոյացել է Հռենոս-Ռուրի (կամ Գերմանական) մեգալոպոլիսը։

Օգտակար Հանածոներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Օգտակար հանածոներից կան քարածուխ, գորշ ածուխ, նավթ, գազ, քարաղ, կալիումական աղ, երկաթ և բազմամետաղներ։

Կլիմա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կլիման բարեխառն է, արևմուտքում և հյուսիս-արևմուտքում՝ ծովային, հարավ-արևելքում՝ անցումային ծովայինից բարեխառն ցամաքայինի։ Հունվարի միջին ջերմաստիճանը մոտ 0 °C է, հուլիսինը' 17 °C-ից 19 °C։ Տարեկան տեղումները 600—800 մմ են, լեռներում' 1000—1500 մմ: Գետային ցանցը խիտ է, գետերը՝ ջրառատ։

Ներքին ջրեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Խոշոր գետեր են Հռենոսը, Էլբան (ստորին հոսանք), Դանուբի վերին հոսանքը, Վեգերը։ Շատ գետեր միացած են ջրանցքներով։ Ալպերի նախալեռներում խոշոր լճերից են Բոդենը, Իփմը։

Հողեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գերակշռում են անտառային գորշ և հումուսակարբոնատային հողերը, հյուսիսում՝ նաև պոդզոլային և մարշային հողերը։ Տարածքի մոտ 28%-ը անտառածածկ է։ Գերակշռում են կաղնու, հաճարենու, բոխու, եղևնու և սոճու ծառատեսակները։ Կենդանական աշխարհի ներկայացուցիչներից պահպանվել են եղջերուն, այծյամը, քարայծը, եղնիկը, վարազը։ Շատ են թռչուններն ու կրծողները։

Բնակչություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գերմանիան բնակչության թվով Եվրոպայի ամենամեծ երկիրն է։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմում այն կրեց մարդկային զգալի կորուստներ, սակայն բնակչության բնական աճը բացասական նշանով է։ Ստեղծված ժողովրդագրական անբարենպաստ իրադրությունը հաղթահարվում է միայն ներգաղթի հաշվին։ Գերմանիայի բնակչության ազգային կազմը միատարր է, թեև երկրում ապրում են մոտ 7 միլիոն օտարերկրացիներ։ 1990-ական թվականներից սկսած մեծացավ նաև հայերի հոսքը Գերմանիա։ Այժմ այնտեղ ստեղծվել է ոչ մեծ հայկական համայնք։ Ընդունված է գերմանացիների ազգային բնավորության գիծ համարել կարգապահությունը, ճշտապահությունը, հաշվենկատությունը, արտադրական բարձր մշակույթը և օրինապահությունը։ Բնակչությունը Գերմանիայում անհավասարաչափ է տեղաբաշխված։ Ճիշտ է, միջին խտությունը շատ բարձր է՝ 230 մարդ/կմ2, բայց կան շրջաններ, օրինակ, Հռենոս-Ռուրի մեգալոպոլիսում, որտեղ 1 կմ2 վրա ապրում է ավելի քան 1000 մարդ։ Բարձր է երկրի ուրբանիզացման մակարդակը՝ 90%-ից ավելի։

Քաղաքական համակարգ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պետական կառուցվածք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բելվյու պալատ, Գերմանիայի նախագահի նստավայրը

Բեռլինը Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետության մայրաքաղաքն է։ Չնայած բոլոր բանակցություններին՝ մայրաքաղաքը Բոննից Բեռլին տեղափոխելուն, Բոննին հաջողվել է մի շարք կարևոր գրասենյակներ պահել իր տարածքում, ինչպես, օրինակ, Դաշնային վերահսկիչ պալատը։ Գերմանիան դեմոկրատական, սոցիալական, իրավական պետություն է։ Այն կազմված է 16 դաշնային երկրներից։ Պետությունը ղեկավարվում է Գերմանիայի հիմնական օրենքով՝ Սահմանադրությամբ։

