VIAF

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
VIAF
VIAF Screenshot 2012.png
viaf.org
Տեսակ չափորոշչային վերահսկողություն, data set և առցանց ծառայություն
Գրանցում չկա
Լեզու անգլերեն
Սեփականատեր Online Computer Library Center
Բացված 2012
Ընթացիկ կարգավիճակ գործում և զարգանում է
VIAF inter project linking Վիքիպահեստում

VIAF (անգլ.՝ Virtual International Authority File - Միջազգային նույնականացման վիրտուալ նիշք[1]) - չափորոշչային վերահսկողության միջազգային վիրտուալ կատալոգ (տեղեկություններ ստեղծագործությունների ու նրանց հեղինակների մասին)։ Նախագծի մշակմանը մասնակցել են մի քանի համաշխարհային խոշորագույն գրադարաններ, այդ թվում՝ Գերմանական ազգային գրադարանը, ԱՄՆ Կոնգրեսի Գրադարան[2][3]

VIAF-ը հանդիսանում է միջազգայնորեն ճանաչված դասակարգման համակարգ։ Սա մի քանի ազգային գրադարանների համատեղ նախագիծ է և կառավարվում է Առցանցային համակարգչային գրադարանային կենտրոնի (OCLC) կողմից[4]: Նախագիծը նախաձեռնել են Գերմանական ազգային գրադարանը և ԱՄՆ-ի Կոնգրեսի Գրադարանը։ Նախագիծը հիմնադրվել է 2000 թվականին[5]

Նախագծի համառոտ պատմություն[3][խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1998 թվականի ԱՄՆ-ի Կոնգրեսի Գրադարանը (LC), Գերմանական գրադարան (DNB) և OCLC ձեռնամուխ եղան հայեցակարգային նախագծի ստեղծման, որպեսզի անձնական անունների մատենագիտական գրառումները կապվեն միասնական համակարգով։

VIAF Կոնսորցիումը ձևավորվել է LC, DNB և OCLC գրավոր համաձայնությամբ 2003 թվականի օգոստոսին։ Համաձայնագիրը ստորագրվել է Բեռլինում կայացած IFLA 69-րդ Գլխավոր կոնֆերանսին։

Ֆրանսիայի ազգային գրադարանը (BNF) համաձայնագրին միացել է 2007 թվականի հոկտեմբերի 5-ի կոնսորցիումում։

Այս չորս կազմակերպությունները՝ LC, DNB, BnF և OCLC, ստանձնեցին կոնսորցիումում ղեկավարների դերը՝ ընդհանուր պատասխանատվություն ունենալով VIAF-ի, VIAF հոսթինգի և ծրագրային ապահովման մատակարարման, ինչպես նաև տվյալների մատենագրական բովանդակության համար։ Լրացուցիչ կազմակերպություններն արդեն ավելի ուշ միացան կոնսորցիումին՝ տրամադրելով ելակետային նիշքերը և VIAF-ի առաջխաղացման համար փորձ։

2010 թվականին հաստատությունների ղեկավարների շրջանում սկսվեցին լուրջ բանակցություններ և քննարկումներ VIAF-ի համար համապատասխան երկարաժամկետ կազմակերպական պայմանավորվածության համար։ Բազմաթիվ տարբերակների և աշխատանքի սկզբունքների քննարկումից հետո հեղինակները համաձայնեցին VIAF-ը վերագրել OCLC ծառայությանը։ 2011 թվականին քննարկվեցին անցման մանրամասները և բոլոր մասնակիցների համաձայնությունից հետո 2012 թվականին սկսվեց անցումը։

