Լոնդոն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Քաղաք
Լոնդոն
անգլ.՝ London
Դրոշ Զինանշան
Flag of the City of London.svg Coat of Arms of The City of London.svg

London Lead Image.jpg
Կոորդինատներ: 51°30′26″ հս․ լ. 00°07′39″ ամ. ե. / 51.50722° հս․. լ. 0.12750° ավ. ե. / 51.50722; 0.12750
Երկիր Մեծ Բրիտանիա Մեծ Բրիտանիա
Ներքին բաժանում 33 վարչական շրջան
Հիմնադրված է մոտ. 43 թ.
Այլ անվանումներ Լոնդինիում, Լյունդենբուրգ
Մակերես 1706,8 կմ²
ԲԾՄ 35±1 մետր
Բնակչություն 7 556 900 մարդ (2007)
Խտություն 4 761 մարդ/կմ²
Ագլոմերացիա 12 300 000-ից մինչև 13 945 000
Տեղաբնականուն լոնդոնցի
Ժամային գոտի UTC0, ամառը UTC+1
Հեռախոսային կոդ +44 20
Փոստային ինդեքսներ E, EC, N, NW, SE, SW, W, WC, BR, CM, CR, DA, EN, HA, IG, KT, RM, SM, TN, TW, UB և WD
Պաշտոնական կայք london.gov.uk (անգլ.)
##Լոնդոն (Մեծ Բրիտանիա)
Red pog.png

Լոնդոն (անգլ.՝ London), Միացյալ Թագավորության և Անգլիայի մայրաքաղաքը։ Միացյալ թագավորության և Եվրամիության խոշորագույն քաղաքն է։ Տեղակայված է Թեմզա գետի ափերին և բնակեցված է եղել գրեթե երկու հազարամյակ առաջ։ Լոնդոնի պատմությունը սկիզբ է առնում Հռոմեական կայսրությունից։ Հռոմեացիները քաղաքին տվել էին Լոնդինիում անունը[1]. Լոնդոնի հնագույն կորիզ հանդիսացող Լոնդոնի Սիթին մինչ օրս պահպանում է իր միջնադարյան սահմանները։ Սկսած 19-րդ դարից` «Լոնդոն» անունը վերաբերում է նաև այս կորիզը շրջապատող բնակավայրերին[2]։ Մեծ Բրիտանիայի վարչական բաժանման համաձայն՝ քաղաքը բաժանվում է Լոնդոնի շրջանի[3] և Մեծ Լոնդոն վարչական շրջանի[4], որը կառավարում են ընտրված Լոնդոնի քաղաքապետը և Լոնդոնի ժողովը[5]։

Լոնդոնն առաջատար քաղաք է իր արվեստով, առևտրով, կրթությամբ, ժամանցային վայրերով, նորաձևությամբ, ֆինանսներով, առողջապահությամբ, ԶԼՄ-ներով, մասնագիտական ծառայություններով, գիտությամբ, տուրիզմով և տրանսպորտով, որոնք քաղաքը դարձնում են առավել հայտնի[6]։ Այն համարվում է աշխարհի ֆինանսական կենտրոնը՝ Նյու Յորքի հետ միասին[7][8][9] և նրա ՀՆԱ-ն ամենամեծն է Եվրոպական քաղաքների մեջ[10]։ Լոնդոնը նաև համարվում է աշխարհի մշակութային մայրաքաղաքը[11][12][13][14]։ Այն աշխարհում ամենաշատ այցելվող քաղաքն է[15] և ունի աշխարհում ամենազբաղված օդանավակայանը[16]։ Լոնդոնի 43 բուհերն ունեն բարձրագույն կրթության ամենամեծ խտությունը Եվրոպայում[17]։ 2012-ին Լոնդոնը երրորդ անգամ ընդունեց Ամառային օլիմպիական խաղերը[18]։

Լոնդոնն ունի բազմազան ժողովրդագրություն և մշակույթ, Լոնդոնում խոսում են ավելի քան 300 լեզուներով[19]։ 2011 թվականի մարտին Լոնդոնում պաշտոնապես հաշվվում էր 8.174.100 բնակիչ, ինչի շնորհիվ այն դառնում է Եվրոպական Միության՝ ամենաշատ բնակչություն ունեցող քաղաքը[20][21]. քաղաքի բնակչությունը կազմում է Միացյալ Թագավորության բնակչության 12,5%-ը[22]։ Մեծ Լոնդոնը, որի բնակչությունը կազմում է 8,278,251 մարդ, ամենախիտ բնակեցված քաղաքն է Եվրոպական Միությունում[23], իսկ Լոնդոնի մետրոպոլիայի տարածքը ամենամեծն է ԵՄ-ում ընդհանուր 12 միլիոն բնակչությամբ[24][25]: 1831-1925 թվականներին Լոնդոնն ունեցել է աշխարհի քաղաքների մեջ ամենաշատ բնակչությունը[26]:

Լոնդոնում կա Համաշխարհային ժառանգության չորս օբեկտ՝ Թաուերը, Քյուի թագավորական բուսաբանական այգիները, Վեստմինստերյան պալատում գտնվող Վեստմինստերյան աբբայությունը և Սուրբ Մարգարեթ եկեղեցին ու պատմական հուշարձան Գրինվիչը (որտեղ գտնվում է Գրինվիչի աստղադիտարանը)[27]: Մյուս տեսարժան վայրերն են Բուքինգեմյան պալատը, Լոնդոնի աչքը, Պիկադիլի հրապարակը, Սուրբ Պողոսի Տաճարը, Թաուեր կամուրջը, Տրաֆալգարյան հրապարակը և Ուեմբլի մարզադաշտը։ Լոնդոնում կան նաև մեծ թվով թանգարաններ, պատկերասրահներ, գրադարաններ, սպորտային միջոցառումների վայրեր և մշակութային օջախներ, ներառյալ Բրիտանական թանգարանը, Լոնդոնի ազգային պատկերասրահը, Թեյթ բրիտանական պատկերասրահը, Բրիտանական գրադարանը, Ուիմբիլդոնը և 40 Ուեսթ Էնդ թատրոնները[28]։ Լոնդոնի մետրոպոլիտենն ամենահին մետրոպոլիտենն է աշխարհում[29]։

Բովանդակություն

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

    1rightarrow.png Հիմնական հոդված՝ Լոնդոնի պատմություն


Անվանում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լոնդոն անվանման ծագումնաբանությունը բազմակարծիք է[30]։ Այն հնագույն անվանում է և առաջին հիշատակումները գալիս են 2-րդ դարից։ 121 թվականին այն անվանվել է Լոնդինիում (անգլ.՝ Londinium), որը ունի Ռոմանո-Բրիտանական ծագում[30]։ Ամենաառաջին բացատրությունը, որը ներկայումս ժխտվում է, տվել է Գելֆրիդ Մանմուտսկին իր Historia Regum Britanniae աշխատությունում[30]։ Ըստ այս վարկածի, երբ քաղաքին տիրանում է Լուդ թագավորը, այն անվանում է Kaerlud[31]։

Սկսած 1898-ից որոշ գիտնականների կողմից ընդունվում էր, որ Լոնդոն բառը եկել է կելտերենից և նշանակում է վայր, որը պատկանում է մարդու Լոնդինիոս անվանմամբ. այս վարկածը հետագայում նույնպես ժխտվեց[30]։ 1998-ին անգլիացի լինգվիստ Ռիչարդ Կոտեսը բերեց մի վարկած, ըստ որի անվանումը գալիս է նախակելտական *(p)lowonida բառից, որը նշանակում է 'գետը չափազանց լայն է և ծանծաղուտ, և բացատրում է, որ այս անվանումը տրվել է Թեմզայի այն մասին, որը անցնում է Լոնդոնով, այնուհետև այստեղ հիմնվել է կելտական բնակավայր *Lowonidonjon անվանմամբ[32], այս վարկածը բավական աղմուկ բարձրացրեց։

Մինչ 1889-ը Լոնդոն անվանումը պաշտոնապես օգտագործվել է միայն Լոնդոն սիթիում, բայց հետո նաև օգտագործվեց Լոնդոնյան կոմսություն և այժմյան Մեծ Լոնդոն անվանումներում[2]։

Լոնդոն անվանումը կարող է բխել Թեմզա գետից

Նախապատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Չնայած կան ապացույցներ, որ Լոնդոնի տարածքում եղել են կելտական բնակավայրեր, հիմնական բնակավայրը կառուցվել է hռոմեացիների կողմից 43 թվականին[33]։ Գրեթե 17 տարի անց՝ մոտ 61 թվականին, Իցենի ցեղը Բոդիկա թագուհու գլխավորությամբ գրավեցին բնակավայրը՝ հողին հավասարեցնելով այն[34]։ Քաղաքը դժվարությամբ ազատագրեց ու վերականգնեցին Կոլչեստերը, և 100 թվականին այն հռչակեց Հռոմեական Բրիտանիայի մայրաքաղաք։ Այն բարգավաճեց 2-րդ դարում և ուներ մոտ 60.000 բնակիչ։ 7-րդ դարում Անգլո-Սաքսոնները կառուցեցին նոր բնակավայր, որն անվանեցին Լյունդենվիկ։ Նոր բնակավայրը գտնվում էր Հռոմեական Լոնդոնից երկու կմ հեռավորության վրա[35]։

Նոր բնակավայրում բարգավաճում էր ձկնորսությունը, առևտուրը, մինչ քաղաքը գրավեցին Վիկինգները, բնակավայրի բնակչությունը տեղափոխվեց հռոմեական Լոնդոն, որտեղ մեծ պարիսպները պետք է պաշտպանեին նրանց[36]։ Վիկինգների հարձակումները շարունակվեցին ուժեղանալ մինչև 886 թվականը, երբ Ալֆրեդ Մեծը ազատագրեց Լոնդոնը և խաղաղություն հաստատեց դանիական առաջնորդ Գուտրումի հետ[37]։ Սաքսոնական Լունդենվիկ քաղաքը վերանվանվեց Ealdwic ("հին քաղաք"), ներկայիս Օլդվիչ, որը գտնվում է ներկայիս Վեստմինսթերում[38]։

1300-ին Լոնդոնը դեռևս գտնվում էր Հռոմեական պարիսպների միջև։

Վերջին երկու բացահայտումները վկայում են, որ Լոնդոնն ավելի հին է, քան մինչ այդ համարվում էր։ 1999-ին Վոկսհոլյան կամուրջի մոտ հայտնաբերվել են Բրոնզե դարում կառուցված կամուրջի մնացորդներ[39]։

2010-ին Վոկսհոլյան կամրջի հարավում՝ Թեմզայի ափին, հայտնաբերվել է մ.թ.ա. 4500 թվականի բնակավայրի մնացորդներ[40]։

Միջին դարեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լանկասերների նստավայրը հարձակման է ենթարկվում յորքիսների կողմից։

5-րդ դարում հռոմեական կայսրության փլուզումից հետո Լոնդոնը մասամբ լքվեց։ Սակայն սկսած 6-րդ դարից մի Անգլոսաքսյան բնակավայր հայտնի Լունդենվիկ անվանվանմամբ հիմնվեց ռոմանական Լոնդոնի արևմուտքում, ներկայիս Կովենթ Գարդենի և Ստրանդի վայրում, ունենալով ընդամենը 10-12.000 բնակչություն[35]։ 9-րդ դարում Լոնդոնը բազմակի անգամ հարձակման ենթարկվեց Վիկինգների կողմից, ստիպելով բնակչությանը բնակություն հաստատել հին ռոմանական Լոնդոնի տարածքում, որտեղ կարող էին պատսպարվել պարիսպների տակ։[36]։ Երբ Անգլիայի թագավորությունը միավորվեց 10-րդ դարում, Լոնդոնը արդեն երկրի ամենամեծ քաղաքն էր իր հարուստ առևտրային կապերով և հանդիսանում էր քաղաքական կենտրոն։

11-րդ թագավոր Էդվարդ խոստովանողը վերագտավ և վերակառուցեց Վեստմինստերյան աբբայությունը և Վեստմինստերը, որը գտնվում է Լոնդոնից քիչ հեռու, և այն դարձրեց թագավորի նստավայր։ Այս իրադարձությունից հետո Վեստմինստերը համարվում է կառավարության բզինես կենտրոն[41]։

Վեստմինստերյան աբբայությունը Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտ է և հանդիսանում է Լոնդոնի ամենահին և ամենակարևոր վայրերից մեկը, ինչպես երևում է կտավում (Կանալետտո, 1749)

Հաստնիգսի ճակատամարտում իր հաղթանակից հետո Ուիլիամ Նվաճող թագադրվեց Վեստմինստերյան աբբայությունում 1066-ի սուրբ ծննդյան օրը[42]։ Ուիլյամը կառուցեց Թաուեր, շատ Նորմանդական ամրոցներ վերակառուցեց քարից, որպեսզի ահազդի հարավարևելյան մասում ապրող բնակչությանը[43]։ 1097-ին, Ուիլյամ II-ը սկսեց Վեստմինստերյան դահլիճի կառուցումը աբբայութան մոտ, որը հետագայում հիմք հանդիսացավ նոր Վեստմինստերյան պալատի համար[44][45]։

12-րդ դարի ընթացքում կենտրոնական կառավարության կազմը, որը մեծապես կենտրոնացված էր թագավորի շուրջը սկսեց կենտրոնանալ մեկ վայրում։ Այս վայրը Վեստմինստեր էր, սակայն երբ գանձարանը տեղափոխվեց Վինչեստեր, մի մասը տեղափոխվեց Տաուեր։ Մինչդեռ Վեստմինստեր Սիթիին վերածվեց կառավարության մայրաքաղաքի, նրա հարևան Լոնդոնը դարձավ Անգլիայի ամենամեծ քաղաքը և առևտրային կենտրոնը իր սեփական կառավարման մարմիններով։ 1100-ին Լոնդոնի բնակչությունը 18.000 էր, իսկ 1300 թվականին այն դարձավ 100.000[46]։

Ժանտախտի տարիներին 14-րդ դարի կեսերին Լոնդոնի բնակչության երրորդ մասը մահացավ[47]։ Լոնդոնը 1381-ին գտնվում էր Ուտ Թեյլորի ապստամբության կենտրոնում[48]։

Վաղ ժամանակակից[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լոնդոնի մեծ հրդեհը տարածվել է քաղաքի զգալի հատվածներում 1666 թվականին։
Լոնդոնը 1806-ին

Թյուդորների ժամանակաշրջանի ընթացքում բարեփոխումները վերափոխում էին կրոնը դեպի բողոքականություն, Լոնդոնում եկեղեցու սեփականությունը աստիճանաբար սկսեց պատկանել մասնավորին[49]։ Բրդյա հագուստների նյութերը ներմուծվում էին Լոնդոն պատմական Նիդերլանդների տարածքից, որոնք քաղաքում վերամշակվում և ուղարկվում էին երկրի մյուս հատվածներ։ Անգլիական տեխնոլոգիաները դեռ չէին կիրառվում Եվրոպայի հյուսիս արևմտյան մասում։ Առևտրային ուղիները դեպի Իտալիա և Միջերկրական ծով անցնում էին Անդվերպենով և Ալպերի վրայով, ծովային ճանապարհը, որը անցնում էր Ջիբրալթարի նեղուցով կարող էին անցնել միայն իտալական նավերը։ Անգլիացի նավագնացների կողմից Նիդերլանդների վերաբացումից հետ 1565-ի սկսվեց մեծ առևտրային հարաբերություններ[50][51]։ Մերկանտիլիզմը աճեց մոնոպոլիսատկան ձեռնարկությունների ինչպիսիք են Արևմտահնդկական ընկերությունը, որը իրականացնում էր Նոր աշխարհի հետ առևտուրը։ Լոնդոնը դարձավ Հյուսիսային ծովի գլխավոր նավահանգիսը, այստեղ սկսեցին գաղթել Անգլիայից և արտասահմանից Բնակչությունը աճեց 1530-ի 50.000-ի փոխարեն 1605-ին դարձավ 225.000[49]։

16-րդ դարում Ուիլյամ Շաքսպիրը և նրա ժամանակակիցները ապրեցին և ստեղծագործեցին Լոնդոնում, այս ժամանակ մեծ վերելք ապրեց թատրոնը։ Լյուդորների ժամանակաշրջանի վերջում՝ 1603-ին, Լոնդոնի տարածքը դեռևս փոքր էր։1605 թվականի նոյեմբերի 5-ին Վառոդների սադրանքից հետո Ջեյմս I-ի վրա կատարվեց մահափորց Վսետմենստերում[52]։ 17-րդ դարում Լոնդոնի բնակչության մեծ մասը վարակվեց Ժանտախտով, արդյունքում մահացավ 100.000 մարդ, կամ քաղաքի բնակչության հինգերորդ մասը[53]։

Լոնդոնի մեծ հրդեհը բռնկվեց 1666-ին և արագ տարածվեց քաղաքի փայտե տներով[54]։ Վերակառուցում տևեց ավելի քան տաս տարի, արը ղեակավարեց Ռոբերտ Հուկը, ով քաղաքի գլխավոր տեսուչն էր[55]։ 1708-ին ավարտվեց Կրիստոֆեր Ռենի գլուխ գործոցը համարվող Սուրբ Պողոսի տաճարի շինարարությունը։ Գերորգյան ժամանակաշրջանի ընթացքում արևմուտքում կառուցվեցին նոր թաղամասեր ինչպեսին են Մայֆայրը, կառուցվեցին նոր կամուրջներ Թեմզային երկայնքով։