ԳԴՀ-ն խորհրդարանական հանրապետություն է: ԳԴՀ սուբյեկտներն ունեն ինքնավարության բավականին բարձր  մակարդակ. նրանք ունեն իրենց  Սահմանադրությունը, խորհրդարաններն ու կառավարությունները: Միավորված Գերմանիայի հիմնական օրենքը դեռևս 1949 թվականին ընդունված Բոննի Սահմանադրությունն է, որի մեջ կատարվել է ավելի քան 36 ուղղում:

Պետության գլուխ կանգնած է Դաշնային նախագահը, ով ընտրվում է  5 տարի ժամկետով՝ Դաշնային ժողովի կողմից:  Նախագահը մեծ մասամբ իրականացնում է ներկայացուցչական գործառույթներ: Նախագահը ներկայացնում է երկիրը միջազգային հարաբերություններում, Դաշնության անունից օտարերկրյա պետություններ հետ կնքում է պայմանագրեր, նշանակում և պաշտոնից ազատում է դաշնային դատավորներին և դաշնային պաշտոնյաներին: Պետության ներքին գործերում նրա հիմնական գործառույթը հանգում է իշխանության տարբեր թևերի բնականոն գործունեության ապահովմանը:

ԳԴՀ Կառավարությունը բաղկացած է Դաշնային կանցլերից և Դաշնային նախարարներից: Փաստացիորեն, Գերմանիայում իշխանությունը կենտրոնացած է կառավարության և հատկապես նրա առաջնորդի՝ կանցլերի ձեռքում: Նախագահի առաջարկով Բունդեսթագն ընտրում է երկրի կանցլերի թեկնածուին, ում էլ այդ պաշտոնին նշանակում է նախագահը: Ընտրված է համարվում այն թեկնածուն, ով ստացել է Բունդեսթագի ձայների մեծամասնությունը: Որպես կանոն՝ նա խորհրդարանական ընտրություններում հաղթած կուսակցության ներկայացուցիչն է: Նախարարներին առաջադրում է կանցլերը, իսկ նշանակում՝ նախագահը, սակայն պաշտոնից կարող է ազատել կանցլերը: Կանցլերի լիազորությունների ժամկետը 4 տարի է:

Սահմանադրությամբ ԳԴՀ-ում բարձրագույն օրենսդիր իշխանությունը պատկանում է երկպալատ խորհրդարանին, որի վերին պալատը  Բունդեսրատն է, իսկ ստորինը՝ Բունդեսթագը (վերջինիս լիազորությունները այս կամ այն չափով սահմանափակվում են Բունդեսրատի կողմից): Վերջինս մի շարք հարցերի հետ կապված ունի վետոյի իրավունք, որի հետ Բունդեսթագը չի կարող հաշվի չնստել: Բունդեսթագն ունի օրենսդրական նախաձեռնության իրավունք, կարող է իր կարծիքն արտահայտել  դաշնային կառավարության առաջարկած նախագծերի վերաբերյալ:

ԳԴՀ Սահմանադրության 92-րդ հոդվածի համաձայն՝ երկրում դատական իշխանությունն իրականացնում են  Դաշնային սահմանադրական դատարանը, դաշնային դատարանները և հողերի դատարանները: Դաշնային դատական համակարգի կարևորագույն օղակը Դաշնային սահմանադրական դատարանն է:: ԳԴՀ-ում գոյություն ունեն նաև դատական ինքնուրույն համակարգեր, ի դեմս՝ Դաշնային ընդհանուր դատարանի, Դաշնային ֆինանսական դատարանի, Դաշնային վարչական դատարանի, աշխատանքային հարցերով Դաշնային դատարանի և սոցիալական հարցերով Դաշնային դատարանի: ԳԴՀ դատարանների խնդիրը դատական փորձի ամփոփումն է և համակարգի միասնականության ապահովումը: Դատավորներն անկախ են և ենթակա են միայն օրենքին: Դատախազությունը ԳԴՀ-ում առանձին համակարգ չի կազմում, այլ գործում է դատական համակարգում՝ գտնվելով արդարադատության նախարարի ենթակայության ներքո:

Արտաքին հարաբերություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հայ-գերմանական հարաբերություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հայաստանի և Գերմանիայի միջև դիվանագիտական առաջին քաղաքական հստակ ուղղվածությամաբ հարաբերությունները հաստատվել են 1698 թվականին՝ Իսրայել Օրու նախաձեռնությամաբ։ Իսրայել Օրին առաջարկել է կուրֆյուրստ Հովհան Վիլհելմին ազատագրել Հայաստանը օսմանյան ենթակայությունից։ Հովհան Վիլհելմը համաձայնել է և Իսրայել Օրու միջոցով թղթեր է հղել Արևելյան Վրաստանի (Քարթլի-Կախեթի) Գեորգի XII թագավորին,  հայ մելիքներին,  Ամենայն Հայոց և Աղվանից կաթողիկոսներին և մանրամասն տեղեկություններ խնդրել Հայաստանի ու հարակից երկրների տնտեսական, քաղաքական ու ռազմական պայմանների մասին։ Հաջորդ քաղաքական և դիվանագիտական համագործակցությունը սկսում են ձևավորվել Գարեգին Նժդեհի անմիջական մասնակցությամբ։ Նորագույն շրջանի դիվանագիտական հարաբերությունները հաստատվել են 1992 թվականի հունվարին, իսկ ՀՀ դեսպանությունը բացվել է 1994 թվականին՝ Բեռլինում։ 2015 թվականի մայիսից ԳԴՀ-ում ՀՀ արտակարգ և լիազոր դեսպանն է Աշոտ Սմբատյանը։ 2006 թվականի սեպտեմբերից ԳԴՀ-ում ՀՀ պատվավոր հյուպատոսն է Գյունտեր Պիլարսկին (հյուպատոսական տարածքը՝ Բադեն-Վյուրտենբերգ երկրամաս), նստավայր՝ Կարլսռուե։ Երևանում ԳԴՀ դեսպանությունը բացվել է 1993 թվականին։ 2015 թվականից ՀՀ-ում ԳԴՀ արտակարգ և լիազոր դեսպանը Մաթիաս Քիսլերն է։

1991 թվականից մինչև 2008 թվականի հուլիսը Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետությունից Հայաստանում կատարվել են 248,7 միլիոն ԱՄՆ դոլարի ուղղակի ներդրումներ։ Դրանց հիմնական մասը ներդրված է ծառայությունների և առևտրի ոլորտում, իսկ մոտ մեկ տասնյակը տարբեր արտադրություններում է ներդրված։ Գերմանացի գործարարները ներգրավված են նաև խորհրդատվական, հյուրանոցային և տուրիստական բիզնեսներում։

Տնտեսություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գերմանիան իր տնտեսական հզորությամբ աշխարհի չորրորդ երկիրն է՝ ԱՄՆ-ից, Չինաստանից և Ճապոնիայից հետո: 2009 թվականին Գերմանիայի համախառն ներքին արդյունքը կազմել է $2.81 տրլն (2008 թվական՝ $2.955 տրլն, 2007 թվական՝ $2.917 տրլն), ՀՆԱ-ի իրական աճի տեմպը 2009 թվականի տարեվերջին՝ -4.9 %։ Մեկ շնչին բաժին ընկնող համախառն ներքին արդյունքը՝ $34100 (VI—ը աշխարհում)։

Գյուղատնտեսությունը տալիս է համախառն ներքին արդյունքի 0.9 %-ը, արդյունաբերությունը՝ 26.8 %-ը։ Սպասարկման ոլորտին բաժին է ընկնում համախառն ներքին արդյունքի 72.3 %-ը (2009 թվական)։ Տնտեսության ճյուղային կառուցվածքում աշխատուժի համամասնությունը հետևյալն է.

Գյուղատնտեսություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գյուղատնտեսությունը տալիս է համախառն ներքին արդյունքի 0.9 %-ը։ Այս ճյուղում զբաղված է աշխատուժի 2.4 %-ը։ Գյուղատնտեսական հողահանդակները գրավում են երկրի տարածքի 35 %-ը։

Գերմանիայում հողի մեծ մասը պատկանում է խոշոր տնտեսություններին, որոնց հողակտորի միջին մեծությունը 17 հա է։ Տնտեսությունների 54 %-ն ունի մինչև 10 հա հող։ Փոքր տնտեսությունների մի մասն աշխատում է վնասով։

Պետությունը մի կողմից օգնություն է ցույց տալիս վնասով աշխատող ֆերմերային տնտեսություններին և, ընդհանրապես, բոլորին, մյուս կողմից՝ խրախուսում է տնտեսությունների խոշորացման գործընթացը։ Գերմանական ֆերմերային տնտեսությունները և գյուղական բնակչությունն իրենց եկամուտի զգալի մասը ստանում են ոչ գյուղատնտեսական զբաղմունքներից՝ արհեստագործությունից, զբոսաշրջությունից, փոքր ձեռնարկատիրությունից և այլն։

Գերմանիայի գյուղատնտեսությունը 90 %-ի չափով ապահովում է բնակչության սննդամթերքի պահանջները։

Գյուղատնտեսության առաջատար ճյուղը կաթնամսատու անասնաբուծությունն է, որը տալիս է ճյուղի համախառն արդյունքի 70 %-ը։ Անասնաբուծության համար բազա են հանդիսանում ընդարձակ արոտավայրերը, որոնք գրավում են երկրի տարածքի 30.5 %-ը, մշակովի կերակրախոտերը, սննդի արդյունաբերությունը։

Գերմանիան աշխարհում չորրորդ տեղն է գրավում կաթի (տարեկան 28 միլիոն տոննա), VI տեղը՝ մսի (տարեկան 5.8 միլիոն տոննա) արտադրությամբ։

Խոշոր եղջերավոր անասնաբուծությունը զարգացած է ամենուրեք, խոզաբուծությունը՝ ավելի շատ հյուսիսային շրջաններում։

Բուսաբուծության տակ է դրված 12 միլիոն հա հող, որը կազմում է գյուղատնտեսական հողահանդակների 69.5 %-ը։ Մշակովի հողերի 98.6 %-ը վարելահողեր են։

Գերմանիան Արևմտյան Եվրոպայում առաջին տեղն է գրավում տարեկանի, գարու, վարսակի, կարտոֆիլի, երկրորդ տեղը՝ Ֆրանսիայից հետո, ցորենի, շաքարի ճակնդեղի մշակումով։ Հացահատիկ և կարտոֆիլ մշակում են ամենուրեք, բայց առավել շատ՝ հյուսիսային շրջաններում։ Շաքարի ճակնդեղն ավելի մեծ տարածում ունի Հռենոս-Վեսֆալիայում, Բավարիայում, Մեկլենբուրգ-Առաջավոր Պոմերանիայում, խաղողը՝ Բադեն-Վյուրտեմբերգում, Էսսենում։

Գերմանիայում մշակում են նաև գայլուկ, բանջարանոցային կուլտուրաներ, ծաղիկներ։

Գյուղատնտեսության բազայի վրա զարգացել է սննդի արդյունաբերությունը։ Կենդանական յուղի և բուսայուղի արտադրությամբ Գերմանիան աշխարհում գրավում է երրորդ, Եվրոպայում՝ առաջին տեղը։ Հայտնի է գարեջրի, շաքարավազի, գինիների, ձկան, պահածոների արտադրությամբ։

Արդյունաբերություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արդյունաբերությանը բնորոշ է գերինդուստրացումը, որի առաջատար և միջազգային շուկայում մրցադիմացկուն ճյուղերն են ավտոմոբիլաշինությունը, ինքնաթիռաշինությունը, վագոնաշինությունը, էլեկտրատեխնիկան, օպտիկական և քիմիական արտադրությունը, դեղագործությունը, մետաղաձուլությունը։