Նախագծի նկարագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Համակարգի նպատակն է կապել է մի քանի ազգային նույնականացուցիչներ (ինչպես, օրինակ, գերմանական GND, (նախկինում PND անձանց համար), ամերիկյան LCCN, ֆրանսիակն BNF և այլ) դասակարգման և որոնման միասնական համակարգում։ VIAF գրառումը ստանում է ստանդարտ եզակի համար, պարունակում է սկզբնաղբյուրի նախնական գրանցումների ամբողջական հավաքածուն, ինչպես նաև հղվում է դեպի բնօրինակ աղբյուրները։ Տվյալներն ազատորեն հասանելի համացանցի միջոցով և կարող են օգտագործվել հետազոտությունների և տվյալների փոխանակման նպատակով նաև գրադարանային ֆոնդերի միջոցով էլեկտրոնային տարբերակով։ Փոխադարձ թարմացումը կատարվում է ըստ Բաց արխիվների նախաձեռնության (OAI)։

Նիշքերի համարներն ավելացվում են նաև Վիքիպեդիայի կենսագրական և այլ հոդվածներում։

Օգտագործելով VIAF կայքի միջերեսը (ինտերֆեյս)՝ համակարգը թույլ է տալիս մատենագիտական գրառումների որոնում կատարել բնագրի լեզվով կամ օգտվողի լեզվով։ Տվյալների արտածումը տեղի է ունենում նույնանուն գրառումների միաձուլման ճանապարհով։ Որոնման ընթացքում օգտագործվում է ներքին ինդեքսավորումը։ Դա արվել է, որպեսզի բացառվի արգելափակումը և խուսափվի կայքի ծանրաբեռումից։ Հավաքագրման և որոնման ալգորիթմները բաժանվում են երեք կատեգորիայի՝ ուժեղ, չափավոր և թույլ, որպեսզի ապահովի ավելի մեծ անվտանգություն VIAF վիրտուալ ընդլայնված գրառումների կառուցման ժամանակ։ Գործողությունն օգտագործում է OAI պրոտոկոլ կենտրոնական սերվերից ազգային և տարածաշրջանային գործակալություններից նույնականացման նիշքի մետատվյալները հավաքագրելիս։ Համակարգը իրենից ներկայացնում է վիրտուալ ենթակարգավորում, քանի որ ամբողջական գրառումը մնում է նույնականված նիշքի բնօրինակում, իսկ տվյալների միայն մի փոքր մասն է հավաքված կենտրոնական սերվերում։ Ներկայումս նախագծում մասնակցում են 38 կատալոգագիր հաստատություններ, այդ թվում՝ 11-ը թեսթային ռեժիմում (նրանց թվում է անգլերեն Վիքիպեդիան)։ Ժամանակի ընթացքում դրանց քանակն ավելանում է։ Թեև VIAF գործառույթները ճշգրիտ են միայն շնորհիվ գործակալությունների կողմից տրամադրած տվյալների որակի, VIAF-ը դառնում է ավելի հետևողական և հուսալի համակարգ[6]:

Մասնակիցներ գրադարաններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հ/հ Շինության լուսանկար Հայերեն անվանում Բնօրինակ անվանում Տեղակայություն Երկիր Դասակարգման ծածկագիր Ցուցիչի օրինակ
1 Իտալական գրադարանների միասնական կատալոգի ինստիտուտ Istituto Centrale per il Catalogo Unico Հռոմ Իտալիա Իտալիա ICCU IT/ICCU/RAVV/088390
2 Deutsche bibliothek.jpg Գերմանիայի ազգային գրադարան Deutsche Nationalbibliothek Մայնի Ֆրանկֆուրտ Գերմանիա Գերմանիա GND DNB/11864291X
3 Getty Center - towards the GRI night.jpg Գեթի հետազոտական ինստիտուտ Getty Research Institute Լոս Անջելես, Կալիֆոռնիա Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ ԱՄՆ JPG ULAN/500327036
4 Library and Archives Canada.JPG Կանադայի գրադարան և արխիվ Bibliothèque et Archives Canada Օտտավա, Օնտարիո Կանադա Կանադա LAC LAC/0040H0370F
5 Egypt.Alexandria.BibliothecaAlexandrina.01.jpg Ալեքսանդրինի գրադարան Bibliotheca Alexandrina Ալեքսանդրիա Եգիպտոս Եգիպտոս EGAXA EGAXA/vtls000791617
6 Thomas Jefferson Building Aerial by Carol M. Highsmith.jpg Կոնգրեսի գրադարան + 8 գրադարան Library of Congress (NACO consortium) Վաշինգտոն ԿՇ Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ ԱՄՆ LCCN n/79/068416
7 Japanese National Diet Library-2007.jpg National Library Kansai.jpg Ազգային խորհրդարանային գրադարան (Ճապոնիա) 国立国会図書館 Տոկիո և Կիոտո Ճապոնիա Ճապոնիա NDL NDL/00458898
8 NLA Canberra-01JAC.JPG Ավստրալիայի ազգային գրադարան National Library of Australia Կանբերրա Ավստրալիա Ավստրալիա NLA NLA/000036180076
9 Bibliothèque nationale de France, site Richelieu (salle ovale).jpg Ֆրանսիայի ազգային գրադարան Bibliothèque nationale de France Փարիզ Ֆրանսիա Ֆրանսիա BNF cb11926775j
10 The National Library of Israel building - Amitay Katz.jpg Իսրայելի ազգային գրադարան הספרייה הלאומית Երուսաղեմ Իսրայել Իսրայել NLI NLI/000131866
11 Biblioteca Nacional de Portugal, Lisboa.jpg Պորտուգալիայի ազգային գրադարան Biblioteca Nacional de Portugal Լիսաբոն Պորտուգալիա Պորտուգալիա BNP PTBNP/56654
12 Plaza de Colón (Madrid) 02.jpg Իսպանիայի ազգային գրադարան Biblioteca Nacional de España Մադրիդ Իսպանիա Իսպանիա BNE BNE/XX933715
13 National library of sweden.jpg Շվեդիայի ազգային գրադարան Kungliga Biblioteket Ստոկհոլմ Շվեդիա Շվեդիա SELIBR SELIBR/97268
14 Vseobecna-studovna.jpg Չեխիայի ազգային գրադարան Národní knihovna České republiky Պրահա Չեխիա Չեխիա NKC NKC/jn19981002230
15 Országos Széchényi Könyvtár 1.jpg Սեչենյի անվան ազգային գրադարան Országos Széchényi Könyvtár Բուդապեշտ Հունգարիա Հունգարիա NSZL NSZL/000000001730
16 RERO: Արևմտյան Շվեյցարիայի գրադարանային ցանց Réseau des bibliothèques de Suisse occidentale or Westschweizer Bibliothekverbund Շվեյցարիա Շվեյցարիա RERO RERO/vtls013481645
17 Ֆրանսիական համալսարանների գրադարանային կոնսորցիում Système universitaire de documentation Ֆրանսիա Ֆրանսիա SUDOC SUDOC/085948470
18 Swiss National Library building-straightened.jpg Շվեյցարիայի ազգային գրադարան Schweizerische Nationalbibliothek, Bibliothèque nationale suisse, Biblioteca nazionale svizzera, Rete delle bibliotheche della Svizzera occidentale Բեռն Շվեյցարիա Շվեյցարիա SWNL SWNL/vtls000204495
19 NUKAT: Լեհաստանի գիտական գրադարանների միասանական կատալոգ NUKAT: katalog zbiorów polskich bibliotek naukowych Վարշավա Լեհաստան Լեհաստան NUKAT NUKAT/n/94202820
20 Վատիկանի գրադարան Bibliotheca Apostolica Vaticana - Վատիկան Վատիկան BAV BAV/ADV10242315
21 BIBSYS BIBSYS Տրոնհեյմ Նորվեգիա Նորվեգիա BIBSYS BIBSYS/x90952390
22 Ֆլամանդական հանրային գրադարաններ Flemish Public Libraries Բրյուսել Բելգիա Բելգիա BIBNET BIBSYS/x90952390
23 Den Sorte Diamant 1.jpg Դանիայի թագավորական գրադարան + 1 գրադարան Danish Library Center Կոպենհագեն Դանիա Դանիա ВВС 8709791159102x
24 Լատվիայի ազգային գրադարան Latvijas Nacionālā bibliotēka Ռիգա Լատվիա Լատվիա LNB-LNC LNB-LNC10-000012145
25 Warszawa-Biblioteka Narodowa.jpg Լեհաստանի ազգային գրադարան Biblioteka Narodowa w Warszawie Վարշավա Լեհաստան Լեհաստան NLP NLP-a21143511
26 Biblioteca de Catalunya - Entrada principal.JPG Կատալոնիայի գրադարան Biblioteca de Catalunya Բարսելոնա Իսպանիա Իսպանիա BNC BNC-a10604303
27 Bibliotheque nationale de Luxembourg.jpg Լյուքսեմբուրգի ազգային գրադարան Bibliothèque nationale de Luxembourg Լյուքսեմբուրգ Լյուքսեմբուրգ Լյուքսեմբուրգ