1762-ին Գեորգ III-ը սկսեց Բուքինգեմյան պալատի շինարարությունը, որը ընդարձակվեց հաջորդ 75 տարիների ընթացքում։ 18-րդ դարի ընթացում աճեցին հանցագործությունները և 1750-ին ստեղծվեց առաջին արհեստավարժ ոստիկանությունը[56]։ Արդյունքում ավելի քան 200 հանցագործ մահապատժի ենթարկվեցին[57]։ Երեխաների 74 տոկոսը մահանում էին մինչև 5 տարին լրանալը[58]։ Սրճարանները դարձան քննարկումների ամենահայտնի վայրերը, մամուլի աճի հետ աճեց թերթերի քանակը, Ֆլիտ Սթրիթը դարձավ Բրիտանական մամուլի կենտրոն։

Ուշ ժամանակակից[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բրիտանական կամավորական զորակոչիկները Լոնդոնում, Օգոստոս 1914
Ռմբակոծված Լոնդոնի փողոցները Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ

Լոնդոնը ամենամեծ քաղաքն էր 1831-ից 1925 թվականներին[59]։ Լոնդոնի գերբնակեցված վիճակը բերեց խոլերա համաճարակի[60], խլելով 14.000 մարդու կյանք 1848 թվականին և 6000 կյանք՝ 1866 թվականին[61], Բնակչության աճը ստիպեց կառուցել աշխարհում առաջին քաղաքային տրասպորտը։ Լոնդոնը ռմբակոծվեց առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, քաղաքը մեծ ավերածությունների ենթարկվեց նաև երկրորդ համաշխարհային պատերզամի ժամանակ, այդ ժամանակ Լյուֆտվաֆեի ռմբակոծություններից մահացան մոտ 30.000 Լոնդոնցի։ Անմիջապես պատերազմից հետո 1948-ին Լոնդոնում կազմակերպվեց Ամառային օլիմպիական խաղեր, որի բացումը տեղի ունեցավ Ուեմբլի մարզադաշտում։

1951-ին Սաութբանկում տեղի ունեցավ Բրիտանական փառատոնը։ 1952-ի Մեծ սմոգ ստիպեց 1956-ին ընդունել օրենք մաքուր օդի մասին, արդյունքում զգալիորեն վերացավ քաղաքի ծուխը, որը վատ համբավ էր բերում քաղաքին։ 1940-ականներին Լոնդոնը դարձավ բազմաթիվ ներգաղթյալների տուն, հիմնականում թագավորության տարածքներից ինչպիսիք են Ճամայկան, Հնդկաստանը, Բանգլադեշը և Պակիստանը, դարձնելով Լոնդոնը ամենադիվերսիֆիկացված քաղաքը Եվրոպայում։

1690-ականների կեսերից Լոնդոնը դարձավ երիտասարդական մշակույթի կենտրոն։ Նորաձևության դերը վերականգնվեց Ֆանկ ժամանակաշրջանում։ 1965-ին Լոնդոնի քաղաքական դաշտը ընդարձակեց իր սահմանները և ստեղծվեց Մեծ Լոնդոնի խորհուրդը։ Հյուսիսային Իռլանդիայի խռովությունների ժամանակ Լոնդոնը ռմբակոծության ենթարկվեց։ Ռասիստական անհավասարությունը 1981-ին չեղյալ հայտարարվեց Բրիքստոնի ապստամբությունից հետո։ Մեծ Լոնդոնի բնակչությունը Երկրորդ համաշխարհայինից հետո սկսեց նվազել, 1939-ին քաղաքի բնակչությունը 8,6 միլիոն էր, իսկ 1980-ականներին այն նվազեց մինչև 6,8 միլիոնի։ Լոնդոնի հիմնական նավահանգիստները դարձան Ֆելիքստոուն և Թիբուրին։ Այն մեծ դեր խաղաց լոնդոնի ֆինանսական կենտրոն դառնալուն 1980-ականներին։

Թեմզայի պատնեշի շինարարությունները ավարտվեցին 1980-ականներին, այն կոչված էր պաշտպանելու քաղաքը ջրհեղեղներից։ Մեծ Լոնդոնի խորհորդը լուծարվեց 1986-ին, մինչև 2000 թվականը Լոնդոնը միակ մեծ քաղաքն էր առանց կառավարության, բայց դրանից հետո կազմավորվեց նոր կառավարության ավելի լայն լիազորություններով։ 21-րդ դարի սկիզբը տոնելու համար կառուցվեցին Միլենիում Դոմը, Լոնդոնի աչքը և Միլենիում կամուրջը։ 2012-ին Լոնդոնը ընդունեց ամառային օլիմպիական խաղերը դարձնելով միակ քաղաքը, որը ընդունել է օլիմպիական խաղերը 3 անգամ[62]։

Կառավարություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տեղական կառավարություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լոնդոնի կառավարությունը բաժանված է երկու ճյուղի, ռազմավարական ճյուղ և տեղական ճյուղ։ Ռազմավարական կառավարությունը հսկում է Մեծ Լոնդոնի կառավարումը, իսկ տեղական կառավարությունը հսկում է 33 վարչական համայնքների կառավարումը[63]։ Ռազմավարական կառավարությունը բաժանվում է երկու մասի, Լոնդոնի քաղապետը և Լոնդոնի ժողովը, ով հաստատում է քաղաքի բյուջեն ամեն տարի։. Ռազմավարական կառավարության կենտրոնը Սիթի Հոլն է, որը գտնվում է Սաութվորքում, քաղաքապետն է Սադիկ Խանը։ Քաղաքապետը հաստատում է քաղաքի ռազմավարական պլանը, որը վերջին անգամ վերանայվել է 2011-ին[64]։ Ժողովը կազմված է 32 տեղական համայնքների անդամներից և Լոնդոն Սիթի կորպորացիայի անդամներից[65]։ Նրանք պատասխանատու են տեղական ծառայությունների համար, ինչպիսիք են աղբահանությունը, դպրոցները, սոցիալական ծառայությունները, Ճանապարհաշինությունը և այլն։ Այնպիսի գործառնությունների ինչպիսիք են թափոնների կառավարումը ժողովը վերահսկում է համատեղ տեղական կառավարման մարմինների հետ։2009-2010-ին Լոնդոնի կառավարության ընդհանուր ծախսերը կազմել են 22 միլիոն ֆունտ[66]։

Հսկողությունը Մեծ լոնդոնում բացի Լոնդոն քաղաքից իրականացնում են Մետրոպոլի ոստիկանական ուժերը, որոնց ղեկավարում է քաղաքապետի ենթակայության տակ գտնվող (MOPAC) մարմինը[67][68]։ Լոնդոն Սիթին ունի իր սեփական ոստիկանությունը, որը կոչվում է Լոնդոնի ոստիկանություն[69]։ Բրիտանական տրանսպորտային ոստիկանությունը հսկում է քաղաքի երկաթուղային տրանսպորտը և մետրոպոլիտենը[70]։

Լոնդոնի հրշեջ ջոկատը Մեծ Լոնդոնի հրշեջ ծառայությունն է։ Այն համարվում է երրորդ ամենամեծ հրշեջ ջոկատը աշխարհում։[71] Շտապօգնության ծառայությունը իրականացվում է Լոնդոնի շտապօգնության բրիգադի կողմից, որը աշխարհում ամենամեծն է[72]։

Ազգային կառավարություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լոնդոնը Մեծ Բրիտանիայի կառավարության նստավայրն է, որը գտնվում է Վեստմինստերի պալատի մոտ։ Շատ կառավարական դեպարտամենտներ գտնվում են Խորհրդարանի մոտ, Վայթհոլլի երկայնքով, ներառյալ վարչապետի նստավայրը, որը գտնվում է Դաունինգ սթրիթ 10 հասցեում[73]։

Աշխարհագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

    1rightarrow.png Հիմնական հոդված՝ Լոնդոնի աշխարհագրություն

Կառուցվածք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լոնդոնի տարածքը մտնում է Մեծ Լոնդոն վարչատարածքային միավորի մեջ: Հնագույն Լոնդոն Սիթին ժամանակին ընդգրկում էր ամբողջ բնակավայրը, սակայն բնակչության աճի հետ միավորվեցին նաև մերձքաղաքյա բնակավայրերը և ստեղծվեց ներկայիս Լոնդոնը[74]: Մեծ Լոնդոնի 40 տոկոսը ծածկում է Լոնդոնի փոստային տարածքը, սակայն մնացած մասը փոստային հասցեներում օգտագործում է ԼՈՆԴՈՆ անվանումը[75][76]:

Ներքին Լոնդոնը տիեզերքից
Կենտրոնական Լոնդոնի Քարտեզը

Լոնդոնի հեռախոսային տարածաշրջանի կոդը (020) ծածկում է մեծ տարածք Մեծ Լոնդոնի կազմում, չնայած որոշ շրջաններ միացված չեն հեռախոսային գոտուն:

Արտաքին հատվածի բնակչության աճը այժմ կանխվում է Մետրոպոլիտենի կանաչ գոտով[77], սակայն արտաքին հատվածում բնակելի տարածքի ընդլայնումը մոտենում է Մեծ Լոնդոնի սահմաններին: Մեծ Լոնդոնը բաժանվում է ներքին Լոնդոնի և արտաքին Լոնդոնի[78]: Քաղաքը Թեմզա գետով բաժանվում է Հյուսիսային և Հարավային մասերի, որի կենտրոնում գտնվում է Կենտրոնական Լոնդոնը:

Կարգավիճակ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լոնդոնի հետ միասին Լոնդոն Սիթին և Վեսմինստեր Սիթին ունեն քաղաքւ կարգավիճակ,ինչպես նաև Լոնդոն Սիթին և Մեծ Լոնդոնը ունեն ավանդական երկրի կարգավիճակ:[79] Մեծ Լոնդոնի տարածքում նախկինում եղել են մի քանի պատմական երկրներ, ինչպիսիք են Միդլսեկսը, Քենթը, Սարեյը և Հերթֆորդշայրը[80]: Անգլիայի մայրաքաղաք, հետագայում նաև Մեծ Բրիտանիայի պաշտոնապես հայտարարաման որևէ փաստաթուղթ չի ստեղծվել[Ն. 1]:

Իր կարգավիճակը ստացել է սահմանադրական կոնվենցիայով, դարձնելով իր կարգավիճակը որպես դե ֆակտո մայրաքաղաք: 12-րդ և 13-րդ դարերում Վեստմինստերյան պալատի զարգացման հետ, Անգլիայի մայրաքաղաքը տեղափոխվեց Վինչեստեր: Շատ հաճախ Մեծ Լոնդոնը համարվում է Անգլիայի շրջան[3]:

Տեղագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մեծ Լոնդոնի ընդհանուր մակերեսը կազմում է 1583 կմ քառակուսի, որում ապրում է 7.172.036 մարդ 2001 թվականի դրությամբ և խտությունը կազմում 4542 մարդ քառակուսի կիլոմետր: Լոնդոնի մետրոպոլիտենի մակերեսը կազմում է 8383 կմ կառակուսի, ապրում է 13.709.000 մարդ և խտությունը կազմում է 1510 մարդ քառակուսի կմ[84]: Ժամանակակից Լոնդոնը գտնվում է Թեմզա գետի ավազանում, որը նավարկելի գետ է և անցնում է քաղաքի հարավ արևմուտքից դեպի արևելք: Թեմզայի գետահովտում են գտնվումՊառլամենտի շենքը, Էդինգթոն հիլսը և Փրայմռոզ հիլը: Թեմզան ժամանակին ավելի ընդարձակ էր իր մեծ ճահճային գոտիներով, մակընթացության ժամանակ նրա լայնությունը հինգ անգամ գերազանցում էր ներկայիս լայնությանը[85]:

Վիկտորիայի ժամանակաշրջանից թեմզայի հունը նեղացվել է, իսկ շատ վտակներ ներկայումս անցնում են գետնի տակով: Թեմզան մակընթաց գետ է և Լոնդոնում ջրհեղեղը հավանական է[86]: Այս վտանգից խուսափելու համար 1974 թվականին սկսվեց Թեմզայի պատնեշի շինարարությունը: Պատնեշը կոչված է պաշտպանել քաղաքը մինչև 2070 թվականը, իսկ հետագա պաշտպանության հարցը դեռևս քննարկվում է[87]:

Կլիմա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

    1rightarrow.png Հիմնական հոդված՝ Լոնդոնի կլիմա
Լոնդոնը 2013 թվականի դեկտեմբերին
Ամառային ջերմաստիճանի միջինը տատանվում է 22°C և 26°C միջև, սակայն գրանցված ամենաբարձր ջերմաստիճանը 38°C է:

Լոնդոնը ունի հանգիստ օվկիանոսային կլիմա (Կյոպպեն. Cfb ), ինչպես հարավային Բրիտանիայի բոլոր քաղաքներում: Չնայած Լոնդոնը ունի անձրևային քաղաքի վարկանիշ, սակայն այն տեղումների քանակով զիջում է (տարեկան 601մմ) Հռոմին, Բորդոյին, Թուլուզին, Նեապոլին, Սիդնեյին և Նյու Յորքին[88][89][90][91][92][93][94]: Ջերմաստիճանի առավելագույնը եղել է 2003 թվականի օգոստոսին 38.1 °C[95], իսկ նվազագույնը -16.1 °C 1962 թվականի հունվարին[96]:

Ամառները հիմնականում տաք են, երբեմն շոգ: Միջինում տարվա մեջ 31 օր Լոնդոնում ջերմաստիճանը բարձր է25 °C-ից և 4,2 օր`30.0 °C-ից:

Ձմեռները հիմնականում զով ու խոնավ են, ջերմաստիճանի փոքր տատանումներով: Ձյուն գալիս է հազվադեպ` իր հետ բերելով ճանապարհատրանսպորտային բարդություններ: Գարունը և աշունը համարյա չեն տարբերվում ջերմաստիճանով: Որպես մեծ քաղա` Լոնդոնի տարբեր մասերի ջերմաստիճանները կարող են մեծ տարբերություն ունենալ[97]:

Լոնդոնի կլիմայական տվյալները
Ամիս հունվ փետ մարտ ապր մայ հուն հուլ օգոս սեպ հոկ նոյ դեկ Տարի
Ռեկորդային բարձր °F 63 67.6 75.6 84.9 91 96.1 98.1 100.6 95.7 85.8 69.4 63.3 100.6
Միջին բարձր °F 46.6 47.1 52.3 57.6 64.2 69.8 74.3 73.8 67.8 59.9 52 46.9 59.4
Միջին ցածր °F 36.1 35.8 39 41.9 47.7 53.1 57 56.7 52.5 47.1 40.8 36.9 45.5
Ռեկորդային ցածր °F 8.2 14.7 22.8 27.3 30.4 34.7 42.1 42.6 35.2 26.1 19.4 10.8 8.2
Տեղումներ դյույմ 2.173 1.61 1.638 1.72 1.945 1.776 1.752 1.949 1.933 2.697 2.323 2.173 23.689
Ռեկորդային բարձր °C 17.2 19.8 24.2 29.4 32.8 35.6 36.7 38.1 35.4 29.9 20.8 17.4 38.1
Միջին բարձր °C 8.1 8.4 11.3 14.2 17.9 21.0 23.5 23.2 19.9 15.5 11.1 8.3 15.2
Միջին ցածր °C 2.3 2.1 3.9 5.5 8.7 11.7 13.9 13.7 11.4 8.4 4.9 2.7 7.5
Ռեկորդային ցածր °C −13.2 −9.6 −5.1 −2.6 −0.9 1.5 5.6 5.9 1.8 −3.3 −7.0 −11.8 −13.2
Տեղումներ մմ 55.2 40.9 41.6 43.7 49.4 45.1 44.5 49.5 49.1 68.5 59.0 55.2 601.7
Միջ. տեղումների օրեր (≥ 1.0 mm) 11.1 8.5 9.3 9.1 8.8 8.2 7.7 7.5 8.1 10.8 10.3 10.2 109.5
Միջին ամսական արևային ժամ 61.5 77.9 114.6 168.7 198.5 204.3 212.0 204.7 149.3 116.5 72.6 52.0 1 632,6
աղբյուր: [98][99]
Լոնդոնի կենտրոնի կլիմայական տվյալները
Ամիս հունվ փետ մարտ ապր մայ հուն հուլ օգոս սեպ հոկ նոյ դեկ Տարի
Միջին բարձր °C (°F) 8.5
(47.3)
8.9
(48)
11.7
(53.1)
15.7
(60.3)
18.6
(65.5)
22.4
(72.3)
23.6
(74.5)
23.2
(73.8)
20.8
(69.4)
16.1
(61)
11.9
(53.4)
8.6
(47.5)
15.8
(60.4)
Միջին օրական °C (°F) 6.8
(44.2)
6.8
(44.2)
8.8
(47.8)
12.0
(53.6)
14.8
(58.6)
18.3
(64.9)
19.6
(67.3)
19.4
(66.9)
17.3
(63.1)
13.5
(56.3)
10.0
(50)
7.0
(44.6)
12.8
(55)
Միջին ցածր °C (°F) 5.0
(41)
4.7
(40.5)
5.8
(42.4)
8.2
(46.8)
10.9
(51.6)
14.1
(57.4)
15.5
(59.9)
15.5
(59.9)
13.7
(56.7)
10.9
(51.6)
8.0
(46.4)
5.4
(41.7)
9.8
(49.6)
Աղբյուր #1: [100]
Աղբյուր #2: [101]

Շրջաններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լոնդոնի հսկայական տարածքը հաճախ բաժանում են շրջանների, ինչպիսիք են Բլումսբերին, Մեյֆերը, Ուեմբլին և Վայթչապելը: Դրանք ոչ պաշտոնական տարածքներ են, որոնք ժամանակին եղել են գյուղեր կամ նախկին թաղամասեր:

Այս անվանումները օգտագործվում են ավանդույթի համաձայն: 1965 թվականից Մեծ Լոնդոնը բաժանվեց 32 բորոների[102][103]: Լոնդոն Սիթին համարվում է հիմնական ֆինանսական շրջանը[104]:

Լոնդոնի արևմտյան մասը համարվում չ շոպինգի շրջան, որը գրավում է զբոսաշրջիկներին[105]: Արևմտյան Լոնդոնը համարվում է թանկարժեք շրջան, որտեղ անշարժ գույքը կարող է վաճառվել տասնյակ միլիոն ֆունտով[106]: Կենգսինգտոնի և Չելսիի բորոյում բնակարանի միջին գինը անցնում է 2 միլիոն ֆունտը, ինչը ավելի թանկ է քան կենտրոնական Լոնդոնում[107][108]:

Լոնդոնի արևելյան ծայրամասում, որը ավելի մոտ է Լոնդոնի նավահանգստին, ապրում են մեծ թվով ներգաղթյալներ և համարվում է Լոնդոնի ամենաաղքատ շրջաններից մեկը[109]: Արևելյան Լոնդոնում ժամանակին կային մեծ քանակության արդյունաբերական հիմնարկներ, սակայն վերջին ժամանակներում այստեղ կառուցվեցին օլիմպիական և պարալիմպիական շինություններ[109]:

Ճարտարապետություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

    1rightarrow.png Հիմնական հոդված՝ Լոնդոնի ճարտարապետություն
Թաուերը Թաուեր կամուրջի հետ, որը կառուցվել է 800 տարի ավելի ուշ Թեմզա գետի վրա:

Լոնդոնի շինությունները շատ տարբեր են, որպիսի այն բնութագրվի որևէ եզակի ճարտարապետական ոճի, մասամբ այն պատճառով, որ նրանք կառուցվել են տարբեր դարերում: Շատ տներ և հասարակական շինություններ ինչպիսիք են Լոնդոնի ազգային պատկերասրահը, կառուցվել են Պորտլանդի ապարից: Քաղաքի որոշ շրջաններում, հատկապես կենտրոնական մասի արևմուտքում շինությունները սպիտակ ստուկկոյից են: Կենտրոնական Լոնդոնում քիչ թվով շինություններ են մնացել, որոնք կառուցված են եղել 1666 թվականի Լոնդոնի մեծ հրդեհից առաջ, դրանց մեջ մտնում են հռոմեական մնացորդներ, Թաուերը և մի քանի Թյուդորյան ժամանակաշրջանի շինություն: Թյուդորյան ժամանակաշրջանի օրինակ է Հեմպթոն թագավորական պալատը, որը Անգլիայում ամենահին թյուդորյան պալատն է կառուցված կարդինալ Թոմաս Վոլսիիի կողմից 1515 թվականին 1515[110]:

Քրիստոֆեր Վրենի կողմից 17-րդ դարի վերջի կառուցված եկեղացիները և 18-րդ և 19-րդ դարերի ֆինանսական հաստատությունները ինչպիսիք են Թագավորական բորսան և Բենկ օֆ Ինգլանդը, 20-րդ դարի Օլդ Բեյլին և 1960-ականների Բարբիկան Էսթեյթը համարվում են ճարտարապետական ժառանգություն:

Մերի Էքս երկնաքեր, նաև հայտնի է «վարունգ» անվանմամբ: Ժամանակակից ճարտարապետությունը միախառնվել է պատմական ճարտարապետության հետ, շատ հաճախ է հանդիպում Լոնդոնում:
Թրաֆալգար հրապարակը և նրա շատրվանները:

Լքված, բայց շուտով վերանորոգված Բաթերսի էներգիակայանը գտնվում է գետի հարավ արևմուտքում, այստեղ կան նաև մի քանի երկաթգծի կայարաններ, որոնք Վիկտրոիական ժամանակաշրջանի ճարտարապետության նմուշներ են, դրացից ամենահայտնիներն են սրբ Պանկրաս և Պադդինգթոն երկաթգի կայարանները[111]: Լոնդոնի ծարաբեռնվածությունը տարբեր է, կենտրոնը ծանրաբեռնված է շատ աշխատատեղերի առկայության պատճառով: Ներքին Լոնդոնը շատ ավելի ծանրաբեռնված է քան արտաքին Լոնդոնը:

Լոնդոն Սիթիում տեղակայված Մոնումենտ կառուցվել է ի հիշատակ Լոնդոնի մեծ հրդեհի, ինչը տեղի է ունեցել նրա մոտակայքում: Մարմարե կամարը և Վելիգթոնի կամարը գտնվում են, Պարկ Լեյնի համապատասխանաբար հյուսիսային և հարավային ծայրերում և ունեն թագավորական կապեր: Նելսոնի սյունը, որը գտնվում է Տրաֆալգարյան հրապարակ, համարվում է ազգային հուշարձան և Կենտրոնական Լոնդոնի ամնեահայտնի տեսարժան վայրերից մեկը: Հին շինությունները հիմնականում կառուցված են աղյուսով, շատ հաճախ Լոնդոնի դեղին աղյուսից կամ մուգ նարնջագույն աղյուսից[112]:

Խիտ տարածքներում շատ են միջին և բարձրահարկ շինությունները: Լոնդոնի երկնաքերերից են Մերի Էքս երկնաքերը, Թուեր 42-ը, Բրոդգեյթ Թաուերը և One Canada Square-ը, որոնք հիմնականում գտնվում են երկու ֆինանսական թաղամասերում` Լոնդոն Սիթիում և Քեների Ուարֆում: Բարձրահարկ շինությունների շինարարությունը քաղաքի որոշ մասերում սահմանափակված է, եթե դրանք կփակեն Սուրբ Պողոսի Տաճարի և այլ պատմական շինությունների տեսարանները: Այնուամենայնիվ Լոնդոնի կենտրոնում կան մեծ թվով երկնաքերեր, ներառյալ Shard London Bridge-ը, որը Եվրամիության ամենաբարձր շինությունն է:

Մյուս նշանակալի ժամանակակից շինություններից է Սիթի Հոլը Սաութվարքում, իր օվալային կառուցվածքով[113], և Բրիտանական գրադարանը Սոմերս Թաուն/Քինգ Քրոսում:


Shard London Bridge երկնաքերը Ֆորեսթ Հիլլից 2013 թվականի հուլիսին
Shard London Bridge երկնաքերը Ֆորեսթ Հիլլից 2013 թվականի հուլիսին


Բնություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լոնդոնը համարվում է աշխարհի ամենականաչ քաղաքներից մեկը ավելի քան 40 տոկոս կանաչ գոտիով կամ բաց ջրերով: Թեմզայի ավազանում աճում են մոտ 2000 տեսակի ծաղկաբույս, իսկ գետում բազմանում է 120 տեսակի ձուկ[114]: Կենտրոնական Լոնդոնում հաշվվում են մոտ 60 տեսակի թռչուններ, 47 տեսակի թիթեռ, իսկ Լոնդոնի շրջակայքում 1173 տեսակի ցեցեր և ավելի քան 270 տեսակի սարդեր: Լոնդոնի զբոսայգիներիում բնակվում են մեծ քանակությամբ ջրային թռչուններ: Լոնդոնում կան 38 հատուկ գիտական նշանակության վայրեր, երկու ազգային բնական արգելանոցներ և 76 տեղային բնական արգելանոցներ[115]:

Երկկենցաղները մեծ թիվ են կազմում մայրաքաղաքում, ներառյալ հասարակ տրիտոնը, որը ապրում է Ժամանակակաից Թեյթի տարածքում, բացի այդ գորտերը, դոդոշները և տրիտոնների մի քանի տեսակներ: Միևնույն ժամանակ տեղաբնիկ որոշ սողուններ, ինչպիսիք են իլիկաօձը, երկար մողեսը, սովորական լորտուն և սովորական իժը, հանդիպում են հիմնականում արտաքին Լոնդոնում[116]:

Աղվեսը Այրաս փողոցում, Սաութվարկ, Հարավային Լոնդոն

Բացի այդ Լոնդոնում են բնակվում մոտ 10.000 աղվես, ամեն քառակուսի կիլոմետրին բաժին է ընկնում 8 աղվես: Այս քաղաքային աղվեսները ավելի մուգ են, քան նրանց մյուս ցեղակիցները, ինչը բացատրվում է քաղաքային մուգ գույներով: Աղվեսները անգամ սողոսկում են Խորհրդարանի շենք, որտեղ գտնում են նրանց քնած վիճակում գրասենյակներում: Մեկ այլ աղվես ներխուժել է Բուքինգհեմյան պալատ սպանել Եղիսաբեթ II-ի վարդագույն ֆլամինգոներից մի քանիսին: Հիմնականում աղվեսները և քաղաքի բնակչությունը իրար հետ հարմարվում են: 2001 թվականին կատարված ուսումնասիրությունների արդյունքում, 3.779 հարցվածներից 80 տոկոսին դուր են գալիս աղվեսները[117][118]:

Լոնդոնի մյուս կենդանիներից են ոզնին, առնետը, մուկը, ճագարը, գետնափորը և սկյուռը[119]: Արտաքին Լոնդոնի վայրի տարածքներում ինչպիսին է Էփփինգ անտառը, հանդիպում են բազմաթպիսի այլ կենդանիներ, ներառյալ նապաստակը, փորսողը, դաշտամուկը, դեղին մուկը և այլն ի լրումն աղվեսի և սկյուռի:

Լոնդոնում հանդիպած ամենատարօրինակ կենդանին եղել է մահացած կետը, որին տեսել են Թեմզայում[120], իսկ ԲիԲիՍի ընկերության կողմից Լոնդոնի մասին նկարահանված վավերագրական ֆիլմում ներկայացված է` ինչպես են աղավնիները օգտագործում Լոնդոնի ստորգետնյա ուղիները, և ինչպես են աղվեսները ենթարկվում նստել հրամանին երշիկի դիմաց[121]:

Կարմիր և մոխրագույն եղջերուների հոտերը ազատ տեղաշարժվում են հիմնականում Ռիչմոնդ և Բուշի այգիներով: Նրանց հիմնականում պատվաստում են նոյեմբերից փետրվար ժամանակահատվածում, որպեսզի նրանց քանակը չնվազի[122]:

Ժողովրդագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

    1rightarrow.png Հիմնական հոդված՝ Լոնդոնի ժողովրդագրություն
Տարի Բնակչություն
1801 1 011 157 մարդ [123]
1811 1 197 673 մարդ [123]
1821 1 450 122 մարդ [123]
1831 1 729 949 մարդ [123]
1841 1 917 013 մարդ [123]
1851 2 286 609 մարդ [123]
Տարի Բնակչություն
1861 3 094 391 մարդ [123]
1871 3 902 178 մարդ [123]
1881 4 709 960 մարդ [123]
1891 5 565 856 մարդ [123]
1901 6 226 494 մարդ [123]
1911 7 157 875 մարդ [123]
Տարի Բնակչություն
1921 7 553 526 մարդ [123]
1931 8 098 942 մարդ [123]
1941 7 987 936 մարդ [123]
1951 8 164 416 մարդ [123]
1961 7 781 342 մարդ [123]
1971 7 449 184 մարդ [123]
Տարի Բնակչություն
1981 6 608 513 մարդ [123]
1991 6 887 280 մարդ [123]
2001 7 172 036 մարդ [123]
2013 8 416 535 մարդ [124]
2016 8 787 892 մարդ [125]
2011 թվականի մարդահամար[126]
Ծննդյան երկիր Բնակչություն
Մեծ Բրիտանիա Մեծ Բրիտանիա 5,175,677
Հնդկաստան Հնդկաստան 262,247
Լեհաստան Լեհաստան 158,300
Իռլանդիա Իռլանդիա 129,807
Նիգերիա Նիգերիա 114,718
Պակիստան Պակիստան 112,457
Բանգլադեշ Բանգլադեշ 109,948
Ճամայկա Ճամայկա 87,467
Շրի Լանկա Շրի Լանկա 84,542
Ֆրանսիա Ֆրանսիա 66,654


2011 թվականի մարդահամարը ցույց տվեց, որ 2.998.264 մարդ կամ Լոնդոնի բնակչության 36,7%-ը ծնվել են այլ երկրում, ինչը Լոնդոնը դարձնում է ներգաղթյալների քանակով երկրորդ քաղաքը աշխարհում` հետ մնալով միայն Նյու Յորքից: Աջ կողմի աղյուսակը ցույց է տալի այն երկրների, որտեղից առանձնապես շատ են ներգաղթյալները: Արդյունաբերության աճի հետ Լոնդոնի բնակչությունը արագ տեմպերով աճեց 19-րդ և 20-րդ դարերում և մինչև Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը Լոնդոնը բնակչության թվով ամենամեծն էր աշխարհում:: 1939 թվականին Լոնդոնի բնակչությունը կազմում էր 8.615.245 մարդ, սակայն 2001 թվականի մարդահամարով այն նվազել էր մինչև 7.192.091 բնակչի: Այնուամենայնիվ 2001-ից 2011 թվականներին Լոնդոնի բնակչությունը աճեց մեկ միլիոնով և կազմեց 8.173.941[127]:

Այնուամենայնիվ Լոնդոնն իր արվարձաններով ունի 12-14 միլիոն բնակիչ[24][25]: Համաձայն Eurostat-ի, Լոնդոնը բնակչության թվով ամենամեծն է Եվրամիությունում և երկորդը Եվրոպայում (կամ երրորդը, եթե հաշվի առնվի Ստամբուլը): 1991-2001 թվականների ընթացքում Լոնդոն են ներգաղթել 726.000 մարդ[128]:

Տարածաշրջանի մակերեսն է 1579 քառակուսի կիլոմետր: Բնակչության խտությունը կազմում է 5177մարդ/կմ2[129], տասն անգամ ավելի շատ քան Բրիտանիայի այլ տարածաշրջանում[130]: Ըստ բնակչության քանակի Լոնդոնը 19-րդն քաղաքն է աշխարհում և 18-րդ մետրոպոլիտենը: 2014 թվականի դրությամբ Լոնդոնը ուներ թվով ամենաշատ միլիարդատերը աշխարհի քաղաքների մեջ (քաղաքում ապրում է 72 միլիարդատեր)[131]: Լոնդոնը համարվում է աշխարհի ամենաթանկ քաղաքներից մեկը Տոկիոյի և Մոսկվայի հետ միասին[132]:

Էթնիկ խմբեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]





Circle frame.svg

Էթնիկ խմբերը 2011 թվականի մարդահամարով[133]      Սպիտակ (59.8%)     Ասիացի (18.4%)     Սև (13.3%)     Խառնածին (5%)     Արաբ (1.3%)     Այլ (2.1%)

Համաձայն ազգային վիճակագրական գրասենյակի տվյալների, որոնք հիմնված են 2011 թվականի մարդահամարի վրա, Լոնդոնի բնակչության 59,8 տոկոսը սպիտակամորթ է:

Լոնդոնցիների 20,9 տոկոսը ասիացիներ կամ խառնածին ասիացիներ են: 19,7 տոկոսը ամբողջությամբ ասիացիներ են: Հնդիկները կազմում են բնակչության 6,6 տոկոսը, իսկ պակիստանցիները և բանգլադեշցիները՝ յուրաքանչյուրը 2,7 տոկոս: Չինացիները կազմում են բնակչության 1,5 տոկոսը, իսկ արաբները՝ 1,3 տոկոստը: Մյուս 4,9 տոկոսը այլ ասիացիներ են:

Լոնդոնի բնակչության 15,6 տոկոսը սևամորթ կամ խառնածին սևամորթ է: 13,3 տոկոսը ամբողջությամբ սևամորթ է: Աֆրիկացիները կազմում են բնակչության 7 տոկոսը, 4,2 տոկոսը աֆրիկյան-կարիբյան ծագում ունի, իսկ 4,2 տոկոսը այլ ծագում ունի: 5 տոկոսը խառնածին է:

Լոնդոնի շրջակայում դպրոցներում սևամորթ և ասիացի երեխաների հարաբերությունը սպիտակամորթ երեխաներին կազմում է մոտ երեքը երկուսի[134]: Համաձայն նույն 2011 մարդահամարի, Լոնդոնի 1,624,768 լոնդոնցի 0-ից 15 տարեկան է, որից 46,4 տոկոսը սպիտակամորթ, 19,8 տոկոսը ասիացի, 19 տոկոսը սևամորթ, 10,8 տոկոսը խառնածին և 4 տոկոսը այլ էթնիկ խմբի էր պատկանում[135]: 2005 թվականի հունվարին կատարված ուսումնասիրության արդյունքում պարզվել է, որ Լոնդոնում խոսում են մոտ 300 լեզվով և մոտ 50 ազգեր կան, որոնք ունեն 10.000-ից պակաս բնակչություն[136]: Ազգային վիճակագրական գրասենյակը պարզել է, որ 2010 թվականի դրությամբ օտարածին բնակչությունը կազմում է 2.650.000 (33 տոկոս), մինչդեռ 1997 թվականին այդ թիվը կազմում էր 1.630.000:

