Վախթանգ Անանյան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto infobox auteur.png
Վախթանգ Անանյան
Անանյան.jpg
Ծնվել է հուլիսի 26, 1905({{padleft:1905|4|0}}-{{padleft:7|2|0}}-{{padleft:26|2|0}})
Ծննդավայր Պողոսքիլիսա (այժմ՝ Դիլիջան քաղաքի շրջագծի մեջ), (Հայաստան)
Վախճանվել է մարտի 4, 1980({{padleft:1980|4|0}}-{{padleft:3|2|0}}-{{padleft:4|2|0}}) (74 տարեկանում)
Վախճանի վայր Երևան
Մասնագիտություն գրող և արձակագիր
Լեզու հայերեն[1]
Ազգություն հայ
Քաղաքացիություն Flag of the Soviet Union.svg ԽՍՀՄ
Աշխատավայր Մաճկալ
Պարգևներ «Պատվո նշան» շքանշան, Աշխատանքային Կարմիր դրոշի շքանշան և Ժողովուրդների բարեկամության շքանշան
Վախթանգ Անանյան Վիքիքաղվածքում
Վախթանգ Անանյան Վիքիդարանում

Վախթանգ Ստեփանի Անանյան (հուլիսի 26, 1905, Դիլիջան - մարտի 4, 1980, Երևան), հայ գրող, լրագրող, ՀԽՍՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչ (1968)։ Որսորդական պատմվածքի սկզբնավորողն է հայ գրականության մեջ[2]:

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծնվել է 1905 թ հուլիսի 26-ին (օգոստոսի 8-ին), Դիլիջանի գավառի Պողոսքիլիսա (հետագայում՝ Շամախյան) գյուղում (այժմ՝ Դիլիջան քաղաքի շրջագծում)։ Մանկությունն անցել է հայրենի գյուղում։ Սկզբնական կրթությունը ստացել է տեղի գյուղական դպրոցում։ 1915 թվականին ընդունվել է Դիլիջանի ծխական դպրոցը, բայց ուսման վարձը չկարողանալով վճարել երկու տարուց հետո դուրս է մնում դպրոցից։ Հետագայում գրողը ցավով հիշում է.

- Ավարտվեց իմ ուսման ժամանակաշրջանը։ Դրանից հետո իսկական դպրոց այլևս չեմ տեսել։ Իմ դպրոցը եղել է մայր բնությունը, որի գրկում ես մեծացել եմ։

1926-ին տեղափոխվել է Երևան, աշխատել «Մաճկալ» (1930-1931), «Սոցիալիստական գյուղատնտեսություն» (1931-1935) թերթերի խմբագրություններում։ Եղել է «Կոլխոզնիկ» թերթի պատասխանատու խմբագիր (1935)։ Պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի երկու և «Պատվո նշան» շքանշաններով։ Անանյանը մանկական ու պատանեկան ստեղծագործությունների համար արժանացել է Հայկական ՍՍՀ պետական մրցանակի (1970)։

1941 թ.-ին նա մասնակցել է Մեծ հայրենականին և մինչև պատերազմի ավարտը մարտնչել է հաղթանակի համար։

1945 թ.-ին վերադառնալով պատերազմից, գրողը շարունակում է ստեղծագործական իր աշխատանքը։

Նա մահացել է 1980 թ.-ին Երևանում։

2006 թվականին Անանյանի ծննդյան 100-ամյակին նվիրված «Վախթանգ Անանյան 1905-1980» նամականիշ է տպագրվել։ Հայաստանում գործում է նաև Վախթանգ Անանյանի անվան միջնակարգ դպրոց։

Վախթանգ Անանյանին նվիրված ՀՀ փոստային նամականիշ

Ստեղծագործական աշխատանք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վ. Անանյանը հայ գրականության մեջ լինելով արկածային ժանրի հիմնադիրը, ստեղծեց հայ արձակի մնայուն արժեքներ։ «Սևանի ափին» և «Հովազաձորի գերիները» վեպերում բնանկարիչ գրողը ընթերցողի առջև բացում է մի նոր կախարդանքների աշխարհ, հրաշքների մի նոր գանձարան, որով գերում է մանուկ ու մեծ ընթերցողին։ Այս ստեղծագործությունները մեծ ճանաչում բերեցին հեղինակին։