Ընդ որում՝ արդյունաբերության մեջ աստիճանաբար մեծանում է նոր՝ բարձր տեխնոլոգիաներով ճյուղերի դերը, համեմատաբար նվազում արդյունահանող, թեթև, սննդի ճյուղերի դերը։

Արդյունաբերության ավանդական ճյուղը արդյունահանումն է։ Արդյունահանում են քարածուխ, նավթ, երկաթաքար, գունավոր մետաղներ, կալիումական աղ։ Քարածխի տարեկան հանույթը կազմում է 51.2 միլիոն տոննա։ Դրանով գրավում է 10-րդ տեղը աշխարհում։ Քարածխի հանույթը աստիճանաբար նվազում է՝ կապված պահանջարկի նվազման հետ։ Քարածխի 80 %-ը տալիս է Ռուրի ավազանը, մնացածը՝ Սաարի և մյուս ավազանները։ Գորշ ածխի հանույթը 193 միլիոն տոննա է. աշխարհում գրավում է առաջին տեղը։ Գորշ ածխի հանույթը նույնպես ունի նվազման միտում։ Շահագործվող հիմնական ավազաններն են Ստորին Հռենոսյանը, Էլբա և Զաալե գետերի միջև ընկած ավազանը։ Գորշ ածուխը արդյունահանվում է բաց եղանակով։ Այն հիմնականում օգտագործվում է էլեկտրակայաններում։

Նավթի տարեկան հանույթը մոտ 0.5 միլիոն տոննա է, ներմուծումը՝ 64 միլիոն տոննա։ Նավթի վերամշակման խոշոր կենտրոններն են Համբուրգը, Քյոլնը, Ինգոլշտադը։ Նավթը ներմուծում է ՌԴ-ից և Պարսից ծոցի երկրներից։

Բնական գազի արդյունահանումը տարեկան կազմում է 15.29 միլիարդ մ³ (34-րդը աշխարհում), սպառումը՝ 96.26 միլիարդ մ³ ( 5-րդը աշխարհում), ներկրումը 94.57 միլիարդ մ³ (2-րդը աշխարհում), արտահանումը՝ 12.64 միլիարդ մ³ (16-րդը աշխարհում) (2009 թվական):

Էլեկտրաէներգիայի արտադրությունը հասնում է 593.4 միլրդ կվտ ժ ( 8-րդը), սպառումը՝ 547.3 միլիարդ կվտ ժ (7-րդը), արտահանման և ներկրման ցուցանիշներն են համապատասխանաբար 61.7 և 41.67 միլիարդ կվտ ժ (2009 թ.)։

Էլեկտրաէներգետիկայի արտադրության 61.8 %-ը բաժին է ընկնում ջերմաէլեկտրակայաններին, 4.2 %-ը ջրաէլեկտրակայաններին, 29.9 %-ը ատոմային էլեկտրակայաններին։ Խոշորագույն ջերմաէլեկտրակայանն Մանհայմն է։ Միջուկային վառելիքով են աշխատում Ալբտախի, Ֆիլիպսբուրգի և մի շարք այլ էլեկտրակայաններ։ Գործում են քաղաքային աղբի բազայի վրա աշխատող ջերմաէլեկտրակայաններ։ Շուրջ 10 ոչ մեծ ջրաէլեկտրակայաններ կան Հռենոս, Զաալե, Էլբա և մյուս գետերի վրա։

Սև մետաղաձուլությունը։ Պողպատաձուլությամբ Գերմանիան Արևմտյան Եվրոպայում գրավում է առաջին տեղը, աշխարհում ՝ 6-րդ տեղը։ Տարեկան արտադրում է 40.6 միլիոն տոննա պողպատ։ Առաջատարների շարքում է թուջի՝ 30.0 միլիոն տոննա, և գլանվածքի արտադրությամբ։ Սև մետաղաձուլությունը զարգացած է հիմնականում Հյուսիսային Հռենոս-Վեստֆալիա երկրում՝ Դորտմունդում, Դյուսբուրգում, Սաարի երկրում՝ Սաարբրյուկենում։ Սև մետաղաձուլությունը զարգացած է նաև Բրադենբուրգում, Բրեմենում, Համբուրգում։