2011 թվականի մարդահամարի տվյալներով՝ Մեծ Լոնդոնի բնակչության 36.7 տոկոսը ծնվել է Բրիտանիայից դուրս[137]: Մարդահամարի տվյալներով՝ Լոնդոնում ապրող օտարածին բնակչության մեծ մասը 2010 թվականի դրությամբ Հնդկաստանից, Լեհաստանից, Իռլանդիայից, Բանգլադեշից և Նիգերիայից էր[138]:

Կրոն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

    1rightarrow.png Հիմնական հոդված՝ Կրոնը Լոնդոնում
Կրոնը Լոնդոնում 2011 թվականի մարդահամարով[139]
Կրոն Տոկոս(%)
Քրիստոնյա
  
48.4 %
Առանց կրոնի
  
20.7 %
Մուսուլման
  
12.4 %
Չի բացահայտել
  
8.5 %
Հինդու
  
5.0 %
Հուդայական
  
1.8 %
Սիք
  
1.5 %
Բուդդիստ
  
1.0 %
Այլ
  
0.6 %

Համաձայն 2011 թվականի մարդահամարի Լոնդոնի մբակչության մեծ մասը քրիստոնյա է (48,4 տոկոս), նրանցից հետո առանց կրոնի (20,7 տոկոս), մուսուլմաններ (12,4 տոկոս), չեն պատասխանել (8,5 տոկոս), հինդուներ (5,0 տոկոս), Հուդայական (1,8 per cent), Սիքեր (1,5 տոկոս), Բուդդիստներ (1,0 տոկոս) և այլ (0,6 տոկոս):

Լոնդոնը ավանդաբար եղել է քրիստոնյա և ունի մեծ թվով ելեղեցիներ, հատկապես Լոնդոն Սիթիում: Հայտնի են Սուրբ Պողոսի Տաճարը Սիթիում և Սաութվարք տաճարը գետի հարավում[140]:

Ազգային և թագավորական հիմնական հանդիսությունները տեղի են ունենում Սուրբ Պողոսի Տաճարում և Ուեստմինստերյան աբբայությունում[141]: Աբբայության մոտակայքում է գտնվում է Վեստմինստերյան տաճարի մոտ, որը ամենամեծ կաթոլիկ տաճարն է Անգլիայում և Ուելսում[142]:

Լոնդոնում նաև ապրում են մեծ թվով այլ դավանության համայնքներ: Նշանակալի մզկիթներից է Արևելյան Լոնդոնի մզկիթը, Լոնդոնի կենտրոնական մզկիթ Ռեգենթի այգում[143] և Բայթուլ Ֆութուհ մզկիթը: Նավթային բումից հետո մեծ քանակությամբ հինդուներ և մերձավոր արևելքի մուսուլմաններ բնակություն հաստատեցին Մայֆեյրի և Նայթբրիջի մոտակայքում[144][145][146]: Մեծ թվով մուսուլմաններ են ապրում արևելյան բորոներում[147]: Մեծ թվով հինդուներ ապրում են քաղաքի հյուսիս արևմտյան հատվածում[148]: Լոնդոնում կան նաև 42 հինդուական տեմպլներ: Կան սիք համայնքներ Լոնդոնի արևելքում և արևմուտքում, հատկապես Սաութհոլում, որը ամենամեծ սիք համայնքն է Հնդկաստանի սահմաններից դուրս[149]:

Լոնդոնի հրեաների մեծամասնությունը ապրում է հյուսիսային Լոնդոնում: Բևիս Մարկս սինագոգը գտնվում է Լոնդոն սիթիում և սպասարկում է Լոնդոնի պատմական Սեպարդիկ հրեական համայնքին: Այն միակ սինագոգն է Եվրոպայում, որը գործել է վերջին 300 տարիներին:

Տնտեսություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լոնդոն Սիթին: Հանդիսանում է աշխարհի ամենամեծ ֆինանսական կենտրոններից մեկը[150]:

Լոնդոնի ՀՆԱ-ն կազմում է Մեծ Բրիտանիայի ՀՆԱ-ի 20 տոկոսը[151] (կամ $446 միլիարդ 2005 թվականին), իսկ Լոնդոնի մետրոպոլ տարածքի ՀՆԱ-ն կազմում է Մեծ Բրիտանիայի ՀՆԱ-ի 30 տոկոսը (կամ $669 միլիարդ 2005 թվականին)[152]: Լոնդոնը աշխարհի կարևորագույն ֆինանսական կենտրոններից մեկն է[153][154]: 2015 թվականի դրությամբ Լոնդոնը գլխավորում է գլոբալ ֆինանսական կենտրոնների ինդեքսը[155]:

Լոնդոնի տնտեսության մեծագույն ճյուղը համարվում է ֆինանսները և այն հանդիսանում է Մեծ բրիտանիայի վճարումների բալանսի հիմնական սպասարկողը: Լոնդոնի ֆինանսական ծառայությունների բնագավառում մինչև 2007 թվականի կեսերը աշխատում էին մոտ 350.000 ֆինանսիստ: Լոնդոնը ունի ավելի քան 480 անդրծովյան բանկեր, ավելի քան այլ քաղաք աշխարհում: Լոնդոնի աշխատուժի 85 տոկոսը (3.2 միլիոն մարդ) աշխատում է ծառայությունների բնագավառում: Քանի որ Լոնդոնը մեծ դեր է խաղում համաշխարհային տնտեսության մեջ, նրա տնտեսությանը նույնպես հարվածեց 2000-ականների վերջի ֆինանսական ճգնաժամը: Այնուամենայնիվ 2010 թվականի դրությամբ քաղաքի տնտեսությունը վերականգնվեց, ստեղծվեցին պահուստային ֆոնդեր և վերահաստատվեց Լոնդոնի տնտեսական գերակայությունը[156]: Լոնդոնի Սիթիում են գտնվում Անգլիայի բանկը, Լոնդոնի ֆոնդային բորսան և Lloyd's of London անշարժ գույքի շուկան:

Մեծ Բրիտանիայի 100 խոշորագույն ընկերությունների կեսի (FTSE 100) և Եվրոպայի 500 խոշորագույն ընկերություններից 100-ի գլխավոր գրասենյակները գտնվում են Լոնդոնում: FTSE 100-ի 70 տոկոսը մտնում են Լոնդոնի մետրոպոլ տարածքի մեջ և Fortune 500-ի 75 տոկոսը ունեն գրասենյակ Լոնդոնում[157]:

Կանարի Վարֆը Լոնդոնի ամենամեծ ֆինանսական կենտրոններից և այստեղ են գտնվում Մեծ Բրիտանիայի ամենաբարձր շինություններից մի քանիսը:

Մեդիա ոլորտը մասնագիտական ծառայությունների բնագավառում երկրորդն է իր մրցունակությամբ[158]: BBC-ն նշանակալի գործատու է և ունի գրասենյակներ անգամ քաղաքի շրջակայքում: Մեծ Բրիտանիայի շատ պարբերականներ թողարկվում են Լոնդոնում: Լոնդոնը հանդիսանում է խոշորագույն մանրածախ կենտրոններից մեկը և ոչ պարենային ապրանքների մանրածախ վաճառքներով առաջին քաղաքն է աշխարհում: 2010 թվականին ընդհանուր ծախսումները կազմել են £64.2 միլիարդ[159]: Լոնդոնի նավահանգիստը երկրորդ խոշորագույնն է Մեծ Բրիտանիայում, որը յուրաքանչյուր տարի ընդունում է 45 միլիոն տոննա բեռ[160]:

Լոնդոնում կան հինգ հիմնական բիզնես շրջաններ` Սիթին, Վեսթմինսթերը, Կանարի Վարֆը, Կամդեն ու Իսլինգթոն և Լամբեթ ու Սաութվարկ: Միայն մեծ Լոնդոնում կար 27 միլիոն մ2 գրասենյակային տարածք 2011 թվականի դրությամբ, որից Սիթիում` 8 միլիոն մ2: Լոնդոնում անշարժ գույքի գնաերը ամենաբարձրերից են աշխարհում[161][162]:

Մեծ քանակությամբ տեխնոլոգիական ընկերություններ են գրանցված Լոնդոնում, հատկապես Արևելյան Լոնդոն Թեք Սիթիում: 2014 թվականի ապրիլին քաղաքը առաջիններից էր, որը ստացավ geoTLD[163]: 2014 թվականին «Ֆորբս» ամսագիրը Լոնդոնին դասեց որպես աշխարհի ամենաազդեցիկ քաղաք[164] In February 2014 London was ranked as the European City of the Future[165]:

Լոնդոնը աշխարհի ամենաթանկ գրասենյակային շուկա ունեցող քաղաքն է վերջին երեք տարիներին համաձայն զարգացման ամսագրի (2015) հաշվետվության[166]: 2015 թվականի դրությամբ Լոնդոնի բնակելի տների ընդհանուր արժեքը գնահատվել է $2,2 տրիլիոն, ինչը հավասար է Բրազիլիայի ՀՆԱ-ին[167]: Համաձայն ազգային վիճակագրական ծառայության տվյալների Լոնդոնում բնակարանները ավելի թանկ են քան որևէ այլ եվրոպական քաղաքում[168]: Լոնդոնում մեկ քառակուսի բնակելի տարածքի միջին արժեքը €24,252 (ապրիլ 2014): Այն ավելի բարձր է քան Մ8 անդամ երների մայրաքաղաքներինը (Բեռլին €3.306, Հռոմ €6.188 և Փարիզ €11.229).[169]

Զբոսաշրջություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

    1rightarrow.png Հիմնական հոդված՝ Զբոսաշրջությունը Լոնդոնում

Լոնդոնը խոշորագույն զբոսաշրջական կենտրոններից մեկն է: 2015 թվականին Լոնդոն է ժամանել ավելի քան 65 միլիոն այցելու, ինչը ամենամեծ ցուցանիշն է աշխարհի բոլոր քաղաքների մեջ[170][171]: Լոնդոնը նաև առաջինն է Զբոսաշրջիկների կողմից կատարվեծ ծախսումների մեծությամբ, ինչը 2015 թվականին կազմել է մոտ $20,23 միլիարդ[172]: Զբոսաշրջությունը Լոնդոնի տնտեսության հիմնական ճյուղերից մեկն է, որի սպասարկման բնագավառում 2003 թվականի դրությամբ ուներ 350.000 աշխատատեղ[173]:

2010 թվականին տասն ամենաշատ վայրերը ըստ այցելության հետևյալն են`[174]

  1. Բրիտանական թանգարան
  2. Ժամանակակից Թեյթ
  3. Լոնդոնի ազգային պատկերասրահ
  4. Լոնդոնի բնական պատմության թանգարան
  5. Կայսերական պատերազմի թանգարան
  6. Գիտության թանգարան
  7. Վիկտորիա և Ալբերտ թանգարան
  8. Մադամ Տյուսոյի թանգարան
  9. Լոնդոնի ազգային ծովային թանգարան
  10. Թաուեր

Լոնդոնի հյուրանոցային համարների քանակը 2015 թվականի դրությամբ կազմում էին 138.769, ինչը տարիների ընթացքում աճում է[175]:

Տրանսպորտ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լոնդոնի սև տաքսի

Լոնդոնի տրանսպորտը Լոնդոնի քաղաքապետարանի կողմից վերահսկվող չորս հիմնական ճյուղիերից մեկն է[176], սակայն քաղաքապետը ֆինանսապես չի վերահսկում երկար տարածություն անցնող երկաթուղիները, որոնք մուտք են գործում Լոնդոն: 2007 թվականին որոշ տեղային երկաթգծեր, որոնք ներկայումս Լոնդոնի վերգետնյա ցանցի մաս են, ավելացվեցին որպեսզի նվազեցնեն Լոնդոնի մետրոյի, տրամվայների և ավտոբուսների ծանրաբեռնվածությունը: Լոնդոնի հասարակական տրանսպորտը ղեկավարում է Տրանսպորտ Լոնդոնի համար (TfL) ընկերությունը և ամենաընդարձակներից մեկն է աշխարհում:

Ներկայումս Մեծ Լոնդոնի տրանսպորտային ուղիները, տրանսպորտային խնդիրները կարգավորում է Լոնդոնի քաղաքապետը[177]:

Ավիացիա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հիթրոու օդանավակայանը ամենամեծն է Եվրոպայում և երկրորդ ամենազբաղվածը աշխարհում: (Նկարում օդանավակայանի 5C տերմինալն է)

Լոնդոնը միջազգային ավիաուղիների գլխավոր խաչմերուկն է աշխարհում ամենազբաղված իր օդային տարածքով: Ութ օդանավակայաններ օգտագործում են Լոնդոն բառը իրենց անվանումում, բայց դրանցից խոշորները վեցն են: Հիթրոու օդանավակայանը գտնվում է արևմտյան Լոնդոնի Հիլինգդոն բորոյում և Աշխարհի ամենազբաղված օդանավակայանն է, որտեղից չվերթներ են իրականացնում British Airways-ի օդանավերը[178]: 2008 թվականի մարտին բացվեց վեցերորդ տերմինալը[179]: Նախագծվում էր կառուցել երրորդ թռիչքուղին և վեցերորդ տերմինալը, սակայն գործընթացը կասեցվեց Բրիտանիայի կառավարության կողմից 2010 թվականի մայիսի 12-ին[180]

Կարճ տարածություններով էժան չվերթներ է կազմակերպում Գեթվիք օդանավակայանը, որը գտնվում է Լոնդոնի հարավում՝ Արևմտյան Սասեքսում[181]:

Լոնդոնի ստանդարտ օդանավակայանը գտնվում է քաղաքի հյուսիս-արևելքում՝ Էսեքս թաղամասում, այն տեղական չվերթներ է իրականացնում: Քաղաքի հյուսիսում՝ Բեդֆորշայրում գտնվող օդանավակայանը նույնպես իրականացնում է կարճուղի չվերթներ[182][183]: Լոնդոն Սիթի օդանավակայանը քաղաքի ամենափոքր և ամենակենտրոնականն է և տեղակայցած է Նյուհեմ բորոյում, այն մասնագիտացած է գործարար ուղևորների համար:[184]: Լոնդոն Սաութենդ օդանավակայանը գտնվում է քաղաքի արևելյան մասում և հիմնականում սպասարկում է կարճուղի էժան փոխադրումներ:

Երկաթգիծ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մետրո[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լոնդոնի մետրոն աշխարհում ամենահինն է և ունի երկրորդ մենաերկար համակարգը:

Լոնդոնի մետրոն ամենահինն է[185] և երկրորդ ամենաերկրարը[29] աշխարհում: Համակարգը սպասարկում է 270 կայարան[186] և հիմնվել է մի քանի մասնավոր ընկերությունների կողմից[187]: Այն հիմնադրվել է 1863 թվականին:

Օրական ավելի քան երեք միլիոն և տարեկան ավելի քան մեկ միլիարդ ուղևոր սպասարկվում է Լոնդոնի մետրոյից[188]: Մեկ ներդրումային ծրագրի շնորհիվ մոտրոյի արդիականացման համար ծախսվեց £6.5 միլիարդ (€7.7 միլիարդ) Ամառային Օլիմպիական խաղեր 2012-ից առաջ[189]: 1987 թվականին հիմնվեց Դոքլենդսի թեթև մետրոն, որը սպասարկում է ավելի փոքր վագոններով և իրականացնում է թեթև փոխադրումներ: Այն սպասարկում է Դոքլենդսը, Գրինվիչը և Լյուսհեմը:

Վերգետնյա երկաթգիծ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քինգս Քրոս երկաթգծի կայարանը արևմտյան Կոնկուրսում

Լոնդոնում կան 366 երկաթգծի կայարան, որը հիմնականում սպասարկում է արվարձանների երկաթգծի ցանցը: Հարավային Լոնդոնում ավելի շատ են երկաթգծերը, քանի որ ներգետնյա ցանցը քիչ է: Ամենաշատ երկաթգծերը Լոնդոնի կենտրոնական մասում են, որոնք կապում են տասնութ երկաթգծի կայարանները[190]: Լոնդոնի գնածքները ամենազբաղվածն են ուղևորների քանակով Մեծ Բրիտանիայում[191][192]: Կլապհելմ Ջանկշն կայարանը Եվրոպայի ամենազբաղված կայարանն է, գնացծների ընդունմամբ:

Ավել շատ երկաթգծի պահանջարկից ելնելով Կրոսռեյլը կբացվի 2018 թվականին: Այն կլինի նորագւոյն երկաթգիծ, որը Կանցնի Լոնդոնի արևելքից արևմուտք և կունենա մասնաճյուղ Հիթրոու օդանավակայանում[193]: Այն Եվրոպայի ամնեախոշոր շինարարական նախագիծն է, որի արժեքը կկազմի £15 միլիարդ[194][195]:

Ներքաղաքային և միջազգային[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սենտ Պանկրաս արկաթգծի կայարանը, որը գերարագ գնացքների գլխավոր տերմինալն է և սպասարկում է Eurostar-ին և HS1-ին:

Լոնդոնը ազգային երկաթգծի ցանցի կենտրոնն է և գնացքով ճանապարհորդությունների 70 տոկոսը սկսում կամ ավարտվում է Լոնդոնից[196]: Նրեքաղաքային երկաթգծերի նման, տարածքային և միջազգային գնացքների մեծ մասը կայանում են Լոնդոնի կենտրոնական հատվածում, որոնք կապում են Լոնդոնը Բրիտանիայի մյուս տարածաշրջանների հետ:

Որոշ միջազգային երկաթգծի ծառայություններ 20-րդ դարում սպասարկվում էին հատուկ նավերի օգնությամբ, դեպի Փարիզ, Ամստերդամ և Բրյուսել: 1994 թվականից, երբ բացվեց Եվրոթունելը, Լոնդոնը ուղղակի կապվեց մայրցամաքային երկաթգծին` թույլ տալով Eurostar-ին ծառայություններ մատուցել: 2007 թվականից սկսած Սրբ. Պանկաս երկաթգծի կայարանից գերարագ գնացքներով ուղևորները կարող են մեկնել Լիլ, Փարիզ, Բրյուսել և Եվրոպայի շատ քաղաքներ[197]: Ներքին առաջին գերարագ երթուղին բացվեց 2009 թվականի հունիսին, որի միջոցով Լոնդոնը կապվեց Քենթին[198]: Նախագծվում է բացել երկրորդ գերարագ ուղին, որը կկապի Լոնդոնը Անգլիայի հյուսիսի և Յորքշիրի հետ:

Ավտոբուսներ և տրամվայներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կարմիր երկհարկանի ավտոբուսը Լոնդոնի խորհրդանիշներից է

Լոնդոնի ավտոբուսային ցանցը խոշորագույններից է աշխարհում. այն աշխատում է 24 ժամ օրվա ընթացքում, ունի մոտ 8.500 ավտոբուս, ավելի քան 700 ավտոբուսային երթուղի և 19.500 ավտոբուսային կայան[199]: 2013 թվականին ավտոբուսները ունեցել են ավելի քան 2 միլիարդ ուղևոր, ավելի շատ քան մետրոն[199]: Տարեկան հասույթը կազմում է մոտ £850 միլիոն: Լոնդոնը ունի ամենաշատ հաշմանդամների սայլակների ուղիների ցանցը աշխարհում[200] և 2007 թվականի երրորդ քառորդից լսողության և տեսողական խնդիրներ ունեցող մարդկանց համար դյուրինացվեց ուղևորությունը: Երկհարկանի կարմիր ավտոբուսները միջազգայնորեն ճանաչված են որպես Լոնդոնի խորհրդանիշ[201][202]:

Լոնդոնն ունի ժամանակակից տրամվայների ցանց, որը հայտնի է որպես Տրամլինք և կենտրոնացված է Հարավային Լոնդոնի Քրոյդոն թաղամասում: Ցանցը ունի 39 կայարան և 4 երթուղի, 2013 թվականին ունեցել է28 միլիոն ուղևոր[203]:

Նավահանգիստներ և գետային նավեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լոնդոնի նավահանգիստը լինելով աշխարհի խոշորագույն նավահանգիստը` ներկայումս երկրորդն է Մեծ Բրիտանիայում` ընդունելով տարեկան 45 միլիոն տոննա ուղեբեռ[160]: Ամենածանրաբեռնվածներից է Տիլբուրիի նավահանգիստը, որը գտնվում է Մեծ Լոնդոնի արտաքին սահմանին:

Թեմզա գետի վրա մատուցվում են նավերի ծառայություններ: Նավերը շարժվում են ամեն 20 րոպեն մեկ Էմբակմենթից դեպի Հյուսիսային Գրինվիչ և սպասարկում է մոտ 2,5 միլիոն ուղևոր ամեն տարի[204]: Գործում են նաև զբոսաշրջային ծառայություններ, որոնք ծանոթացնում են Լոնդոնի հետ:

Ճանապարհներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

A102 մայրուղին Գրինվիչի մոտ, որ Ներքին Լոնդոնում կառուցված քիչ մայրուղիներից մեկն է

Կենտրոնական Լոնդոնում հիմնական տրանսպորտային միջոցները հասարակական տրանսպորտն է, ավտոմեքենաները ավելի շատ տարածված են արվարձաններում: Լոնդոնի ներքին ճանապարհային շրջուղին (քաղաքի կենտրոնի շրջանակում), հյուսիսային և հարավային ճանապարհները (արվարձաններում), արտաքին M25 մայրուղին կոչված են քաղաքը խցանումներից զերծ պահելու համար: M25-ը ամենաերկար շրջուղին է աշխարհում 121.5 կմ երկարությամբ[205][206]: A1 և M1 մայրուղիները միացբում են Լոնդոնը Լիդսի, Նյուքասլի և Էդինբուրգի հետ:

M25 մայրուղին ամենազբաղված ուղղությունն է երկրում: Այստեղ մեքենաների արագությունը ժամում 10.6 կմ է[207]:

2003 թվականից Լոնդոնում սկսվեց ճանապարհների օգտագործման տուրք գանձվել մեքենաներից, որպեսզի իջեցվի ծանրաբեռնվածությունը քաղաքի կենտրոնում: Քիչ բացառություններով մեքենաների վարորդները ստիպված են օրական £10 վճարել, որպեսզի երթևեկեն քաղաքի հատուկ գոտիներով, հիմնականում քաղաքի կենտրոնով[208][209]: Վարորդները, ովքեր այդ հատուկ վայրերի բնակիչներ են, կարող են վճարել անդամավճար ամբողջ երեք ամսվա համար[210]: Ըստ Լոնդոնի կառավարության՝ վճարովի ճանապարհների ավելացումը կբերի մետրոյից և ավտոբուսներից օգտվողների աճ օրական 20.000 մարդով և մեքենաների նվազում 10-15 տոկոս[211]: Համաձայն վերջին տարիների վիճակագրության՝ Լոնդոնի կենտրոնում մեքենաների թիվը 195,000-ից նվազել է 125,000 մեքենայի[212]:

Կրթություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բարձրագույն կրթություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քինգս քոլեջ Լոնդոնը հիմնադրվել է Գեորգ IV-ի և Վելինգտոնի դքսի կողմից 1829 թվականին և համարվում է Լոնդոնի համալսարանի հիմնադիր քոլեջներից մեկը
Վիլկինս կառույցը Լոնդոնի համալսարանական քոլեջի մոտ

Լոնդոնը բարձրագույն կրթության համաշխարհային կենտրոն է համարվում կրթության և հետազոտության բնագավառում` իր 43 համալսարաններով, ինչը ամենամեծ կենտրոնացումն է Եվրոպայում[17][213][214]: Լոնդոնի համալսարաններում սովորում է 110.000 ուսանող, ավելին քան աշխարհի այլ որևէ քաղաքում[215]: 2014 թվականին PricewaterhouseCoopers-ի հաշվետվությամբ Լոնդոնը ճանաչվեց համաշխարհային բարձրագույն կրթության մայրաքաղաք[216]:

Լոնոնում են գտնվում մեծ թվով առաջատար կրթական հաստատություններ: Համաձայն QS World University Rankings 2014-2015 տվյալների՝ Կայսերական քոլեջ Լոնդոնը երկրորդն է աշխարհում (որի մեջ մտնում է Քեմբրիջի համալսարանը), Լոնդոնի համալսարանական քոլեջը (UCL) հինգերորդն է և Քինգս կոլեջ Լոնդոնը (KCL)` 16-րդը[217]: Լոնդոնի տնտեսագիտության դպրոցը ճանաչվել է աշխարհի առաջատար սոցյալական գիտությունների հաստատությունը կրթական և հետազաոտական ոլորտներում[218]: Լոնդոնի բիզնես դպրոցը համարվում է աշխարհի առաջատար բիզնես դպրոցներից մեկը և 2015 թվականին MBA ծրագիրը համարվել է երկրորդ լավագույնը աշխարհում Financial Times-ի կողմից[219]: Լոնդոնի համալսարանը մեծագույն համալսարանային ցանցն է Բրիտանիայում[220]: Այն ներառում է չորս խոշոր համալսարան` Քինգս քոլեջ Լոնդոնը, Մարի թագուհու Լոնդոնի համալսարանը, Արքայական Հոլովեյը և Լոնդոնի համալսարանական քոլեջը և մեծ քանակությամբ փոքր և միջին ուսումնական կենտրոններ, այդ թվում Բիրքբեկ քոլեջը, the Կուրտոյի արվեստի ինստիտուտը, Գոլդսմիթսը, Երաժշտության և թատրոնի Գիդհոլյան դպրոցը, Կրթության ինստիտուտը, Լոնդոնի բիզնես դպրոցը, Լոնդոնի տնտեսագիտության դպրոցը և այլն[221]: Լոնդոնի համալսարանի անդամները ունեն իրենց սեփական ընդունող հանձնաժողովը, իսկ դրանցից շատերը ունեն սեփական շրջանավարտների մրցանակները:

Շատ համալսարաններ Լոնդոնում չեն հանդիսանում Լոնդոնի համալսարանի անդամ, օրինակ` Բրունել համալսարանը, Լոնդոնի Սիթի համալսարանը, Լոնդոնի կայսերական քոլեջը, Քինգստոն համալսարանը (ավելի քան 34.000 ուսանողով)[222]:

Լոնդոնում են գտնվում հինգ խոշոր բժշկական դպրոցներ և մեծ թվով ուսուցողական բժշկական հաստատություններ:

Լոնդոնում են գտնվում մեծ թվով բիզնես դպրոցներ, ներառյալ Լոնդոնի բիզնեսի և ֆինանսների դպրոց, Քաս բիզնես դպրոցը, Հալթ միջազգային բիզնես դպրոցը, Լոնդոնի եվրոպական բիզնես դպրոցը, Կայսերական քոլեջի բիզնես դպրոցը և Լոնդոնի բիզնես դպրոցը:

Առաջնային և երկրորդական կրթություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լոնդոնի հիմնական առաջնային և երկրորդական պետական դպրոցները և հետագա կրթական քոլեջները վերահսկվում են Լոնդոնի բորոների կողմից: Լոնդոնում կան նաև մեծ քանակությամբ մասնավո դպրոցներ և քոլեջներ, որոնցից շատերը հին և ճանաչված կրթօջախներ են, օրինակ Լոնդոն Սիթի դպրոցը, Հարոու դպրոցը, Սուրբ Պետրոսի դպրոցը, Համալսարանական քոլեջի դպրոցը, Ջոն Լայոնի դպրոցը և այլն:

Մշակույթ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ժամանց և հանգիստ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ժամանցը Լոնդոնի տնտեսության կարևոր բաղադրիչն է, 2003 թվականի տվյալներով Լոնդոնի ժամանցի վայրերը կազմում են Մեծ Բրիտանիայի քառորդ մասը[223]: Քաղաքը մտնում է աշխարհի խոշորագույն չորս նորաձևության մայրաքաղաքների մեջ և համաձայն պաշտոնական վիճակագրական տվյալների Լոնդոնը աշխարհում երրորդ ամենազբաղվածը կինոարտադրողն է[224] և աշխարհում ունի ամենաշատ թատրոնի հանդիսատեսը[225]:

Լոնդոնի Վեստմինստեր սիթիի Վեստ Էնդ թաղամասում է գտնվում Լեսթեր հրապարակը, որտեղ ներկայացվում են Լոնդոնի և աշխարհի կինոնկարների պրեմիերաները և Պիկադիլի հրապարակը իր հրաշագեղ էլեկտրական գովազդներով[226]: Լոնդոնի թատրոնների թաղամասը նույնպես այստեղ է, իր բազմաթիվ կինոթատրոններով, սրճարաններով, ակումբներով և ռեստորաններով, ներառյալ քաղաքի Չայնաթաունը (Սոհոյում), որի հենց արևելքում է գտնվում Արքայական օպերայի տունը, որտեղ նաև գտնվում են շատ մասնագիտացած խանութներ: Սիթիում է ստեղծագործում Էնդրյու Լլոյդ Վեբերը, ում երաժշտական ստեղծագործությունները ծառայում են Վեստ-Էնդ թատրոնի համար դեռևս 20-րդ դարից[227]: Մեծ Բրիտանիայի Արքայական բալետի, Անգլիայի ազգային պալետի, Արքայական օպերայի և Անգլիայի ազգային օպերայի ներկայացումները տեղի են ունենում Արքայական օպերակի տանը[228]:

Իսլինգտոնի մեկ կիլոմետրանոց վերին փողոցում կան ավելի շատ սրճարաններ և ռեստորաններ, քան Մեծ Բրիտանիայի որևէ այլ փողոցում[229]: Եվրոպայի ամենազբաղված առևտրի գոտին Օքսֆորդ փողոցն է, որի առևտրի գոտին ձգվում է մոտմեկ կիլոմետր, դարձնելով ամենաերկար առևտրի փողոցը Մեծ Բրիտանիայում[230]:

Շեքսպիրի գլոբուսը Գլոբուս թատրոնի ժամանակակից վերակառացումն է, որը գտնվում է Թեմզայի հարավային ափին

Լոնդոնում են գտնվում այնպիսի ժամանակակից ձևավորողներ, ինչպիսիք են Վիվյեն Վեստվուդը, Գալիանոն, Ստելա Մակկարտնին, Մանոլո Բլահնիկը և Ջիմմի Չոն և ուրիշներ, ովքեր բացել են բազմաթիվ նորաձևության դպրոցնել, դարձնելով Լոնդոնը միջազգային նորաձևության կենտրոններից մեը Փարիզի, Միլանի և Նյու Յորքի հետ միասին: Լոնդոնի խոհանոցը բազմատեսակ խոհանոցային մշակույթների միախառնում է[231]:

Քաղաքում կազմակերպվում են բազմաթիվ տարեկան միջոցառումներ, որոնք սկսվում են Նոր տարվա պարադով, հրավառություն է կազմակերպվում Լոնդոնի աչքի վրա: Երկրորդ խոշորագույն տոնախմբությունները կազմակերպվում են օգոստոսին Նոթինգ Հիլ կառնավալի ժամանակ:

Գրականություն, կինո և հեռուստատեսություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ջոն Քիթսի տունը, որտեղ նա գրել է Ode to a Nightingale պոեմը

Լոնդոնում են գրվել մեծ թվով գրականական գլուխգործոցներ: Լոնդոնի գրականության կենտրոնը ավանդաբար եղել է Համփստիդ և (սկսած 20-րդ դարից) Բլումսբարին: Քաղաքը իրենց գործերում նկարագրել են Սեմյուել Փիփսը, ով ականատեսի աչքերով պատմել է Լոնդոնի մեծ հրդեհի մասին, Չարլզ Դիքենսը, ով նկարագրել է Լոնդոնի մառախուղը, ամպամածությունը և ձյունը և Վիրջինիա Վուլֆը, ով ժամանակակից գրականության հայտնի դեմքերից է[232]:

Ուիլյամ Շեքսպիրը իր կյանքի մեծ մասը անցկացրել է Լոնդոնում, նրա ընկեր Բենջամին Ջոնսոնը նույնպես ստեղծագործել է Լոնդոնում և նրա ամենանշանավոր գործը` «Ալքիմիկը» գրվել է Լոնդոնում[232]: Դանիել Դեֆոյի «Ժանտախտի տարվա օրագրում» (1722) նկարագրում են 1665 թվականի Մեծ ժանտախտը[232]: Հետագայում 19--ից 20-րդ դարերում Լոնդոնի գրականության վառ գործերից էին Դիքենսի վեպերը և Արթուր Կոնան Դոյլի Շեռլոկ Հոլմսի պատմությունները[232]: Ժամանակակից գրողներից ամենահայտնիներն են Պետեր Ակրոյդը, ով Լոնդոնի «կենսագրության» հեղինակն է և Լեյն Սինքլեյրը, ով գրում է հոկեբանական աշխարհագրություն ժանրում:

Լոնդոնը կինոարտադրության կարևոր կենտրոն է և գլխավոր կինոստուդիաները գտնվում են Սոհոյում: Working Title Films-ի գլխամասը գտնվում է Լոնդոնում[233]: Լոնդոնում են նկարահանվել այնպիսի ֆիլմեր ինչպիսիք են Օլիվեր Թվիստը (1948), Սկրուջը (1951), Պիտեր Պենը (1953), 101 դալմատինները (1961), Իմ հիասքանչ լեդին (1964), Մերի Պոպինսը (1964), Նոթինգ Հիլը (1999), Իրական սերը (2003), V նշանակում է Վենդետա (2005), և Թագավորի ելույթը (2010): Լոնդոնի նշանավոր դերասաններից և ռեժիսորներից են Չառլի Չապլինը, Ալֆրեդ Հիչքոքը, Մայքլ Քեյնը, Հելեն Միրենը, Գարի Օլդմանը, Քրիստոֆեր Նոլանը, Ջուդ Լոուը, Թոմ Հարդին, Քիրա Նայթլին և Դանիել Դեյ-Լուիսը: 2008 թվականի դրությամբ Բրիտանական ակադեմիայի կինոմրցանակի արարողությունը տեղի էր ունենում Արքայական օպերայի տանը: Լոնդոնը հեռուստատեսային արտադրության հիմնական կենտրոնն է, որտեղ գտնվում է ԲիԲիՍի հեռուստատեսային կենտրոնը:

Թանգարաններ և պատկերասրահներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լոնդոնում են գտնվում բազմաթիվ թանգարաններ, պատկերասրահներ և այլ հաստատություններ, որոնց շատերի մուտքը անվճար է և զբոսաշրջիկների այցելությունների վայր են, ինչպես նաև ունեն վերլուծական գործառույթներ: Առաջինը հիմնադրվել է Բրիտանական թանգարանը 1753 թվականում: Այստեղ ցուցադրված են հնագիտական, բնական պատմության և ազգային գրադարանի նմուշներ: Թանգարանում ներկայումս հաշվվում է մոտ 7 միլիոն ցուցանմուշ աշխարհի տարբեր անկյուններից: 1824 թվականին հիմնադրվեց Ազգային պատկերասրահը, որտեղ ցուցադրված են բրիտանական ազգային արևմտյան նկարները:

19-րդ դարի վերջին կեսին Հարավային Քենսինգտոնում զարգացավ "Ալբերտպոլիսը", որպես մշակութային և գիտական անկյուն: Այստեղ են գտնվում երեք ազգային թանգարանները` Վիկտորիա և Ալբերտ թանգարանը (դեկորատիվ արվեստի համար), Բնական պատմության թանգարանը և Գիտական թանգարանը: Դիմանկարների ազգային թանգարանը հիմնադրվել է 1856 թվականին, որտեղ ցուցադրվեծ են Բրիտանիայի պատմության նշանավոր անձանց դիմանկարները[234]: Բրիտանական արվեստի ազգային պատկերասրահն է Թեյթ բրիտանական պատկերասրահը, որը սկզբնական շրջանում հիմնվել է որպես ազգային պատկերասրահի ճյուղ 1897 թվականին:

Երաժշտություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ալբերտ թագավորական սրահը ընդունում է համերգներ և երաժշտական միջոցառումներ

Լոնդոնը դասական և հանրային երաժշտության գլխավոր մայրաքաղաքներից մեկն է աշխարհում, որտեղ գտնվում են հիմնական երաժշտական ընկերություններ, ինպիսիք են Warner Music Group-ը: Քաղաքը ունի մեծ քանակությամբ նվագախմբեր և երաժշտական դահլիճներ, ինպիսիք են Բարիբիկան արվեստի կենտրոնը (որտեղ ելույթ են ունենում Լոնդոնի սիմֆոնիկ նվագախումբը և Լոնդոնի սիմֆոնիկ խոռը), Կադոգան սրահը (Թագավորական ֆիլհարմոնիկ նվագախումբ) և Ալբերտ թագավորական սրահ[228]: Լոնդոնի երկու հիմնական օպերայի տներն են Թագավորական օպերայի տունը և Լոնդոնի Կոլիզեումը[228]: Մեծ Բրիտանիայի ամենամեծ երգեհոնը գտնվում է Ալբերտ թագավորական սրահում: Մյուս նշանակալի գործիքները գտնվում են տաճարներում և գլխավոր եկեղեցինորում: Քաղաքում կան մի քանի կոնսերվատորիաներ, դրանք են` Երաժշտության թագավորական ակադեմիան, Երաժշտության թագավորական քոլեջը, Գիլդհոլի երաժշտության և դրամայի դպրոցը և Տրինթի երաժշտության դպրոցը:

Լոնդոնում տեղի են ունենում մեծ թվով ռոք և փոփ համերգներ, ներառյալ աշխարհի ամենազբաղված ասպարեզում` O2 արենայում[235] և այլ մեծ արենաներ, ինչպիսիք են Էրլս Կորտը, Ուեմբլի արենան, ինչպես նաև շատ միջին չափի ասպարեզներ[228]: Շատ երաժշտական փառատոներ, ներառյալ Վայրլես փառատոնը և Լավբոքս փառատոնը անցկացվում են Լոնդոնում[236]: Քաղաքում են բացվել առաջին Ծանր ռոքի սրճարանը Էբի ռոուդ ստուդիան, որտեղ The Beatles-ը ձայնագրել է էր հիթերից շատերը: 1960-ականներին, 1970-ականներին և 1980ականներին, շատ երաժիշտներ և խմբեր, ինչպիսիք են Էլթոն Ջոնը, Pink Floyd-ը, Դեյվիդ Բոուին, Քուինը, The Kinks-ը, The Rolling Stones-ը, The Who-ն, Էրիկ Կլեպտոնը, Լեդ Զեփելինը, The Small Faces-ը, Iron Maiden-ը, Fleetwood Mac-ը, Էլվիս Կաստելլոն, Քեթ Ստիվենսը, The PoliceThe Cure-ը, Madnessը, The Jam-ը, Դաստի Սպրինֆիլդը, Ֆիլ Քոլինսը, Ռոդ Ստյուարտը և Sade-ը, ստեղծագործել են Լոնդոնում[237]:

Լոնդոնում մեծ զարգացում է ապրել փանկ ռոքը[238], Sex Pistols-ի, The Clash-ի ջանքերով[237]: Լոնդոնում են նաև ստեղծագործել Ջորջ Մայքլը, Քեյթ Բուշը, Սիլը, Siouxsie and the Banshees-ը, Bush-ը, Spice Girls-ը, Jamiroquai-ը, Blur-ը, The Prodigy-ը, Gorillaz-ը, Mumford & Sons-ը, Coldplay-ը, Amy Winehouse-ը, Ադելը, Էդ Շիրանը և One Direction[239][240][241]:

Այգիներ և բաց գոտիներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հայդ պարկի համայնապատկեր
Հայդ պարկի համայնապատկեր
Սրբ. Ջեյմս Պարկը Լոնդոնի աչքից
Սրբ. Ջեյմս Պարկը Լոնդոնի աչքից


Լոնդոնի ամենամեծ այգիները գտնվում են Կենտրոնական Լոնդոնում, որտեղ ութ Թագավորական այգիներից երեքն էն, այդ թվում Հայդ պարկը, որին հարում են Քենսիգտոնյան այգիները արևմուտքւց և Ռիջենտս պարկը հյուսիսից[242]: Հայդ պարկը հատկապես հայտնի է սպորտային իրադարձությունների կազմակերպումով և երբեմն բացօթյա համերգների կազմակերպումով: Ռիջենտս պարկում է գտնվում Լոնդոնի կենդանաբանական այգին, որը աշխարհի ամենահին գիտական կենդանաբանական այգին է և զբոսաշրջիկների սիրված Մադամ Տյուսո թանգարանը[243][244]: Փրայմռոզ հիլը գտնվում է Ռիջենտս պարկի հյուսիսում[245] և ճանաչված վայր է քաղաքը վերևից նայելու համար:

Հայդ պարկի մոտ է ավելի փոքր Գրին պարկը և Սրբ, Ջեյմսի պարկը[246]: Մեծ թվով այգիներ կան կենտրոնից դուրս, այդ թվում Գրինվիչ պարկը հարավ արևելքում[247], Բուշի պարկը և Ռիչմոնդ պարկը (ամենամեծը) հարավ արևմուտքում[248][249]: Հեմփթոն Կորտ պարկը նույնպես թագավորական այգի է[250]:

Ռիչմոնդ պարկի մոտ գտնվում են Կյու այգիները, որտեղ գտնվում է ծաղիկների ամենաշատ հավաքածուն աշխարհում: 2003 թվականին ՅՈՒՆԵՍԿՈ-յի կողմից այգիները ճանաչվել են Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտ[251]: Կան նաև բազմաթիվ այգիներ, որոնք վերահսկում են Լոնդոնի բյուրոների խորհուրդները, այդ թվում Վիկտորիա պարկը Իստ Էնդում և Բաթերսի պարկը կենտրոնում: Լոնդոնում կան մեծ թվով կիսա-բնական բաց գոտիներ, այդ թվում Համպստեդ Հիթը Հյուսիսային Լոնդոնում[252] և Էփինգ անտառը 2,476 տարածքով[253] արևելքում: Երկուսն էլ վերահսկվում են Լոնդոն Սիթի կորպորացիայի կողմից[254][255]: Համպստեդ Հիթում է գտնվում Կենվուդ հաուսը, որը նախկին ճանաչված վայր է ամառային ամիսներին հավաքույթների համար[256]:

Սպորտ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լոնդոնում են տեղի ունեցել Ամառային օլիմպիական խաղերը երեք անգամ` 1908, 1948 և 2012 թվականներին[257][258]: Այն միակ քաղաքն է, որը ընդունել է Օլիմպիական խաղերը երեք անգամ[18]: Քաղաքը նաև ընդունել է Բրիտանական կայսրության խաղերը 1934 թվականին[259]: 2017 թվականին Լոնդոնը կընդունի Աթլետիկայի աշխարհի առաջնությունը[260]:

Լոնդոնի ամենատարածված սպորտաձևը ֆուտբոլը և այն ունի տասնչորս ֆուտբոլային ակումբ, այդ թվում Պրեմիեր Լիգայից Արսենալը, Չելսին, Քրիսթալ Փելասը, Տոտտենհեմ Հոտսպուրը և Վեստ Հեմ Յունայթեդը[261]: Մյուս պրոֆեսիոնալ ակումբներից են Ֆուլհեմը, Քուինս Պարկ Ռեյնջերսը, Բրենդֆորդը, Միլվոլը, Չառլտոն Ատլետիկը, Ուիմբիլդոն ՖԱ-ն, Բարնետը և Լեյթոն Օրիենտ: Այս ակումբներից միայն Արսենալը, Չելսին և Տոտտենհեմն են դարձել Անգրիայի չեմպիոն:

1924 թվականից սկզբնական Ուեմբլի մարզադաշտը Անգլիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի տան դաշտն էր: Այստեղ են կայացել 1966 թվականի ՖԻՖԱ աշխարհի գավաթի եզրափակիչը, որի ժամանակ Անգլիան հաղթեց Արևմտյան Գերմանիային և համարվում է Ֆուտբոլի Անգլիայի գավաթի անցկացման վայրը[262]: Նոր Ուեմբլի մարզադաշտը նույն ծառայությունն է մատուցում և ունի մոտ 90.000 նստատեղ[263]:

Լոնդոնի մյուս ճանաչված սպորտաձևը թենիսն է: Այստեղ է անցկացվում ամենամյա Մեծ Սաղավարտի չորս հիմնական մրցաշարերից մեկը` Ուիմբլդոնի մրցաշար Լոնդոնի հարավ արևմտյան մասում[264]: Այն անցկացվում է հունիսի վերջից հուլիսի սկզբները և համարվում է աշխարհի ամենահին թենիսի մրցաշարերից մեկը[265][266][267]:

Նշումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Ըստ Collins English Dictionary-ի՝ մայրաքաղաքը կառավարության նստավայրն է[81], հետևաբար դրա համաձայն՝ Լոնդոնն Անգլիայի մայրաքաղաքը չէ, քանի որ Անգլիան չունի իր կառավարությունը: Սակայն Oxford English Reference Dictionary-ում[82] և այլ հեղինակավոր աղբյուրներում մայրաքաղաք է համարվում ամենակարևոր քաղաքը:[83]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. «Roman»։ Լոնդոնի թանգարան։ Վերցված է 7 Հունիս 2008 
  2. 2,0 2,1 Mills 2001, էջ. 140
  3. 3,0 3,1 «Government Offices for the English Regions, Fact Files: London»։ Office for National Statistics։ Վերցված է 2008 թ․ մայիսի 4  (չաշխատող հղում)
  4. Elcock, Howard (1994). Local Government: Policy and Management in Local Authorities. Routledge. էջ 368. ISBN 978-0-415-10167-7. 
  5. Jones, Bill (2007). Politics UK. Pearson Education. էջ 868. ISBN 978-1-4058-2411-8. 
  6. «Global Power City Index 2009»։ Institute for Urban Strategies – The Mori Memorial Foundation։ Վերցված է 2010 թ․ դեկտեմբերի 14 
  7. «Worldwide Centres of Commerce Index 2008»։ Mastercard 
  8. «Global Financial Centres 9»։ Z/Yen։ 2011 
  9. «"World's Most Economically Powerful Cities".»։ Forbes։ հուլիսի 15, 2008։ Արխիվացված օրիգինալից մայիսի 19, 2011-ին։ Վերցված է 2010 թ․ հոկտեմբերի 3 
  10. «Global city GDP rankings 2008–2025»։ PricewaterhouseCoopers։ Արխիվացված օրիգինալից մայիսի 19, 2011-ին։ Վերցված է 2010 թ․ նոյեմբերի 16 
  11. Calder Simon (դեկտեմբերի 22, 2007)։ «London, capital of the world»։ The Independent (London) 
  12. «London is the world capital of the 21st century... says New York | News»։ Evening Standard։ London։ Վերցված է փետրվարի 10, 2012 
  13. «London is world capital of culture says LSE expert – 2008 – News archive – News – News and media – Home»։ .lse.ac.uk։ Վերցված է փետրվարի 10, 2012 
  14. «Cultural Strategy | Greater London Authority»։ London.gov.uk։ սեպտեմբերի 6, 2010։ Վերցված է փետրվարի 10, 2012 
  15. «London tops ranking of destination cities»։ The Independent։ հունիսի 1, 2011։ Վերցված է 2012 թ․ հունիսի 12 
  16. «Beijing to overtake london as world's largest aviation hub. Massive new airport planned»։ Centre for Aviation։ Վերցված է 2012 թ․ հունիսի 12 
  17. 17,0 17,1 «Number of international students in London continues to grow»։ Greater London Authority։ Արխիվացված օրիգինալից մայիսի 19, 2011-ին։ Վերցված է 2010 թ․ օգոստոսի 27 
  18. 18,0 18,1 «ՄՕԿ-ի ընտրության արդյունքում Լոնդոնը կընդունի 2012-ի օլիմպիական խաղերը»։ Միջազգային օլիմպիական կոմիտե։ 6 Հուլիս 2005։ Վերցված է 3 Հունիս 2006 
  19. «Languages spoken in the UK population»։ CILT, the National Centre for Language։ Արխիվացված օրիգինալից մայիսի 19, 2011-ին։ Վերցված է 2008 թ․ հունիսի 6 
  20. «July 2010 Population estimates for UK, England and Wales, Scotland and Northern Ireland»։ Office for National Statistics։ Արխիվացված օրիգինալից-ից օգոստոսի 24, 2011-ին։ Վերցված է 2011 թ․ հուլիսի 3 (չաշխատող հղում)
  21. «Largest EU City. Over 7 million residents in 2001»։ statistics.gov.uk։ Office for National Statistics։ Արխիվացված օրիգինալից հուլիսի 26, 2007-ին։ Վերցված է 2008 թ․ հունիսի 28 
  22. 12:30։ «Focus on London – Population and Migration | London DataStore»։ Data.london.gov.uk։ Վերցված է փետրվարի 10, 2012 
  23. «KS01 Usual resident population: Census 2001, Key Statistics for urban areas»։ Office for National Statistics։ Արխիվացված օրիգինալից մայիսի 19, 2011-ին։ Վերցված է 2008 թ․ հունիսի 6 
  24. 24,0 24,1 «The Principal Agglomerations of the World»։ City Population։ Արխիվացված օրիգինալից հուլիսի 23, 2010-ին։ Վերցված է 2009 թ․ մարտի 3 
  25. 25,0 25,1 «British urban pattern: population data» (PDF)։ ESPON project 1.4.3 Study on Urban Functions։ European Spatial Planning Observation Network։ March 2007։ էջ 119։ Վերցված է փետրվարի 22, 2010  Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> թեգ. «metro2» անվանումը սահմանվել է մի քանի անգամ, սակայն տարբեր բովանդակությամբ:
  26. «London: The greatest city»։ Channel4.com։ Արխիվացված օրիգինալից մայիսի 19, 2011-ին։ Վերցված է 2008 թ․ հոկտեմբերի 12 
  27. «Lists: United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland»։ UNESCO։ Վերցված է 2008 թ․ նոյեմբերի 26 
  28. «West End Must Innovate to Renovate, Says Report»։ What's On Stage։ հունվարի 25, 2008։ Արխիվացված օրիգինալից մայիսի 19, 2011-ին։ Վերցված է 2010 թ․ նոյեմբերի 15 
  29. 29,0 29,1 «Shanghai now the world's longest metro»։ Railway Gazette International։ մայիսի 4, 2010։ Արխիվացված օրիգինալից մայիսի 19, 2011-ին։ Վերցված է 2010 թ․ մայիսի 4 
  30. 30,0 30,1 30,2 30,3 Mills 2001, էջ. 139
  31. Ackroyd Peter (դեկտեմբերի 2, 2001)։ «'London'»։ New York Times։ ISBN 978-0-7011-7279-4։ Վերցված է 2008 թ․ հոկտեմբերի 28 
  32. Coates Richard (1998)։ «A new explanation of the name of London»։ Transactions of the Philological Society 96 (2): 203–229։ doi:10.1111/1467-968X.00027։ Արխիվացված օրիգինալից մայիսի 19, 2011-ին 
  33. Perring, Dominic (1991). Roman London. London: Routledge. էջ 1. ISBN 978-0-203-23133-3. 
  34. «British History Timeline —Roman Britain»։ British Broadcasting Corporation։ Արխիվացված օրիգինալից մայիսի 19, 2011-ին։ Վերցված է 2008 թ․ հունիսի 7 
  35. 35,0 35,1 «The early years of Lundenwic»։ The Museum of London։ Արխիվացված օրիգինալից-ից հունիսի 10, 2008-ին։ Վերցված է 2008 թ․ հունիսի 7 
  36. 36,0 36,1 «Viking and Danish London»։ The Museum of London։ Արխիվացված օրիգինալից-ից մայիսի 19, 2008-ին։ Վերցված է 2008 թ․ հունիսի 6 
  37. «Medieval London —Vikings»։ The Museum of London։ Վերցված է 2008 թ․ հունիսի 7 
  38. George Hamilton Cunningham (1927)։ «London»։ J. M. Dent & Sons։ էջ xiii 
  39. Denison Simon (July 1999)։ «First "London Bridge" in River Thames at Vauxhall»։ British Archaeology (46)։ Արխիվացված օրիգինալից մայիսի 19, 2011-ին։ Վերցված է 2011 թ․ ապրիլի 15 
  40. Milne Gustav։ «London's Oldest Foreshore Structure!»։ Frog Blog։ Thames Discovery Programme։ Արխիվացված օրիգինալից մայիսի 19, 2011-ին։ Վերցված է 2011 թ․ ապրիլի 15 
  41. «Edward the Confessor (c.1003–1066)»։ British Broadcasting Corporation։ Արխիվացված օրիգինալից մայիսի 19, 2011-ին։ Վերցված է 2008 թ․ սեպտեմբերի 27 
  42. «History – 1066 – King William»։ BBC։ Արխիվացված օրիգինալից մայիսի 19, 2011-ին։ Վերցված է 2008 թ․ մայիսի 5 
  43. Tinniswood Adrian։ «A History of British Architecture — White Tower»։ BBC։ Արխիվացված օրիգինալից մայիսի 19, 2011-ին։ Վերցված է 2008 թ․ մայիսի 5 
  44. «UK Parliament — Parliament: The building»։ UK Parliament։ նոյեմբերի 9, 2007։ Արխիվացված օրիգինալից-ից մարտի 11, 2008-ին։ Վերցված է 2008 թ․ ապրիլի 27 
  45. «Palace of Westminster»։ UK Parliament։ Արխիվացված օրիգինալից-ից ապրիլի 4, 2008-ին։ Վերցված է 2008 թ․ ապրիլի 27 
  46. Schofield, John; Vince, Alan (2003). Medieval Towns: The Archaeology of British Towns in Their European Setting. Continuum International Publishing Group. էջ 26. ISBN 978-0-8264-6002-8. https://books.google.am/?id=Qu7QLC7g7VgC&pg=PA26&lpg=PA26&dq=london+population+1100+-+1300. 
  47. «Black Death»։ BBC History։ Արխիվացված օրիգինալից մայիսի 19, 2011-ին։ Վերցված է 2008 թ․ նոյեմբերի 3 
  48. «Richard II (1367–1400)»։ BBC։ Արխիվացված օրիգինալից մայիսի 19, 2011-ին։ Վերցված է 2008 թ․ հոկտեմբերի 12 
  49. 49,0 49,1 Pevsner, Nikolaus. London I: The Cities of London and Westminster rev. edition, 1962. Introduction p. 48.
  50. Ramsay, George Daniel (1986). The Queen's Merchants and the Revolt of the Netherlands: The End of the Antwerp Mart. Volume 2, pp. 1 and 62-63. Manchester University Press. ISBN 978-0-7190-1849-7
  51. The life and times of Sir Thomas Gresham, founder of the Royal Exchange: including notices of many of his contemporaries. With illustrations, Volume 2, pages 80–81, John William Burgon, E. Wilson, 1839.
  52. Durston, Christopher (1993). James I. London: Routledge. էջ 59. ISBN 978-0-415-07779-8. 
  53. «Story of the plague»։ Channel 4։ Արխիվացված օրիգինալից-ից մայիսի 19, 2011-ին 
  54. Pepys, Samuel (սեպտեմբերի 2, 1666) [1893]. Mynors Bright (decipherer). ed։. The Diary of Samuel Pepys. 45: August/September 1666. ISBN 978-0-520-22167-3. արխիվացված օրիգինալից մայիսի 19, 2011-ին. http://www.gutenberg.org/cache/epub/4167/pg4167.html. 
  55. The curious life of Robert Hooke, the man who measured London by Lisa Jardine
  56. "Thief Taker, Constable, Police". Public Broadcasting Service (PBS).
  57. մարտի 21, 1960 (մարտի 21, 1960)։ «National Affairs: Capital punishment: a fading practice»։ Time (New York)։ Վերցված է 2011 թ․ դեկտեմբերի 13 
  58. «The Foundling Hospital»։ BBC History։ փետրվարի 17, 2011։ Վերցված է 2011 թ․ դեկտեմբերի 13 
  59. «London: The greatest city»։ Channel 4։ Արխիվացված օրիգինալից մայիսի 19, 2011-ին։ Վերցված է 2008 թ․ հոկտեմբերի 12 
  60. «Hidden extras: cholera comes to Victorian London»։ London: The Science Museum։ Վերցված է 2011 թ․ դեկտեմբերի 13 
  61. Brown, Robert W.։ «London in the Nineteenth Century»։ University of North Carolina at Pembroke։ Վերցված է 2011 թ․ դեկտեմբերի 13 
  62. «London beats Paris to 2012 Games»։ BBC Sport։ հուլիսի 6, 2005։ Վերցված է 2012 թ․ սեպտեմբերի 28 
  63. «About the Greater London Authority»։ London Government։ Արխիվացված օրիգինալից մայիսի 19, 2011-ին։ Վերցված է 2008 թ․ սեպտեմբերի 27 
  64. «The London Plan»։ Greater London Authority։ Արխիվացված օրիգինալից մայիսի 25, 2012-ին։ Վերցված է 2012 թ․ մայիսի 25 
  65. «Links to other websites — London boroughs»։ London Government։ Արխիվացված օրիգինալից-ից հոկտեմբերի 19, 2007-ին։ Վերցված է 2008 թ․ սեպտեմբերի 27 
  66. http://www.communities.gov.uk/documents/statistics/pdf/1911067.pdf
  67. «About MOPAC»։ Greater London Authority։ Վերցված է 2013 թ․ մայիսի 4 
  68. «MPA: Metropolitan Police Authority»։ Metropolitan Police Authority։ մայիսի 22, 2012։ Վերցված է 2013 թ․ մայիսի 4 
  69. «Policing»։ Greater London Authority։ Արխիվացված օրիգինալից-ից հունվարի 21, 2008-ին։ Վերցված է 2009 թ․ օգոստոսի 25 
  70. «Areas»։ British Transport Police։ Արխիվացված օրիգինալից մայիսի 19, 2011-ին։ Վերցված է 2009 թ․ օգոստոսի 25 
  71. «Who we are»։ London Fire Brigade։ Արխիվացված օրիգինալից մայիսի 19, 2011-ին։ Վերցված է 2009 թ․ օգոստոսի 25 
  72. «About us»։ London Ambulance Service NHS Trust։ Արխիվացված օրիգինալից մայիսի 19, 2011-ին։ Վերցված է 2009 թ․ օգոստոսի 25 
  73. «10 Downing Street — Official Website»։ 10 Downing Street։ Արխիվացված օրիգինալից-ից մայիսի 10, 2008-ին։ Վերցված է 2008 թ․ ապրիլի 26 
  74. Beavan Charles; Bickersteth, Harry (1865)։ «Reports of Cases in Chancery, Argued and Determined in the Rolls Court»։ Saunders and Benning 
  75. Stationery Office (1980). The Inner London Letter Post. H.M.S.O. էջ 128. ISBN 978-0-10-251580-0. 
  76. Geographers' A-Z Map Company (2008). London Postcode and Administrative Boundaries (6 տպ.). Geographers' A-Z Map Company. ISBN 978-1-84348-592-6. 
  77. Dilys, M Hill (2000). Urban Policy and Politics in Britain. St. Martin's Press. էջ 268. ISBN 978-0-312-22745-6. 
  78. London Government Act 1963. Office of Public Sector Information. ISBN 978-0-16-053895-7. արխիվացված օրիգինալից 19 May 2011-ին. http://www.opsi.gov.uk/RevisedStatutes/Acts/ukpga/1963/cukpga_19630033_en_1։ Վերցված է 6 May 2008. 
  79. «Lieutenancies Act 1997»։ OPSI։ Արխիվացված օրիգինալից 19 May 2011-ին։ Վերցված է 7 June 2008 
  80. Barlow, I. M. (1991). Metropolitan Government. Routledge. էջ 346. 
  81. (1994) Collins English Dictionary, Collins Education plc.
  82. Oxford English Reference Dictionary, Oxford English.
  83. "HC 501 0304.PDF" (PDF). Parliament Publications
  84. «Metropolis: 027 London, World Association of the Major Metropolises»։ Վերցված է 3 May 2010 (չաշխատող հղում)
  85. Sheppard, Francis (2000). London: A History. Google Books. էջ 10. ISBN 978-0-19-285369-1. https://books.google.am/?id=M9qvtYYhRtAC&pg=PR11&dq=thames+%22iron+age%22+london+wide+geography+shallow+marsh։ Վերցված է 6 June 2008. 
  86. «Flooding»։ UK Environment Agency։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 15 February 2006-ին։ Վերցված է 19 June 2006 
  87. Adam David (31 March 2009)։ «Thames Barrier gets extra time as London's main flood defence»։ The Guardian (UK)։ Արխիվացված օրիգինալից 19 May 2011-ին։ Վերցված է 7 November 2009 
  88. «Climate statistics for Australian locations»։ bom.gov.au 
  89. «Weather Information for Naples»։ Worldweather.org։ 5 October 2006։ Վերցված է 4 May 2013 
  90. tabella CLINO della stazione / CLINO Averages Listed for the station Napoli Capodichino(չաշխատող հղում)Կաղապար:Cbignore
  91. The Weather Network 18 November 2011
  92. Prévisions météo de Météo-France – Climat en France 18 November 2011
  93. World Weather Information Service – Toulouse 18 November 2011
  94. http://www.usclimatedata.com/climate/new-york/new-york/united-states/usny0996
  95. «August 2003 weather»։ Վերցված է 18 September 2012 
  96. «January 1962 weather»։ Վերցված է 18 September 2012 
  97. «London's Urban Heat Island: A Summary for Decision Makers»։ Greater London Authority։ October 2006։ Վերցված է 29 April 2015 
  98. «London Heathrow Airport»։ Met Office։ Վերցված է 17 September 2014 
  99. «Heathrow Airport Extreme Values»։ KNMI։ Վերցված է 29 November 2015 
  100. «London Weather Centre analysis»։ Weather Online։ Վերցված է 17 November 2014 
  101. «climate: Climate London Weather Centre»։ Tutiempo։ Վերցված է 17 November 2014 
  102. «London boroughs — London Life, GLA»։ London Government։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 13 December 2007-ին։ Վերցված է 3 November 2008 
  103. Dogan, Mattei; Kasarda, John D. (1988). The Metropolis Era. Sage. էջ 99. ISBN 978-0-8039-2603-5. https://books.google.am/?id=_GFPAAAAMAAJ&q=1965,+32+boroughs+of+london&dq=1965,+32+boroughs+of+london. 
  104. «London as a financial centre»։ Mayor of London։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 6 January 2008-ին 
  105. «West End still drawing crowds»։ BBC News։ 22 October 2001։ Արխիվացված օրիգինալից 19 May 2011-ին։ Վերցված է 6 June 2008 
  106. Meek James (17 April 2006)։ «Super Rich»։ The Guardian (London)։ Արխիվացված օրիգինալից 19 May 2011-ին։ Վերցված է 7 June 2008 
  107. «Information on latest house prices in the Royal Borough»։ Royal Borough of Kensington and Chelsea 
  108. Rupert Jones (8 August 2014)։ «Average house prices in London jump 19 percent in a year»։ The Guardian (London)։ Վերցված է 24 September 2014 
  109. 109,0 109,1 Flynn, Emily (6 July 2005)։ «Tomorrow's East End»։ Newsweek (New York)։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 29 August 2006-ին 
  110. Foyle, Jonathan (29 March 2011)։ «Hampton Court: The Lost Palace»։ BBC History։ Արխիվացված օրիգինալից 19 May 2011-ին։ Վերցված է 16 June 2013 
  111. «Paddington Station»։ Great Buildings։ Արխիվացված օրիգինալից 19 May 2011-ին։ Վերցված է 6 June 2008 
  112. Lonsdale Sarah (27 March 2008)։ «Eco homes: Wooden it be lovely... ?»։ The Daily Telegraph (London)։ Արխիվացված օրիգինալից 19 May 2011-ին։ Վերցված է 12 October 2008 
  113. «Inside London's new 'glass egg'»։ BBC News։ 16 July 2002։ Արխիվացված օրիգինալից 19 May 2011-ին։ Վերցված է 26 April 2008 
  114. «Wildlife in London, England: LNHS Home page»։ lnhs.org.uk 
  115. London Natural History Society.
  116. "London's amphibians and reptile populations mapped". Laurie Tuffrey, The Guardian, Friday 27 July 2012
  117. «The Garden Mammal Survey Report 2001»։ The Mammal Society։ The Mammal Society։ Վերցված է 23 November 2015 
  118. "10,000 Foxes Roam London". James Owen in London for National Geographic News, May 15, 2006
  119. «Mammals»։ The Royal Parks 
  120. Liam O'Brien, (24 March 2013). "Dead whale found floating in the Thames Estuary 'will be examined'". The Independent on Sunday (London).
  121. «BBC Nature – A Question of Nature: How hidden is the UK's wild side?»։ BBC Nature 
  122. Rachel Bishop (5 November 2012)։ «Richmond Park deer cull begins»։ Wandsworth Guardian (London)։ Վերցված է 9 November 2012 
  123. 123,00 123,01 123,02 123,03 123,04 123,05 123,06 123,07 123,08 123,09 123,10 123,11 123,12 123,13 123,14 123,15 123,16 123,17 123,18 123,19 123,20 http://www.visionofbritain.org.uk/data_cube_page.jsp?data_theme=T_POP&data_cube=N_TOT_POP&u_id=10097836&c_id=10001043&add=N
  124. http://www.neighbourhood.statistics.gov.uk/HTMLDocs/dvc134_a/index.html
  125. http://www.ons.gov.uk/ons/rel/pop-estimate/population-estimates-for-england-and-wales/mid-2012/mid-2012-population-estimates-for-england-and-wales.html
  126. «A summary of countries of birth in London»։ Census Update (data.london.gov.uk) 2011: 1։ 17 May 2013։ Վերցված է 12 September 2014 
  127. "2011 Census. London population". Office for National Statistics. Retrieved 27 May 2015
  128. Leppard David (10 April 2005)։ «Immigration rise increases segregation in British cities»։ The Times (London)։ Վերցված է 8 August 2009  Կաղապար:Subscription required
  129. Metropolis World Association of the Major Metropolises. ISBN 978-0-7306-2020-4. արխիվացված օրիգինալից 27 April 2011-ին. https://web.archive.org/web/20110427084411/http://www.dgcl.interieur.gouv.fr/sections/a_votre_service/lu_pour_vous/les_grandes_metropol/downloadFile/attachedFile/metropolislondres.pdf?nocache=1254397828.63։ Վերցված է 3 May 2010. 
  130. «Population density of London: by London borough, 2006»։ UK Statistics Authority։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 24 June 2008-ին 
  131. «'Rich List' counts more than 100 UK billionaires»։ BBC News Online։ 11 May 2014։ Վերցված է 11 May 2014 