Առաջին ստեղծագործությունը՝ «Չոլախ Թաքոն» հրատարակվեց «Պիոներ» ամսագրում 1927-ին։ Առաջին վիպակը («Կրակե օղակի մեջ») լույս է տեսել 1930-ին։

1934 թ.-ին հրատարակվեց «Որս» պատմվածքների ժողովածուն, որը ամբողջությամբ նվիրված է բնությանը և շուտով ընթերցողը ճանաչեց նրան, որպես հայրենի բնությունը հետաքրքիր ու գեղեցիկ պատկերներով նկարագրող հեղինակի։

Ճանաչված գործերից է նրա «Սևանի ափին» (1951) վիպակը, որի արժանիքներից են մարդասիրական, հայրենասիրական շունչը, բնության նկարագրությունները, կերպարների համոզչականությունը, գրելաձևի ինքնատիպությունը։

1947-66-ին հրատարակվել են Անանյանի որսորդական պատմվածքների վեց պրակները։ Վ. Անանյանի «Որսորդական պատմվածքներ» ժողովածուն նույնպես նվիրված է հայրենի բնությանը, սակայն այստեղ ի հայտ է գալիս բնություն - մարդ կապի գեղարվեստական մարմնավորումը։ Պատմվածքների հիմքում ընկած է մայրական սիրո զգացումը։ Մանկուց մորը կորցրած գրողը, որ բնությունից է ստացել մոր կարոտն ու ջերմությունը, հաճախ է մտախոհ խորհում՝ մոր սիրտը մեկ է. կուզե մարդ լինի, կուզե կենդանի։ Անանյանը ոչ միայն բնությունից վերցնում է գեղեցիկը, այլև արտահայտում է իր զգացմունքները, պատմվածքներում քանիցս կրկնում է.

Aquote1.png Սիրում եմ անձրևը, կայծակը, որոտը, կախարդական սևագորշ ամպերը…։ Aquote2.png

Վ. Անանյանի «Որսորդական պատմվածքները» շատ կարդացվող գրքերից է բոլոր տարիքի ընթերցողների համար։

Նկարազարդում «Սևանի ափին» գրքից։
Նկարազարդում «Սևանի ափին» գրքից։
Նկարազարդում «Հովազաձորի գերիները» գրքից։ Նկարի հեղինակն է Պ.Պ. Դավիդովը։

Հայաստանի կենդանիների մասին ընթերցողներին բազմակողմանի ծանոթացում է տալիս գրողի «Հայաստանի կենդանական աշխարհը» (հ. 1 – 4, 1961-67) աշխատությունը։

«Հին վրանի փոքրիկ բնակիչը» և «Ու՞ր են տանում կածանները» վեպերը ինչ–որ իմաստով ինքնակենսագրական են. նրանց հիմքում ընկած է Անանյանի հետ մանկության ու պատանեկության տարիներին կատարված դեպքերը։

Մեր գրականության մեջ այսօր Վ. Անանյան անունը դրվում է ամենաժողովրդական գրողների շարքում։ Գրական վիճակագրական տվյալներով հայ գրողների մեջ իր երկերի թարգմանությամբ նա գրավում է առաջին տեղերից մեկը։ Անանյանի երկերը հրատարակվել են ռուսերեն, անգլերեն, գերմաներեն, չինարեն, ճապոներեն, չեխերեն, բուլղարերեն, բենգալերեն, հինդի լեզվով։ Սա ասում է այն մասին, որ Անանյան գրողը կարողացել է նաև այլ ազգի ընթերցողների հոգում հետաքրքրություն առաջացնել բնության և կենդանական աշխարհի նկատմամբ։

Մանկական լավագույն գրքի համամիութենական մրցանակաբաշխությունում «Սևանի ափին» և «Հովազաձորի գերիները» (1956) վիպակներն արժանացել են մրցանակի։ Նրա «Սևանի ափին» և «Հովազաձորի գերիները» վիպակների հիման վրա գրված սցենարներով նկարահանվել են «Լեռնային լճի գաղտնիքը» և «Հովազաձորի գերիները» կինոնկարները («Հայֆիլմ», 1954, 1957)։