Գունավոր մետաղաձուլության ձեռնարկություննրը հիմնականում աշխատում են ներմուծովի հումքի բազայի վրա։ Առաջատար ճյուղը ալյումինաձուլությունն է։ Ալյումինի արտադրությամբ Գերմանիան երկրորդ տեղն է գրավում տարածաշրջանում՝ Նորվեգիայից հետո։ Ալյումինաձուլության խոշոր կենտրոններն են Էսսենը, Ֆյորդեն, Համբուրգը։ Տարեկան արտադրում է 575 հազար տոննա ալյումին։ Զարգացաած է նաև զտված պղինձի՝ (տարեկան 616 հազար տ), կապարի և ցինկի ձուլումը։

Մեքենաշինությունը և մետաղաձուլությունը։ Այս ճյուղում զբաղված է արդյունաբերական աշխատողների 50 %-ը։ Մեքենաշինության մեջ տեղի են ունենում կառուցվածքային փոփոխություններ, որոնց հետևանքով աստիճանաբար նվազում է ընդհանուր մեքենաշինության, նավաշինության դերը, մեծանում է օդանավերի, տիեզերական սարքերի, էլեկտրատեխնիկական սարքավորումների, ավտոմոբիլաշինության, համակարգիչների, էլեկտրոնային հաշվիչ մեքենաների, ինքնակառավարվող սարքերի արտադրության դերը։

Մեքենաշինության հանրահայտ ճյուղը մնում է ավտոմոբիլաշինությունը և հաստոցաշինությունը։ Հաստոցների արտադրությամբ Գերմանիան աշխարհում գրավում է երկրորդ տեղը, ավտոմոբիլների արտադրությամբ՝ երրորդ տեղը։ Ավտոմոբիլների տարեկան արտադրությունը հասնում է 4.7 մլն-ի։ Ավտոմոբիլաշինական խոշորագույն ընկերություններ են «Ֆոլկսվագենը», «Մերսեդես Բենցը», «ԲՄՎ»-ն, «Աուդին», «Օպելը»։ Ավտոմոբիլաշինության մեջ մեծ է նաև ամերիկյան «Ֆորդ» ընկերության դերը։

«Ֆոլկսվագեն» ընկերությունը երկրում խոշորագույնն է. հիմնվել է 1938 թվականին։ Մասնագիտացած է մարդատար մեքենաների և ավտոբուսների արտադրության գծով։ Խոշոր կենտրոններն են Վոլֆսբուրգը, Հանովերը, որը իր դուստր ձեռնարկությունն ունի Բրազիլիայում, Մեքսիակայում, Ավստալիայում և այլ երկրներում։ «Մերսեդես Բենցի» գլխավոր ձեռնարկությունները գտնվում են Շտուտգարտում և Վերտում, «ԲՄՎ»-ինը՝ Մյունխենում և Ռեգենսբուրգում, «Օպելինը»՝ Մայնի Ֆրանկֆուրտում և Այզենախում, «Աուդի»-նը՝ Հալբրոնում։ Օդանավերի, տիեզերական սարքերի արտադրությամբ հայտնի է Մյունխենը, Բրեմենը, Համբուրգը, նավաշինությամբ՝ Համբուրգը, Քիլը, Ռոստոկը։ Էլեկտրատեխնիկական արդյունաբերության առաջատար ընկերություններն են «Սիմենսը» և «Բոշը»։ «Սիմենսը» հիմնադրվել է 1947 թվականին, արտադրում է արդյունաբերական և կանցաղային նշանակության էլեկտրատեխնիկական, ինչպես նաև ռազմական ապրանքներ։

