Դերենիկ Դեմիրճյան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto infobox auteur.png
Դերենիկ Դեմիրճյան
Դերենիկ Դեմիրճյան.jpg
Ծնվել է փետրվարի 6 (18), 1877
Ծննդավայր Ախալքալաք[1]
Վախճանվել է դեկտեմբերի 6, 1956({{padleft:1956|4|0}}-{{padleft:12|2|0}}-{{padleft:6|2|0}})[2] (79 տարեկանում)
Վախճանի վայր Երևան[1]
Մասնագիտություն բանաստեղծ, դրամատուրգ, վիպագիր, թարգմանիչ և արձակագիր
Լեզու հայերեն[3]
Ազգություն հայ
Քաղաքացիություն Ռուսական կայսրություն
Flag of the Soviet Union (1923-1955).svg ԽՍՀՄ
Կրթություն Գևորգյան Հոգևոր Ճեմարան, Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոց և Ժնևի համալսարան
Ուշագրավ աշխատանքներ Վասակ, Քաջ Նազար, Երկիր հայրենի և Վարդանանք (պատմավեպ)
Անդանակցություն Վերնատուն
Պարգևներ Լենինի շքանշան, Հայկական ԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ և Աշխատանքային Կարմիր դրոշի շքանշան
Դերենիկ Դեմիրճյան Վիքիքաղվածքում
Դերենիկ Դեմիրճյան Վիքիդարանում
Derenik Demirchyan Վիքիպահեստում

Դերենիկ Կարապետի Դեմիրճյան (Դեմիրճօղլյան) (1877 փետրվարի 18, Ախալքալաք (այժմ՝ Վրաստան) - 1956 դեկտեմբերի 6, Երևան), հայ գրող, հրապարակախոս:

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նախնական կրթությունն ստացել է ծննդավայրի հայոց ծխական դպրոցում: Երկու տարի անց տեղափոխվել է Արդահան, աշակերտել առաջադեմ համոզմունքներ ունեցող Ս. Տեր-Մելիքսեդեկյանին, 1892 թվականին ընդունվել է Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանը: Դեմիրճյանի գրական հայացքների ձևավորման գործում բարերար ազդեցություն է ունեցել ճեմարանի ուսուցիչ, բանաստեղծ Հովհաննես Հովհաննիսյանը: 1898 թվականին ավարտել է Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցը, ապա աշխատել Արդահանում: 1900 թվականին հաստատվել է Թիֆլիսում, մասնակցել Հովհաննես Թումանյանի նախաձեռնությամբ ստեղծված Վերնատուն գրական ընկերության աշխատանքներին: Երաժշտություն ուսումնասիրելու նպատակով 1903 թվականին մեկնել է Մոսկվա: 1905-1910 թվականներին սովորել է Ժնևի համալսարանի մանկավարժական ֆակուլտետում, վերադարձել Թիֆլիս և զբաղվել ուսուցչությամբ: 1925 թվականին տեղափոխվել է Երևան, եղել գիտության և արվեստի ինստիտուտի արվեստի բաժնի գիտքարտուղարը:

Ստեղծագործություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գրական ասպարեզ է իջել իբրև բանաստեղծ: 1893 թվականին «Տարազ»-ում լույս է տեսել Դեմիրճյանի անդրանիկ՝ «Ապագան» բանաստեղծությունը: Այնուհետև աշխատակցել է «Տարազ», «Մուրճ», «Նոր հոսանք» պարբերականներին: Առաջին գրքույկը՝ «Բանաստեղծություններ» խորագրով, հրատարակվել է 1899 թվականին, երկրորդը՝ 1913 թվականին: Վաղ շրջանի ստեղծագործություններին բնորոշ են հուսահատության, վշտի, միայնության տրամադրություններ: Հասարակության հոգսերով ապրող բանաստեղծը ձգտում էր հասկանալ կյանքում տիրող անարդարությունների պատճառը, սակայն բանաստեղծությունների սիմվոլիստական պատկերների մեջ այդ ձգտումը դառնում էր անորոշ ու վերացական: Խորհրդածելով բնության ու մարդկային կյանքի մասին («Կյանքի տեսիլ» պոեմ, 1913)՝ Դեմիրճյանն ընդգծել է կյանքի անիմաստ լինելը: Սա երիտասարդ բանաստեղծի որոնումների շրջանն էր:

Դեմիրճյանի հոգևոր վերածնունդը տեղի ունեցավ 1905-1907 թվականների հեղափոխության ազդեցությամբ: Ազատության համար զանգվածային պայքարը բանաստեղծին մղեց ժողովրդի հետ հոգևոր մերձեցման: Այս շրջադարձի արտահայտությունն է «Լենկթեմուր» հայրենասիրական պոեմը, որտեղ Դեմիրճյանը դրվատել է ժողովրդի ուժը, երգել նրա անմահությունը: Մարդկային մեծ սիրով ու լավատեսությամբ է տոգորված «Գարուն» (1920) ժողովածուն, որն ամփոփում է 1902-1919-ին գրած քառյակները:

Մինչև 1919 թվականը ստեղծագործել է գրական բոլոր ժանրերով, այնուհետև հիմնականում անցել արձակին ու դրամատուրգիային[4]:

Դարասկզբին գրած պատմվածքներում դրսևորել է հումանիստական սկզբունքներ («Սեփականություն», «Տերտերը», «Ավելորդը», «Ստամոքս»): «Վասակ» (1912) և «Հովնան Մեծատուն» (1919) դրամաներում դատապարտում է անձնական կյանքն ու եսասիրական շահերը համազգային շահերից գերադասողներին, որոնք հասնում են բարոյական կործանման:

Դեմիրճյանի գրիչը բեղմնավոր է եղել նաև դրամատուրգիայի բնագավառում: 1923 թվականին գրել է «Քաջ Նազար» կատակերգությունը: Նոր սկզբունքով մշակելով ժողովրդական հեքիաթը՝ Դեմիրճյանն ընդգծել է նրա քաղաքական բովանդակությունը: «Քաջ Նազար»-ը հայ դրամատուրգիայի մնայուն գործերից է: Հայ դրամատուրգիայի աչքի ընկնող նմուշներից են «Ֆոսֆորային շող» (1932), «Նապոլեոն Կորկոտյան» (1934), «Կապուտան» (1938) պոեմները և «Երկիր հայրենի» (1939) պատմահերոսական դրաման:

Դեմիրճյանի ստեղծագործության գլուխգործոցը Հայրենական Մեծ պատերազմի տարիներին գրված «Վարդանանք» պատմավեպն է: Հայ պատմավիպագրության մեջ նոր որակ է: Հայրենական պատերազմի ավարտից հետո մարդկանց ստեղծագործ աշխատանքին են նվիրված «Հանուն կյանքի» (1949), «Հուշ-աղբյուր» (1950) և այլ պատմվածքներ: Հայրենի հողի վրա սեփական տուն ունենալու պանդուխտ հայ մարդու երազանքն է արտահայտված «Տուն» (1949) պատմվածքում: Կյանքի վերջին տարիներին Դեմիրճյանը գրել է «Մեսրոպ Մաշտոց» վեպը, որն անավարտ է մնացել:

Դեմիրճյանը մանուկների համար գրել է «Պույպույ մուկիկը», «Արջուկ–լրջուկ», «Ծտապար» և այլ ստեղծագործություններ:

Թարգմանել է Նիկոլայ Գոգոլի «Մեռած հոգիներ»-ի առաջին հատորը:

Գրել է գրականագիտական, լեզվաբանական, պատմագիտական, արվեստաբանական հոդվածներ: Դեմիրճյանի ստեղծագործությունները թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով:

Ստեղծագործություններ Դ. Դեմիրճյանի և նրա ստեղծագործության մասին[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Տիգրան Հախումյան, Դերենիկ Դեմիրճյանի դրամատուրգիան, Երևան, Հայպետհրատ, 1958, 138 էջ:
  • Հրայր Մուրադյան, Դերենիկ Դեմիրճյան, Երևան, ՀՍՍՀ ԳԱ, 1954, 170 էջ:
  • Հրայր Մուրադյան, Դերենիկ Դեմիրճյան, Երևան, «Գիտելիք», 1957, 39 էջ:
  • Հրայր Մուրադյան, Դերենիկ Դեմիրճյան, Երևան, ՀՍՍՀ ԳԱ, 1961, 513 էջ:
  • Սուրեն Աղաբաբյան, Դերենիկ Դեմիրճյան (ծննդյան 100-ամյակի առթիվ), Երևան, «Գիտելիք», 1977, 58 էջ:

Պատկերներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 Демирчян Дереник Карапетович, Демирчян Дереник Карапетович // Սովետական մեծ հանրագիտարան (1969—1978) Ստուգված է սեպտեմբերի 28-ին 2015:
  2. Демирчян Дереник Карапетович, Демирчян Дереник Карапетович // Սովետական մեծ հանրագիտարան (1969—1978) Ստուգված է սեպտեմբերի 27-ին 2015:
  3. http://data.bnf.fr/ark:/12148/cb15618257j Ստուգված է հոկտեմբերի 10-ին 2015:
  4. Գևորգ Մադոյան (1979 թ.)։ «Դերենիկ Դեմիրճյան»։ Սովետական Հայաստան։ Թիվ 3: Էջ 24,25 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Wikiquote-logo-hy.svg
Վիքիքաղվածքն ունի քաղվածքների հավաքածու, որոնք վերաբերում են