Մեջբերումներ Անանյանի մասին[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Aquote1.png Վ. Անանյանի «Սևանի ափին» վիպակը մի նոր նվաճում է ինչպես հեղինակի, այնպես էլ մեր գրականության համար։ … Նա գրում է հյութեղ, պարզ ու հասկանալի, ժողովրդական բառ ու բանով հարուստ, հետաքրքիր լեզվով։ Նրա լեզվամտածողությունը գերազանցապես հայերեն է, զերծ օտարություններից։ Aquote2.png
Aquote1.png Անանյանը ունի ինչ ասել ամեն մեկի սրտին։ Ինքը շատ բաներ է տեսել, շատ բաներ գիտի։ Հավատարիմ լինելով հայ դասական գրականության ավանդույթին՝ ինքը գրում էր ժողովրդի լեզվով, ժողովրդի մասին և ժողովրդի համար։ Aquote2.png
Aquote1.png Անանյանը մի գրող է, որ երեխաներին տոգորում է ազնվության, բարության, գեղեցիկի հանդեպ մեծ սիրո զգացմունքներով։ Իսկ մեծերին վերադարձնում է իրենց մանկության հովիտները՝ մանկության գույները վերստին զգալու, բնության թրթիռներով ապրելու համար։
- Հարի Ազեմիս (գերմանացի գրող)
Aquote2.png
Aquote1.png Վ. Անանյանի ստեղծածը մի գրականություն է, որ հավասարապես կարող է հմայել և՛ մեծերին, և՛ փոքրերին։ Չեխ ընթերցողը երախտապարտ է հայ ականավոր գրողին՝ պատճառած բերկրանքի, հայոց լեռնաշխարհում այդքան հմայիչ հեռակա ճանապարհորդություն տանելու համար։
- Յա Եդլիչկա (չեխ գրող)
Aquote2.png


Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. http://data.bnf.fr/ark:/12148/cb16003830v Ստուգված է հոկտեմբերի 10-ին 2015:
  2. «Անանյան Վախթանգ»։ Հայկական Հանրագիտարան։ Վերցված է 1 Հոկտեմբեր 2015 