  132. «World's Most Expensive Cities 2004»։ CNN։ 11 June 2004։ Արխիվացված օրիգինալից 19 May 2011-ին։ Վերցված է 16 August 2007 
  133. "2011 Census: Key Statistics for Local Authorities in England and Wales". Office for National Statistics. Retrieved 3 July 2014
  134. Paton, Graeme (1 October 2007)։ «One fifth of children from ethnic minorities»։ The Daily Telegraph (London)։ Արխիվացված օրիգինալից 15 June 2009-ին։ Վերցված է 7 June 2008 
  135. ONS։ «LC2109EWls – Ethnic group by age»։ www.nomisweb.co.uk։ Վերցված է 26 March 2015 
  136. Benedictus Leo (21 January 2005)։ «Every race, colour, nation and religion on earth»։ The Guardian (London)։ Արխիվացված օրիգինալից 19 May 2011-ին։ Վերցված է 6 May 2008 
  137. «Census 2001: London»։ Office for National Statistics։ Արխիվացված օրիգինալից 19 May 2011-ին։ Վերցված է 3 June 2006 
  138. «Table 1.4: Estimated population resident in the United Kingdom, by foreign country of birth, July 2009 to June 2010»։ Office for National Statistics։ Արխիվացված օրիգինալից 19 May 2011-ին։ Վերցված է 7 March 2011  Figure given is the central estimate. See the source for 95 per cent confidence intervals.
  139. «2011 Census, Key Statistics for Local Authorities in England and Wales»։ Ons.gov.uk։ 11 December 2012։ Վերցված է 4 May 2013 
  140. «About Saint Paul's Cathedral»։ Dean and Chapter St Paul's։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 7 April 2008-ին։ Վերցված է 27 April 2008 
  141. «Westminster Abbey»։ Dean and Chapter of Westminster։ Արխիվացված օրիգինալից 19 May 2011-ին։ Վերցված է 27 April 2008 
  142. «West Minster Cathedral»։ Westminster Cathedral։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 27 March 2008-ին։ Վերցված է 27 April 2008 
  143. «London Central Mosque Trust Ltd»։ London Central Mosque Trust Ltd. & The Islamic Cultural Centre։ Արխիվացված օրիգինալից 19 May 2011-ին։ Վերցված է 27 April 2008 
  144. «sikhchic.com – The Art and Culture of the Diaspora – Sikh-Britons Second Wealthiest: Government Report»։ sikhchic.com 
  145. «Comment: British Sikhs are the best example of cultural integration»։ politics.co.uk 
  146. Bill, Peter (29 May 2008)։ «The $300 billion Arabs are coming»։ London Evening Standard։ Արխիվացված օրիգինալից 19 May 2011-ին։ Վերցված է 3 July 2013 
  147. Census 2001 Key Statistics, Local Authorities in England and Wales Office for National Statistics
  148. «Hindu London»։ BBC London։ 6 June 2005։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 18 February 2006-ին։ Վերցված է 3 June 2006 
  149. «£17 m Sikh temple opens»։ BBC News։ 30 March 2003։ Արխիվացված օրիգինալից 19 May 2011-ին։ Վերցված է 7 June 2008 
  150. "London tops 2015 global financial centre rankings and knocks New York into second place". Cityam.com. Retrieved 12 November 2015
  151. «London's place in the UK economy, 2005–06»։ City of London։ Վերցված է 11 March 2008 
  152. «The Economic Positioning of Metropolitan Areas in North Western Europe»։ The Institute for Urban Planning and Development of the Paris Île-de-France Region։ December 2002։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 24 June 2008-ին։ Վերցված է 27 August 2008 
  153. «After the fall»։ The Economist (London)։ 29 November 2007։ Արխիվացված օրիգինալից 19 May 2011-ին։ Վերցված է 15 May 2009 
  154. «Financial Centres — Magnets for money»։ The Economist (London)։ 13 September 2007։ Արխիվացված օրիգինալից 19 May 2011-ին։ Վերցված է 15 May 2009 
  155. «The Global Financial Centres Index 18»։ Long Finance։ September 2015։ Վերցված է 26 September 2015 
  156. «The London Banking Center Is Beginning to Feel Like Itself Again.»։ International Herald Tribune։ 21 January 2010 – via The New York Times 
  157. «London Stock Exchange»։ London Stock Exchange plc.։ 2008։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 19 May 2011-ին։ Վերցված է 27 April 2008 
  158. «London's Place in the UK Economy, 2005–6»։ Oxford Economic Forecasting on behalf of the Corporation of London։ November 2005։ էջ 19։ Վերցված է 19 June 2006 
  159. Potter Mark (17 February 2011)։ «London tops world cities spending league»։ Ռոյթերս։ Արխիվացված օրիգինալից 19 May 2011-ին։ Վերցված է 29 April 2011 
  160. 160,0 160,1 «ARCHIVED CONTENT] Provisional Port Statistics 2009»։ Department for Transport – Webarchive.nationalarchives.gov.uk։ Արխիվացված օրիգինալից 19 May 2011-ին։ Վերցված է 26 April 2011 
  161. Lowe Felix (19 February 2008)։ «Highgate trumps Chelsea as priciest postcode»։ The Daily Telegraph (London) 
  162. «U.K.'s Most Expensive Postcodes»։ Forbes։ 12 December 2007 
  163. «Availability»։ mydotlondon.com 
  164. Kotkin Joel։ «The World's Most Influential Cities»։ Վերցված է 26 September 2015 
  165. «London named as European City of the Future»։ London&Partners (London)։ 17 February 2014 
  166. «Top 10 Most Expensive Office Markets in the World Revealed»։ Վերցված է 27 September 2015 
  167. Frater James։ «London homes are worth $2 trillion»։ CNNMoney։ Վերցված է 27 September 2015 
  168. «City Mayors: UK and European cities compared»։ citymayors.com 
  169. Global Property Guide։ «Price per Square Meter United Kingdom – British Cost per Square Meter»։ Global Property Guide 
  170. «Mastercard» 
  171. «London and Partners» 
  172. «Mastercard» 
  173. «London is the HR centre of opportunity in the UK»։ PersonnelToday.com։ 15 February 2005։ Արխիվացված օրիգինալից 19 May 2011-ին։ Վերցված է 3 June 2006 
  174. «Top 10 London Attractions»։ Visit London։ 1 April 2011։ Արխիվացված օրիգինալից 19 May 2011-ին։ Վերցված է 26 April 2011 
  175. «London and Partners Statistics» 
  176. «Transport for London»։ Transport for London։ Արխիվացված օրիգինալից 18 January 2010-ին։ Վերցված է 27 April 2008 
  177. «How do I find out about transport in London?»։ Greater London Authority։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 19 October 2007-ին։ Վերցված է 5 June 2008 
  178. «BAA Heathrow: Official Website»։ BAA։ Վերցված է 27 April 2008 
  179. «Heathrow Airport Terminal 5»։ TMC Ltd։ Արխիվացված օրիգինալից 19 May 2011-ին։ Վերցված է 27 April 2008 
  180. «Heathrow runway plans scrapped by new government»։ BBC News։ 12 May 2010։ Արխիվացված օրիգինալից 19 May 2011-ին։ Վերցված է 30 January 2011 
  181. «BAA Gatwick: Gatwick Airport»։ BAA։ Արխիվացված օրիգինալից 19 May 2011-ին։ Վերցված է 27 April 2008 
  182. BAA Stansted : Stansted Airport. BAA. 2008. ISBN 978-0-86039-476-1. արխիվացված օրիգինալից 19 May 2011-ին. http://www.stanstedairport.com/։ Վերցված է 27 April 2008. 
  183. London Luton Airport. London Luton Airport. ISBN 978-0-11-510256-1. արխիվացված օրիգինալից 19 May 2011-ին. http://www.london-luton.co.uk/en/։ Վերցված է 27 April 2008. 
  184. «London City Airport — Corporate Information»։ London City Airport Ltd.։ Արխիվացված օրիգինալից 19 May 2011-ին։ Վերցված է 6 June 2008 
  185. Transport for London. London Underground: History. ISBN 978-0-904711-30-1. http://www.tfl.gov.uk/corporate/modesoftransport/londonunderground/1604.aspx։ Վերցված է 30 December 2012. 
  186. «Key facts»։ Transport for London։ Վերցված է 15 October 2009 
  187. Schwandl, Robert (2001). London Underground. UrbanRail.net. ISBN 978-3-936573-01-5. արխիվացված օրիգինալից 6 October 2006-ին. //web.archive.org/web/20061006013919/http://de.geocities.com/u_london/london.htm։ Վերցված է 24 September 2006. 
  188. «Tube breaks record for passenger numbers» (Press release)։ Transport for London։ 27 December 2007։ Արխիվացված օրիգինալից 19 May 2011-ին։ Վերցված է 5 February 2011 
  189. «The London 2012 legacy»։ Transport for London։ Վերցված է 11 August 2013 
  190. «First Capital Connect»։ First Capital Connect։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 1 February 2010-ին։ Վերցված է 27 April 2008 
  191. «Rail Station Usage»։ Office of Rail Regulation։ Արխիվացված օրիգինալից 16 July 2007-ին։ Վերցված է 24 October 2009 
  192. «Tube exits»։ Transport for London։ Արխիվացված օրիգինալից 22 July 2007-ին։ Վերցված է 24 October 2009 
  193. «Crossrail Regional Map»։ Crossrail։ Վերցված է 8 September 2013 
  194. «Crossrail's giant tunnelling machines unveiled»։ BBC News։ 2 January 2012 
  195. Leftly Mark (29 August 2010)։ «Crossrail delayed to save £1bn»։ The Independent on Sunday (London) 
  196. «Rail»։ London First։ London First։ Վերցված է 5 April 2014 
  197. «Eurostar»։ Eurostar։ Արխիվացված օրիգինալից 19 May 2011-ին։ Վերցված է 6 June 2008 
  198. «Highspeed»։ Southeastern։ Արխիվացված օրիգինալից 19 May 2011-ին։ Վերցված է 5 February 2011 
  199. 199,0 199,1 «What we do – Buses»։ Transport for London։ Transport for London։ Վերցված է 5 April 2014 
  200. «London's bus improvements get Parliamentary seal of approval»։ Transport For London։ 23 May 2006։ Արխիվացված օրիգինալից 19 May 2011-ին։ Վերցված է 5 February 2011 
  201. «London Black Cabs»։ London Black Cabs։ Արխիվացված օրիգինալից 19 May 2011-ին։ Վերցված է 27 April 2008 
  202. «Tube»։ Transport for London։ Արխիվացված օրիգինալից 19 May 2011-ին։ Վերցված է 27 April 2008 
  203. «What we do – Trams»։ Transport for London։ Transport for London։ Վերցված է 5 April 2014 
  204. Transport for London: Woolwich Ferry, 50 years on Retrieved 8 September 2013
  205. Campbell, Ken (2000). "Guinness World Records 2001". p. 150.
  206. «Beds, Herts and Bucks Travel — All you need to know about the M25»։ BBC։ 17 August 1988։ Արխիվացված օրիգինալից 19 May 2011-ին։ Վերցված է 20 February 2010 
  207. Mulholland Hélène (16 March 2009)։ «Boris Johnson mulls 'intelligent' congestion charge system for London»։ The Guardian (London)։ Արխիվացված օրիգինալից 19 May 2011-ին։ Վերցված է 1 September 2009 
  208. «Charging Zone»։ Transport for London։ Արխիվացված օրիգինալից 19 May 2011-ին։ Վերցված է 7 June 2008 
  209. «Who pays what»։ Transport for London։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 8 June 2008-ին։ Վերցված է 7 June 2008 
  210. «Residents»։ Transport for London։ Արխիվացված օրիգինալից 19 May 2011-ին։ Վերցված է 7 June 2008 
  211. Santos, Georgina; Button, Kenneth; Noll, Roger G. "London Congestion Charging/Comments." Brookings-Wharton Papers on Urban Affairs. 15287084 (2008): 177,177–234.
  212. Table 3 in Santos, Georgina; Button, Kenneth; Noll, Roger G. "London Congestion Charging/Comments." Brookings-Wharton Papers on Urban Affairs.15287084 (2008): 177,177–234.
  213. «QS World University Rankings® 2015/16»։ Վերցված է 26 September 2015 
  214. «Mayor of London says city is 'education capital of the world'»։ www.londonandpartners.com։ Վերցված է 26 September 2015 
  215. «Capital offer | Times Higher Education»։ Վերցված է 26 September 2015 
  216. «Pricewaterhousecoopers»։ Վերցված է 26 September 2015 
  217. «QS World University Rankings – Overall for 2014»։ Վերցված է 13 November 2014 
  218. Hipwell Deirdre (23 September 2007)։ «The Sunday Times Good University Guide 2007 – Profile for London School of Economics»։ The Sunday Times (London)։ Վերցված է 6 June 2008  Կաղապար:Subscription required
  219. «FT Global MBA Rankings»։ Financial Times (London)։ Արխիվացված օրիգինալից 19 May 2015-ին։ Վերցված է 25 January 2010 
  220. HESA Statistics: United Kingdom. HESA. Retrieved 6 April 2015
  221. «Colleges and Institutes»։ University of London։ Արխիվացված օրիգինալից 19 May 2011-ին։ Վերցված է 23 September 2010 
  222. About London Met London Metropolitan University, August 2008
  223. «Mayor of London - Spending Time: Londons Leisure Economy»։ www.london.gov.uk։ Վերցված է 30 September 2015 
  224. «20 facts about London's culture | London City Hall»։ www.london.gov.uk։ Վերցված է 30 September 2015 
  225. Pickford James (30 July 2014)։ «Study puts London ahead of New York as centre for theatre»։ Financial Times։ ISSN 0307-1766։ Վերցված է 30 September 2015 
  226. «Piccadilly Lights»։ Land Securities։ Արխիվացված օրիգինալից 19 May 2011-ին։ Վերցված է 3 November 2008 
  227. Sondheim and Lloyd-Webber: the new musical The New York Times.. referred to Andrew Lloyd Webber as "the most commercially successful composer in history"
  228. 228,0 228,1 228,2 228,3 «Theatres and concert halls.»։ Your London։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 24 January 2008-ին։ Վերցված է 6 June 2008 
  229. «2001: Public houses»։ BBC։ Արխիվացված օրիգինալից 19 May 2011-ին։ Վերցված է 4 June 2008 
  230. «Oxford Street gets its own dedicated local police team»։ The Londoner։ September 2006։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 30 September 2007-ին։ Վերցված է 19 June 2007 
  231. «Chinatown — Official website»։ Chinatown London։ Արխիվացված օրիգինալից 19 May 2011-ին։ Վերցված է 27 April 2008 
  232. 232,0 232,1 232,2 232,3 «London in Literature,»։ Bryn Mawr College։ Արխիվացված օրիգինալից 19 May 2011-ին։ Վերցված է 6 June 2008 
  233. «Working Title Films»։ Universal Studios։ Արխիվացված օրիգինալից 19 May 2011-ին։ Վերցված է 27 April 2008 
  234. «Organisation»։ National Portrait Gallery։ Վերցված է 18 November 2013 
  235. «Pollstarrpro.com» 
  236. «The best music festivals in London»։ Time Out London։ Վերցված է 27 January 2016 
  237. 237,0 237,1 London's top 40 artists. BBC. 6 April 2006. ISBN 978-0-89820-135-2. http://www.bbc.co.uk/london/content/articles/2006/04/06/garycrowley_londontop40_feature.shtml։ Վերցված է 9 September 2008. 
  238. «Punk»։ Allmusic։ Վերցված է 19 February 2010 
  239. «History of music in London»։ The London Music Scene։ Արխիվացված օրիգինալից 19 May 2011-ին։ Վերցված է 2 August 2009 
  240. Walker, Tim (28 July 2008). "Mumford & Sons, The Luminaire, London". The Independent (London). Retrieved 13 October 2012.
  241. Warren, Emma (9 December 2011)։ «From the Dug Out and dreads to DMZ and dubstep: 10 classic club nights»։ Guardian Music Blog (London)։ Վերցված է 13 October 2012 
  242. «Kensington Gardens»։ The Royal Parks։ 2008։ Արխիվացված օրիգինալից 19 May 2011-ին։ Վերցված է 26 April 2008 
  243. «Madame Tussauds — Official website»։ Madame Tussauds։ Արխիվացված օրիգինալից 19 May 2011-ին։ Վերցված է 6 June 2008 
  244. «Tourist Information»։ Madame Tussauds։ Արխիվացված օրիգինալից 9 May 2011-ին։ Վերցված է 26 April 2008 
  245. Mills, A., Dictionary of London Place Names, (2001)
  246. «Green Park»։ The Royal Parks։ 2008։ Արխիվացված օրիգինալից 1 February 2010-ին։ Վերցված է 26 April 2008 
  247. «Greenwich Park»։ The Royal Parks։ 2008։ Արխիվացված օրիգինալից 19 May 2011-ին։ Վերցված է 26 April 2008 
  248. «Bushy Park»։ The Royal Parks։ 2008։ Արխիվացված օրիգինալից 19 May 2011-ին։ Վերցված է 26 April 2008 
  249. «Richmond Park»։ The Royal Parks։ 2008։ Արխիվացված օրիգինալից 19 May 2011-ին։ Վերցված է 26 April 2008 
  250. «Park details - Hampton Court»։ London Borough of Richmond upon Thames։ Վերցված է 26 August 2015 
  251. «Kew, History & Heritage»։ Royal Botanic Gardens, Kew։ Վերցված է 24 January 2013 
  252. «City of London Corporation Hampstead Heath»։ City of London Corporation։ Արխիվացված օրիգինալից 19 May 2011-ին։ Վերցված է 19 February 2010 
  253. «Epping Forest You & Your Dog»։ brochure։ City of London։ Վերցված է 13 March 2010 
  254. Ramblers։ «Corporation of London Open Spaces»։ Ramblers։ Վերցված է 12 December 2011 
  255. «Green spaces»։ City of London։ Վերցված է 27 July 2012 
  256. «Kenwood House»։ English Heritage։ Արխիվացված օրիգինալից 19 May 2011-ին։ Վերցված է 26 April 2008 
  257. «London 1908»։ International Olympic Committee։ Արխիվացված օրիգինալից 19 May 2011-ին։ Վերցված է 5 February 2011 
  258. «London 1948»։ International Olympic Committee։ Արխիվացված օրիգինալից 19 May 2011-ին։ Վերցված է 5 February 2011 
  259. «England — Introduction»։ Commonwealth Games Federation։ Արխիվացված օրիգինալից 19 May 2011-ին։ Վերցված է 3 November 2008 
  260. «London Defeats Doha to host 2017 International Athletics Championships»։ Gamesbids.com։ Վերցված է 13 December 2011 
  261. «Barclays Premier League Clubs»։ Premier League 
  262. «Wembley Stadium History — Official Website»։ Wembley National Stadium Limited.։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 3 April 2008-ին։ Վերցված է 29 April 2008 
  263. «Wembley Stadium — Presspack — Facts and Figures»։ Wembley National Stadium Limited։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 16 May 2008-ին։ Վերցված է 6 June 2008 
  264. «Wimbledon — official website»։ The All England Tennis and Croquet Club (AELTC)։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 23 April 2008-ին։ Վերցված է 29 April 2008 
  265. Clarey Christopher (7 May 2008)։ «Traditional Final: It's Nadal and Federer»։ The New York Times։ Վերցված է 17 July 2008։ «Federer said[:] 'I love playing with him, especially here at Wimbledon, the most prestigious tournament we have.'» 
  266. Will Kaufman & Heidi Slettedahl Macpherson, ed. (2005)։ «Tennis»։ Britain and the Americas։ 1 : Culture, Politics, and History։ ABC-CLIO։ էջ 958։ ISBN 1-85109-431-8։ «this first tennis championship, which later evolved into the Wimbledon Tournament ... continues as the world's most prestigious event.» 
  267. Burke, Monte (30 May 2012)։ «What Is The Most Prestigious Grand Slam Tennis Tournament?»։ Forbes (New York)։ Վերցված է 25 June 2013 

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

ԵՄ անդամ երկրների մայրաքաղաքներ Flag of Europe.svg

Աթենք  · Ամստերդամ · Բեռլին  · Բրատիսլավա  · Բրյուսել  · Բուդապեշտ  · Բուխարեստ  · Դուբլին  · Վալետա  · Վարշավա  · Վիենա  · Վիլնյուս  · Կոպենհագեն  · Լիսաբոն  · Լյուբլյանա · Լոնդոն · Լյուքսեմբուրգ  · Մադրիդ  · Նիկոսիա  · Փարիզ  · Պրահա  · Ռիգա · Հռոմ  · Սոֆիա  · Ստոկհոլմ  · Տալլին  · Հելսինկի