Արփիար Արփիարյան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Արփիար Արփիարյան
Arpiarapiraian.jpg
Ծնվել էդեկտեմբերի 21, 1851(1851-12-21)
ԾննդավայրՍտամբուլ, Օսմանյան կայսրություն
Վախճանվել էփետրվարի 12, 1908(1908-02-12) (56 տարեկանում)
Վախճանի վայրԿահիրե, Եգիպտոսի խեդիվատ, Օսմանյան կայսրություն
Մասնագիտությունգրող, գրական քննադատ, հրապարակախոս, խմբագիր, բանաստեղծ և լրագրող
Լեզուհայերեն[1]
Ազգությունհայ
ՔաղաքացիությունOttoman flag.svg Օսմանյան կայսրություն
ԿրթությունՍուրբ Ղազար կղզու վանական համալիր
ԿուսակցությունՍոցիալ դեմոկրատ Հնչակյան կուսակցություն
ԱշխատավայրԱրևելք
Արփիար Արփիարյան Վիքիքաղվածքում
Արփիար Արփիարյան Վիքիդարանում

Արփիար Փիլիպպոսի Արփիարյան (դեկտեմբերի 21, 1851(1851-12-21), Ստամբուլ, Օսմանյան կայսրություն - փետրվարի 12, 1908(1908-02-12), Կահիրե, Եգիպտոսի խեդիվատ, Օսմանյան կայսրություն), արևմտահայ արձակագիր, հրապարակախոս, գրական քննադատ և խմբագիր։ Խմբագրել է «Արևելք» և «Մասիս» թերթերը, որոնց շուրջ փորձել է համախմբել ռեալիստական ուղղությանը հարող գրողներին։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծնվել է Սամսուն նավահանգստում։ Աշակերտել է Ղևոնդ Ալիշանին: «Արարատյան ընկերություն հայոցի» և «Արևելք» (Կ.Պոլիս) թերթի հիմնադիրներից։ Խմբագրել է պարբերականներ («Մասիս», «Հայրենիք», «Նոր կյանք», «Հայ հանդես», «Շիրակ») երեք տասնամյակ թղթակցել «Մշակին»: Հայկական ջարդերի տարիներին, խուսափելով թուրք կառավարության հետապնդումներից, 1896 թվականին մեկնել է արտասահման և այնտեղ շարունակել է ակտիվ գործունեությունը։ Եգիպտոսում, Անգլիայում, Ֆրանսիայում և Շվեյցարիաում հրատարակել է հայերեն լրագրեր, գրել հրապարակախոսական, գրական և քննադատական երկեր։ Արփիարյանը բարձր է գնահատել արևելահայ գրականությունը և ջանքեր է թափել արևելահայ և արևմտահայ հատվածների գրական ուժերին մերձեցնելու համար։

Արփիար Արփիարյան.jpg

Արփիարյանը գրել է մի շարք նովելներ և վիպակներ («Դատապարտյալը», «Երազի մը գինը», «Ոսկե ապարանջանը», «Մինչև ե՞րբ», «Կարմիր ժամուց»), որոնց մեջ արծարծում է սոցիալական, բարոյական կարևոր հարցեր, արտահայտում աշխատավորության բողոքը անարդար կարգերի դեմ։ Հոդվածներում արծարծել է սոցիալ-քաղաքական և մշակութային հարցեր։ Արփիարյանը արևմտահայ գրականության մեջ ռեալիզմի հետևորդներից է[2]:

Երկերի մատենագիտություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Կարմիր ժամուց, Կ. Պոլիս, ա. թ., 45 էջ:
  • Կեանքի պատկերներ, Կ. Պոլիս, 1885, 144 էջ:
  • Ապուշը (Կեանքի պատկերներ), Կ. Պոլիս, 1886, 108 էջ:
  • Կարմիր ժամուց, Վառնա, 1909, 104 էջ:
  • Կարմիր ժամուց, ա. տ., 1920, 92 էջ:
  • Խնդամոլիկ աղջիկը, Կ. Պոլիս, 1928, 74 էջ:
  • Պատմուածքներ եւ վիպակներ, Փարիզ, 1931, 248 էջ:
  • Կարմիր ժամուց, Պէյրութ, 1937, 96 էջ:
  • Պատմութիւն ԺԹ. դարու Թուրքիո հայոց գրականութեան, Գահիրէ, 1943, 232 էջ:
  • Կարմիր ժամուց, Գահիրէ, 1950, 96 էջ:
  • Հատընտիր, Պէյրութ, 1950, 420 էջ:
  • Ընտիր երկեր, Երևան, 1951, 336 էջ:
  • Կարմիր ժամուց, Պէյրութ, 1956, 88 էջ:
  • Կարմիր ժամուց, Վենետիկ, 1956, 88 էջ:
  • Կարմիր ժամուց, Պէյրութ, 1966, 92 էջ:
  • Ամբողջական երկեր, Երուսաղէմ, 1972, 256 էջ:
  • Կարմիր ժամուց, Պէյրութ, 1979, 92 էջ:
  • Ժամանակակից պատմութեան էջեր, Պոսթըն, 1979, 416 էջ:
  • Երկեր. Պատմվածքներ, Կյանքի պատկերներ, Մինչև ե՞րբ, Ոսկի ապրանջան, Կարմիր ժամուց, Գրականագիտական հոդվածներ, Երևան, 1987, 524 էջ:
  • Ոսկի ապրանջան, Պէյրութ, 1988, 109 էջ:
  • Ոսկի ապրանջան, Պէյրութ, 2011, 109 էջ:

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Հրանտ Թամրազյան «Հայ Գրականություն», Երևան, «Լույս» հրատարակչություն, էջ 7-8։
  • Գառնիկ Ստեփանյան, Արփիար Արփիարյան, Երևան, ՀԽՍՀ ԳԱ հրատ., 1955, 289 էջ։
  • Հակոբ Մարգարյան, Արդարության ոգեշունչ մունետիկը, տես Արփ. Արփիարյան, Երկեր, Երևան, 1987, էջ III-XIV:
  • Հայ քննադատության պատմություն, հատ. 1, Երևան, 1985:
  • Հայ գրական քննադատության քրիստոմատիա, հատ. 2, Երևան, 1984:
  • Հայ նոր գրականության պատմություն, հատ. 4, Երևան, 1972, էջ 374-405:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  2. Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005 
Wikiquote-logo-hy.svg
Վիքիքաղվածքն ունի քաղվածքների հավաքածու, որոնք վերաբերում են