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Անանյան Վ. Երկեր։ 6 հատորով, հատոր 1, Երևան, Հայաստան, 1968, 559 էջ:
  • Անանյան Վ. Երկեր։ 6 հատորով, հատոր 2, Երևան, Հայաստան, 1969, 572 էջ:
  • Անանյան Վ. Երկեր։ 6 հատորով, հատոր 3, Երևան, Հայաստան, 1969, 592 էջ:
  • Անանյան Վ. Երկեր։ 6 հատորով, հատոր 4, Երևան, Հայաստան, 1970, 626 էջ:
  • Անանյան Վ. Երկեր։ 6 հատորով, հատոր 5, Երևան, Հայաստան, 1970, 476 էջ:
  • Անանյան Վ. Երկեր։ 6 հատորով, հատոր 6, Երևան, Հայաստան, 1971, 574 էջ:
  • Անանյան Վ. Անձրև, Երևան, Հայպետհրատ, 1963, 52 էջ։
  • Անանյան Վ. Լեռներ հայրենի. - Եր.։ Հայպետհրատ, 1963. 707 էջ։
  • Անանյան Վ. Որսորդական պատմվածքներ, պրակ 1. Երևան, Հայպետհրատ, 1947, 328 էջ։
  • Անանյան Վ. Որսորդական պատմվածքներ, պրակ 2. Երևան, Հայպետհրատ, 1949, 478 էջ։
  • Անանյան Վ. Որսորդական պատմվածքներ, պրակ 3. Երևան, Հայպետհրատ, 1953, 274 էջ։
  • Անանյան Վ. Որսորդական պատմվածքներ, պրակ 4. Երևան, Հայպետհրատ, 1958, 368 էջ:
  • Անանյան Վ. Որսորդական պատմվածքներ, պրակ 5. Երևան, Հայպետհրատ, 1959, 408 էջ։
  • Անանյան Վ. Որսորդական պատմվածքներ, պրակ 6. Երևան, Հայպետհրատ, 1966, 332 էջ։
  • Անանյան Վ. Որսորդական պատմվածքներ, պրակ 7. Երևան, Հայպետհրատ, 1974, 486 էջ։
  • Անանյան Վ. Որսորդական պատմվածքներ, պրակ 8. Երևան, Հայպետհրատ, 1977, 476 էջ։
  • Անանյան Վ. Սևանի ափին. Երևան, 1961, Հայպետհրատ, 517 էջ։
  • Անանյան Վ. Սևանի ափին. Երևան, 1951, 538 էջ:
  • Անանյան Վ. Սևանի ափին. Երևան, 1953, 526 էջ:
  • Անանյան Վ. Սևանի ափին. Գահիրէ, 1961, 490 էջ:
  • Անանյան Վ. Հովազաձորի գերիները, Պէյրութ, 1955. 296 էջ։
  • Անանյան Վ. Հովազաձորի գերիները, Երևան, 1956. 532 էջ։
  • Անանյան Վ. Հովազաձորի գերիները, Գահիրէ, 1959. 568 էջ։
  • Անանյան Վ. Հայաստանի կենդանական աշխարհը։ Հնագույն ժամանակներից մինչև մեր օրերը, հատոր 1, Երևան։ Հայպետհրատ, 1961, 436 էջ։
  • Անանյան Վ. Հայաստանի կենդանական աշխարհը։ Հնագույն ժամանակներից մինչև մեր օրերը, հատոր 2, Երևան։ Հայպետհրատ, 1962, 416 էջ։
  • Անանյան Վ. Հայաստանի կենդանական աշխարհը։ Հնագույն ժամանակներից մինչև մեր օրերը, հատոր 3, Երևան։ Հայպետհրատ, 1965, 483 էջ։
  • Անանյան Վ. Հայաստանի կենդանական աշխարհը։ Հնագույն ժամանակներից մինչև մեր օրերը, հատոր 4, Երևան։ Հայպետհրատ, 1967, 360 էջ։
  • Անանյան Վ. Հայաստանի կենդանական աշխարհը։ Հնագույն ժամանակներից մինչև մեր օրերը, հատոր 5, Երևան։ Հայպետհրատ, 1975, 452 էջ։
  • Անանյան Վ. Հին վրանի փոքրիկ բնակիչը, Երևան, Սովետ. գրող. 1978,472 էջ։
  • Անանյան Վ. Ուր են տանում կածանները /Վեպ/. Երևան, Սովետ. գրող, 1980. 596 էջ։
  • Անանյան Վ. Սևանի ափին /Վիպակ/. Երևան, Արևիկ, 1987. 503 էջ։
  • Անանյան Վ. Երկեր։ 4 հատորով, հատոր 1, 1984, 392 էջ:
  • Անանյան Վ. Երկեր։ 4 հատորով, հատոր 2, 1984, 416 էջ:
  • Անանյան Վ. Երկեր։ 4 հատորով, հատոր 3, 1984, 400 էջ:
  • Անանյան Վ. Երկեր։ 4 հատորով, հատոր 4, 1984, 560 էջ:
  • На березі Севану։ (Пригод. повість із життя юних натуралістів).- К.։ Молодь, 1955.- 377 с.։
  • На берегу Севана։ Повесть из жизни юных натуралистов.- М.։ Дет. лит., 1976.- 320 с.
  • Пленники Барсова ущелья։ Приключенч. повесть.- К.։ Рад. шк., 1986.- 382 с.։ ил.- (Библ. сер).
  • Пташине серце։ Бувальщини гір та лісів։ Казки та легенди.- К.։ Веселка, 1992.- 68 с.։ іл.
  • Անանյան Վ. Երկեր (Պատմվածքներ, հուշեր, ակնարկներ, խոհեր, անտիպ էջեր)։ Եր․, ՀԳՄ հրատ․, 2005, 562 էջ։

Գրականություն Անանյանի մասին[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Wikiquote-logo-hy.svg
Վիքիքաղվածքն ունի քաղվածքների հավաքածու, որոնք վերաբերում են
Վիքիդարանը
Վիքիդարանը ունի բնօրինակ գործեր, որոնց հեղինակն է՝