Ընկերության ձեռնարկությունները տեղաբաշված են Նյուրնբերգում, Շտուտգարտում, Համբուրգում։ Այն իր դուստր ձեռնարկությունները ունի Դանիայում, Բելգիայում, ԱՄՆ-ում և այլ երկրներում։

Էլեկտրատեխնիկական արդյունաբերության առաջատարներից է «Բոշ» ընկերությունը, որը հիմնադրվել է 1886 թվականին, մասնագիտացած է կենցաղային էլեկտրական տեխնիկայի արտադրության բնագավառում։ Երկրում առաջիններից մեկն էր, որ սկսեց իր դուստր ձեռնարկությունները ստեղծել արտասահմանյան երկրներում՝ Ֆրանսիայում, Իտալիայում, ԱՄՆ-ում, Արգենտինայում, Բրազիլիայում և այլն։

Գերմանիան քիմիական արդյունաբերության առաջատարներից մեկն է։ Տնտեսության այս ճյուղի առաջատար երեք խոշոր ընկերությունները՝ «Բայերը», «ԲԱՍՖ», և «Հոեսհթը», հիմնադրվել են 1861-1863 թվականներին։ Այս և քիմիական արդյունաբերության մեծ մասը արտադրում են բազմատեսակ ապրանքներ։

Քիմիական արդյունաբերությունն ունի շատ լայն աշխարհագրություն։ Խոշոր կենտրոններն են Համբուրգը, Մայնի Ֆրանկֆուրտը, Լյուդվիգհաֆենը, Քյոլնը, Վիլհելմսհաֆենը։

Գերմանական ընկերությունների ձեռնարկություններ կան Արևմտյան Եվրոպայի, Լատինական Ամերիակայի մի քանի տասնյակ երկրներում, ինչպես նաև Ավստրալիայում, Բելգիայում, Դանիայում, ԱՄՆ-ում, Կանադայում, Թուրքիայում և այլն։

Արդյունաբերությունում զբաղված է աշխատուժի 29.7 %-ը։ [11]

Երկրի հարավում՝ լեռնային շրջաններում, կան նաև ՋՐԷԿ-ներ։ Գերմանիան Արևմտյան Եվրոպայում ամենաշատ պողպատ արտադրող երկիրն է։ Այստեղ զարգացած է մեքենաշինությունը։ Գերմանիային բնորոշ է ինտենսիվ գյուղատնտեսությունը։ Գերմանիան ունի զարգացած տրանսպորտային համակարգ։ Արտահանում է մեքենաներ և սարքավորումներ, արդյունաբերական ապրանքներ։ Ներմուծում է հումք, վառելիք, պարենամթերք։ Կա վարկած, որ առաջին մարդ արարածը եկել է Գերմանիայի տարածք, 700 հազար տարի առաջ։ Շուրջ 500 հազար տարի առաջ ստեղծվել են առաջին բնակավայրերը։ Առաջին գերմանացիների մասին հիշատակվում է հին հույների և հռոմեացիների աշխատանքներում։

Տրանսպորտ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գերմանիան ունի զարգացած տրանսպորտային համակարգ։ Երկրի տարածքը հագեցած է արագընթաց երկաթուղիների, բարձրակարգ ավտոմոբիլային ճանապարհների, գետային ուղիների, խողովակաշարերի խիտ ցանցով։ Առաջակարգ դեր ունի ծովային տրանսպորտը, որը հիմնականում սպասարկում է արտաքին առևտրին։ Խոշոր նավահանգիստներն են Համբուրգը, Վիլհելմսհաֆենը, Ռոստոկը։

Արտաքին տնտեսական կապեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գերմանիան տնտեսական կապերի մեջ է աշխարհի գրեթե բոլոր երկրների հետ։ Արտաքին առևտրի շրջանառության ծավալով զիջում է միայն ԱՄՆ-ին։ Արտաքին առևտրի մեծ մասը բաժին է ընկնում Եվրամիության երկրներին, ԱՄՆ-ին և Կանադային։ ԱՊՀ երկրներից առևտրական կապերը մեծ են Ռուսաստանի հետ: Գերմանիայի արտահանման գրեթե 9/10-ը լայն սպառման արդյունաբերական ապրանքներն են՝ մեքենաներ և սարքավորումներ, մատուցված ծառայություններ։

