Հերբերտ Ուելս

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Picto infobox auteur.png
Հերբերտ Ուելս
H.G. Wells by Beresford.jpg
Ծննդյան անուն անգլ.՝ Herbert George Wells
Ծնվել է սեպտեմբերի 21, 1866({{padleft:1866|4|0}}-{{padleft:9|2|0}}-{{padleft:21|2|0}})[1][2][3][4][5][6]
Ծննդավայր Մեծ Բրիտանիա Բրոմլի, Մեծ Բրիտանիա (այժմ՝ Իռլանդիա)
Վախճանվել է օգոստոսի 13, 1946 թ.
Վախճանի վայր Մեծ Բրիտանիա Լոնդոն, Մեծ Բրիտանիա
Գրական անուն Ջորջ Ուելս
Մասնագիտություն բանաստեղծ, գրող,
Լեզու Իդո և անգլերեն[1]
Ազգություն Անգլիացիներ
Քաղաքացիություն Բրոմլի
Կրթություն Լոնդոնի համալսարանը (1888)
Գիտական աստիճան կենսաբանական գիտությունների դոկտոր
Ստեղծագործական շրջան 1888-1946
Ժանրեր էսթետիզմ
Ուշագրավ աշխատանքներ Պատմության ակնարկ, Ժամանակի մեքենան, Անտեսանելի մարդը, Դոկտոր Մորոյի կղզին, Աշխարհների պատերազմը, Առաջին մարդը լուսնի վրա, The Shape of Things to Come, Ամուսնություն և The Soul of a Bishop
Կուսակցություն Լաբուրների կուսակցություն
Ամուսին Էմի Կատերին Ռոբինս և Rebecca West
Համատեղ ապրող Amber Reeves
Զավակներ Anthony West և G. P. Wells
Հերբերտ Ուելս Վիքիքաղվածքում
George Wells Վիքիպահեստում

Հերբերտ Ջորջ Ուելս (անգլ.՝ Herbert George Wells, սեպտեմբերի 21, 1866, Բրոմլի - օգոստոսի 13, 1946, Լոնդոն), անգլիացի գրող, հրապարակախոս։ «Ժամանակի մեքենան», «Անտեսանելի մարդը», «Աշխարհների պատերազմը» և գիտաֆանտաստիկ այլ վեպերի հեղինակ, քննադատական ռեալիզմ գրական ուղղության ներկայացուցիչ, ֆաբիուսական սոցիալիզմի կողմնակից: Ուելսի ստեղծագործություններից մի քանիսը թարգմանվել են հայերեն[7][8][9]։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հերբերտի հայրն ու մայրը սկզբում աշխատում էին մի հարուստ կալվածքում որպես այգեպան և նաժիշտ: Որոշ ժամանակ անց կարողացան հախճապակե իրերի կրպակի տեր դառնալ, բայց առևտուրը շահույթ գրեթե չէր ապահովում, և ընտանիքը իր ապրուստը հիմնականում հոգում էր այն փողերով, որ շահում էր պրոֆեսիոնալ խաղացող հայրը կրիկետի մրցախաղերում տարած հաղթանակների շնորհիվ:Երբ տղան ութ տարեկան էր, ,,բախտի բերմամբ,, /իր արտահայտությունն է/ կոտրեց ոտքը և երկար ժամանակ հարկադրված էր փակված մնալ տանը: Հենց այս ժամանակ էլ տարվեց ընթերցանությամբ: Ութ տարեկան հասակում էլ ընդունվեց ,,միսթր Թոմաս Մորլեյի առևտրական ակադեմիան,,, որտեղ վաճառականի մասնագիտություն էր ձեռք բերելու: Բայց երբ Հերբերտը տասներեք տարեկան էր, հայրը կոտրեց ազդրը, այլևս ի վիճակի չէր մասնակցելու կրիկետի մրցախաղերի, և տղան ստիպված էր ինքնուրույն կյանք սկսել: Կարողացավ հաղթահարել նյութական դժվարությունները, կրթություն ստանալ Լոնդոնի համալսարանի արքայական քոլեջում, որն ավարտեց 1888-ին։ Դրան հաջորդած երեք տարում երկու գիտական աստիճան ստացավ կենսաբանության գծով, իսկ 1942 թվականին նրան շնորհվեց նաև գիտությունների դոկտորի աստիճան:

Եղել է մանուֆակտուրայի վաճառականի աշկերտ, դեղատան վաճառող, դպրոցի ուսուցիչ, ճշգրիտ գիտությունների դասախոս և անվանի կենսաբան Թոմաս Հաքսլիի օգնական: 1893 թվականին անցել է լրագրողական աշխատանքի: Հրատարակել է կենսաբանության և ֆիզիոգրաֆիայի դասագրքեր, 1930 թվականին՝ «Կյանքի գիտությունը» (հատոր 1-3, Զ․ Հաքսլիի հեղինակակցությամբ) հանրամատչելի գիրքը։ «Ժամանակի մեքենան» (1895) վեպով սկզբնավորել է 20-րդ դարի գիտական ֆանտաստիկան։

1900 թվականից Ուելսը հանդես է եկել կանխորոշող և ուտոպիական երկերով («Կանխատեսում», 1901, տրակտատ)։ Ուելսի գաղափարախոսության հիմքը լուսավորականությունն է։ Սակայն «Ուիլյամ Քլիսոլդի աշխարհը» (1926) վեպ-տրակտատում և «Լեգալ դավադրություն» (1928) տրակտատում նա իր տեսությունները տրամագծորեն հակադրել է մարքսիզմին։

1903-1909 թվականներին անդամակցել է «ֆաբիուսականների ընկերությանը», ովքեր հանդես էին գալիս քաղաքականության, գիտության մեջ, հասարակական կյանքում աստիճանական, զգուշավոր փոփոխությունների օգտին։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին (1914-1918) Ուելսը եղել է պատերազմական պրոպագանդայի գործուն մասնակից («Պատերազմ, որը վերջ կտա պատերազմներին», 1914)։ Նոր կրոնի՝ որպես մարդկության վերադաստիարակության միջոցի պրոպագանդմանն են նվիրված «Պատմության ակնարկ» (1920), «Պատմության համառոտ ակնարկ» (1922) և պատմությանն ու մանկավարժությանը վերաբերող այլ աշխատություններ։ 1923 թվականին հրատարակել է «Մարդիկ որպես աստվածներ» լուսավորական վեպ–ուտոպիան։ «Նախօրեին» (1927) վեպով Ուելսը հակաֆաշիստական ակտիվ դիրք է գրավել։

Նրա երգիծական արտակարգ վարպետությունն է դրսևորված 1920-1930-ական թվականներին գրած վեպերում։ Ուելսը երեք անգամ այցելել է Ռուսաստան (1914, 1920 և 1934)։ Վլադիմիր Իլիչ Լենինի հետ նրա հանդիպումը (1920 թվական հոկտոկտեմբերի 6) լայնորեն հայտնի է դարձել «Ռուսաստանը մշուշի մեջ» (1920, հայերեն հրատարակությունը՝ 1960) գրքի շնորհիվ։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ հանդես է եկել ի պաշտպանություն ԽՍՀՄ-ի։ Ուելսը քննադատական ռեալիզմի շատ խոշոր վարպետ է, նշանակալի ավանդ ունի համընդհանուր գրական պրոցեսում։ Հերբերտ Ջորջ Ուելսը մահացել է 13․8․1946, Լոնդոնում։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  2. Encyclopædia Britannica
  3. SNAC
  4. Internet Broadway Database — 2000.
  5. Internet Speculative Fiction Database — 1995.
  6. Discogs — 2000.
  7. Անտառի գանձը / : [Պատմվածքներ] / Հ.Ջ. Ուելս; Թարգմ.՝ Հ. Զարյան; Խմբ.՝ Ա.Ղուկասյան. - Երևան։ Հայպետհրատ, 1962. - 41 էջ
  8. Անտեսանելի մարդը։ Պատերազմ օդում / Հ. Ուելս; Թարգմ.՝ Հ. Բուջիկանյան; Ստ. Ալաջաջյան; Խմբ.՝ Օ. Սանահյան. - Երևան։ Հայպետհրատ, 1959. - 446 էջ։
  9. Ռուսաստանը մշուշի մեջ։ [Ակնարկ] / Հ. Ուելս; Առաջաբ.՝ Գ. Կրժիժանովսկի; Ռուս. թարգմ.՝ Հ. Հարությունյան;. - Երևան։ Հայպետհրատ, 1960. - 112 էջ

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]