Տարոնի պատերազմը (վեպ)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
1rightarrow.png  Տե՛ս նաև Տարոն (այլ կիրառումներ) 
Picto infobox book.png
Տարոնի պատերազմը
Տեսակ գրական ստեղծագործություն
Ժանր վեպ
Բնօրինակ լեզու հայերեն
Թվային տարբերակ armenianhouse.org կայքում

Տարոնի պատերազմ, հայ միջնադարյան ժողովրդական վեպ։ Պահպանվել է Հովհան Մամիկոնյանի, մասամբ և Սեբեոսի (որոնց կողմից էլ գրառվել-խմբագրվել է) պատմագրական երկերում։ Բաղկացած է բանահյուսական ծագում ունեցող բազմաթիվ վիպական զրույցներից, ավանդություններից, նաև երգերից՝ համախմբված Մամիկոնյան իշխաններ Մուշեղի, Գայլ Վահանի, Սմբատի, Վահան Կամսարականի և Տիրանի անունների շուրջը, հոր և որդու հաջորդությամբ։ Վիպական այդ երկում V դարի նշանավոր գործիչներ Վարդան և Վահան Մամիկոնյանների՝ պարսիկների դեմ մղած ապստամբական կռիվների արձագանքներն են։ Տարոնի պատերազմ վիպական բաղադրությամբ ու հիմնական բովանդակույաբ առնչվում է «Պարսից պատերազմի» հետ։ Վերջինիս կարևոր բաղադրիչը կազմող Մուշեղի վեպը VII—VIII դարի տեղայնացել է Տարոնում, զարգացել նոր կողմերով ու գծերով, նույն հերոսի անունով հարակցվել Գայլ Վահանի և հաջորդների մասին հորինված զրույցներին, կորցրել իր համազգային բնույթը և դարձել տեղային վեպ՝ տեղական-ազգային շահագրգռություններով, որի բովանդակությունն է՝ կռիվ պարսիկների դեմ՝ հայերի պարտադիր հաղթանակով։ Պարսից Ւտսրով թագավորը տարբեր զորավարների միջոցով բազմիցս փորձում է հարկատու դարձնել, հպատակեցնել Տարոնը, ավերել նրա սրբավայր Սուրբ Կարապետ վանքը, սակայն Մամիկոնյանները ելնում են նրանց դեմ և իմաստությամբ ու խորամանկությամբ մոլորեցնում թշնամուն, Սուրբ Կարապետի զորությամբ հաղթում։ Տարոնի պատերազմում առաջնակարգ տեղ են բռնում ռազմական հնարամտության, թշնամուն մոլորեցնելու և պատժելու մոտիվները, ինչպես նաև բազմաթիվ մարտերի նկարագրությունները։ Տարոնի պատերազմի վիպական հիմնական կոնֆլիկտը հարկահանությունն է և դրա դեմ Տարոնի, Սասունի և կից գավառների ապստամբական կռիվները։ Նույն այդ կոնֆլիկտն է «Սասնա ծռեր» էպոսի հիմքում, այստեղ թշնամի պարսեկներին փոխարինում են արաբները։ Պատմատիպաբանական առումով Տարոնի պատերազմ «Պարսից պատերազմ»-ի և «Սասնա ծռեր»-ի միջև ընկած օղակ է։

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 618 CC-BY-SA-icon-80x15.png