Գրադարաններ և ծրագրեր, որոնք ներգրավված են փորձարկման ռեժիմում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հ/հ Շինության լուսանկար Հայերեն անվանում Բնօրինակ անվանում Տեղակայություն Երկիր Դասակարգման ծածկագիր Ցուցիչի օրինակ
1 Российская национальная библиотека.jpg Ռուսաստանի ազգային գրադարան Российская национальная библиотека Սանկտ Պետերբուրգ Ռուսաստան Ռուսաստան RSL RSL/nafpn-000084026
2 KoninklijkeBibliotheek2.jpg Նիդերլանդների ազգային գրադարան Koninklijke Bibliotheek Հաագա Նիդերլանդներ Նիդերլանդներ NTA NTA/068808658
3 National Library, Singapore.JPG Ազգային ժողովի գրադարան 国家图书馆管理局 - Սինգապուր Սինգապուր NLB NLB/18487957
4 Bibliothèque nationale du Liban 2.jpg Լիբանանի ազգային գրադարան المكتبة الوطنية اللبنانية‎ Բեյրութ Լիբանան Լիբանան LNL LNL/33485
5 Պերսևս նախագիծ ‎‎Perseus Թաֆթսի համալսարան (Մաքս Պլանկի միություն) Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ ԱՄՆ (Գերմանիա Գերմանիա) PERSEUS PERSEUS/author.236.1
6 Wikipedia-logo-v2.svg Վիքիպեդիա ‎‎Wikipedia Սան Ֆրանցիսկո Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ ԱՄՆ Wikipedia
7 International Standard Name Identifier ISNI Լոնդոն Մեծ Բրիտանիա Մեծ Բրիտանիա ISNI ISNI/0000 0001 2137 6443
8 NSK Zagreb.jpg Զագրեբի ազգային և համալսարանական գրադարան Nacionalna i sveučilišna knjižnica u Zagrebu Զագրեբ Խորվաթիա Խորվաթիա
9 2 չփաստաթղթավորված նախագիծ

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. http://www.gpntb.ru/win/inter-events/crimea2005/disk/140.pdf
  2. Kelley Michael, Schwartz Meredith (2012)։ «VIAF service transitions to OCLC»։ Library Journal (Media Source) 137 (8): 16 
  3. 3,0 3,1 VIAF, OCLC, http://www.oclc.org/viaf/ .
  4. «About OCLC»։ OCLC։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-09-16-ին։ Վերցված է 2010-03-18 
  5. Analysis and Reflections on VIAF, Virtual International Authority File // JLIS, Vol. 1, No. 2 (2010), Manzotti, DOI:10.4403/jlis.it-4520: «Virtual International Authority File (VIAF) is a joint experiment of the Library of Congress (LC), the Deutsche Nationalbibliothek (DNB), and the Bibliothèque Nationale de France (BNF) with Online Computer Library Center (OCLC).
  6. Analysis and Reflections on VIAF, Virtual International Authority File // JLIS, Vol. 1, No. 2 (2010), Manzotti, DOI:10.4403/jlis.it-4520, «Abstract»

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]