Հետաքրքիր փաստեր Գերմանիայի մասին[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Գերմանիան դեռ վաղ ժամանակներից հայտնի է որպես քաղաքների երկիր։ Քաղաքների մեծ թվի մասին հիշատակվում է դեռևս Հռոմեական կայսրության ժամանակներից։ Քաղաքների մեծ մասը, չնայած ներկայիս բարձր զարգացածությանը, պահպանել է հնամենի արտաքին տեսքը, գործառույթները և արտադրվող ապրանքների տեսականին։ Օրինակ՝ Ջոլինգենը՝ մետաղյա իրերի արտադրությունը, Հոտան՝ քարտեզագրությունը, Հայդելբերգը և Գյոթինգենը հայտնի են իրենց համալսարաններով, Վայմարը՝ թանգարաններով՝ կապված Գյոթեի, Շիլլերի, Լիստի, Հենդելի անունների հետ, իսկ Հաննովերը, Քյոլնը, Մայնի Ֆրանկֆուրտը, Լայպցիգը՝ որպես միջազգային տոնավաճառների կենտրոն։ Լայպցիգի տոնավաճառը գործում է արդեն 800 տարի։
  • Գերմանիան գարեջրի արտադրության հնագույն երկրներից է։ Գարեջրի օգտագործմամբ գերմանացիններն առաջինն են աշխարհում. մեկ շնչի հաշվով տարեկան արտադրվում է 160 լիտր գարեջուր։
  • Հռենոսի վրա գտնվող Դույսբուրգ քաղաքն աշխարհի ամենախոշոր գետային նավահանգիստն է, նրա տարեկան բեռնաշրջանառությունը կազմում է 55 միլիոն տոննա։
  • Աշխարհում առաջին հաջողված գլոբուսներից մեկը ստեղծել է գերմանացի Մարտին Բեհայմը 1942 թվականին, որը պահպանվում է Նյուրնբերգ քաղաքի թանգարաններից մեկում։
  • Գերմանիան օծանելիքի հայրենիքն է։ Առաջին անգամ օդեկոլոնը արտադրվել է Քյոլնում և կոչվել Քյոլնի ջուր։

Պատկերասրահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Գերմանիայի բնակչությունը 2015 թվականին
  2. Գերմանիայի բնակչությունը 2011 թվականին
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 «World Economic Outlook Database, April 2018, Germany»։ Արժույթի միջազգային հիմնադրամ։ April 2018։ Վերցված է 14 May 2018 
  4. Գերմանիայի Ջինի
  5. Գերմանիայի ՄԶՀ
  6. Zouboulis 2003, 55 .
  7. European Recruitment Agency։ «Turkish delight at William Hague's statement»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-03-03-ին։ Վերցված է 2010-07-04 
  8. Radio Free Europe։ «Germany's Merkel On Delicate Visit To Turkey»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-03-03-ին։ Վերցված է 2010-07-04 
  9. Todays Zaman։ «What Germany hopes contradicts what it does»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-03-03-ին։ Վերցված է 2010-10-28 
  10. Հ. Ղ. Գրգեարյան, Ն. Մ. Հարությունյան (1987)։ Աշխարհագրական անունների բառարան։ Երևան: «Լույս»։ էջ էջ 106 
  11. Ավագյան Արամայիս, Արտասահմանյան երկրների սոցիալ-տնտեսական աշխարահագրություն, ՄԱՍ II Ասիա, Երևան 2009

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կառավարություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Տուրիզմ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Wiktionary-logo-hy.png Ընթերցե՛ք «Գերմանիա» բառի բացատրությունը Հայերեն Վիքիբառարանում։