Զորանամակ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Զորանամակ.jpg

Զորանամակ, Մեծ Հայքի ռազմական ուժերի քանակի և դասակարգման մասին պետական վավերագիր կամ ուրույն հրովարտակ։ Գործադրվել է Մեծ Հայքում մինչև հայ Արշակունի արքայատան անկումը (IV դարի վերջ – V դարի սկիզբ)։ Կազմվել է քառաբաժին բոլորակ աղյուսակի ձևով՝ ըստ Մեծ Հայքի չորս կուսակալ զորավարությունների (Հյուսիսային, Հարավային, Արևելյան և Արևմտյան դռների)։ Յուրաքանչյուր բաժնում դասվել են 21 կամ 22 նախարարություն՝ նշելով նրանց յուրաքանչյուրի զորաքանակը։ Ըստ մեզ հասած զորանամակի, Արշակունիների օրոք Հայոց զորքի ընդհանուր թվաքանակը եղել է 124 հազար մարտիկ, որից 84 հազարը կազմել են նախարարական կամ սեպուհական, իսկ 40 հազարը՝ արքունի (ոստանիկ) և մարդպետական գնդերը։ Արտաքին վտանգի ժամանակ նախարարները իրենց զինվորական ուժերը գումարել են Զորանամակով սահմանված զորաթևում, իսկ անհրաժեշտության դեպքում Հայոց արքայի կամ սպարապետի հրամանով օգնել են այս կամ այն զորաթևին։

Զորանամակի միակ ձեռագիր օրինակը, որը կցված է եղել Անանիա Շիրակացու Ժամանակագրությանը, մեզ է հասել Տիրամայր անունով մի հայուհու ընդօրինակությամբ։ Այն առաջին անգամ հրատարակել է (1842 թ) Հովհաննես Շահխաթունյանցը իր «Ստորագրություն կաթողիկե Էջմիածնի և հինգ գավառացն Այրարատայ » գրքի Բ հատորում (Էջմիածին, 1842, էջ 58)։ Զորանամակի ձեռագիր թերի մի օրինակ պահպանվում է Երևանի Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարանում։

Ահա հատված՝

"…և զոմանս ի յայլ աշխարհս գրաւեալս. և լինի թիւ մարտիկ արանց որ ընդ ազգաւք՝ Ձւ-ից հազարաց, թող զսպասաւորս դռանն արքունի՝ որ է Ոստանդ, որք ի պատերազմ ելանէին ընդ արքայի. և Մարդպետական, որ է ներքինի պահապան ի վերայ թագուհւոյն և գանձուցն։ Եւ ընդ ամենայնն թիւ զաւրացն Հայոց՝ որ է հարիւր և քսան հազարաց"

Զորանամակ

Արևելեան դուռն Հարավային դուռն

1. Բդեշխ ուգարաց – 4500

2. Կամսարական – 600

3. Կասպեցի – 3000

4. Ուտեացի – 1000

5. Ծաւդեացի – 1000

6. Տայեցի – 600

7. Մամիկոնեան – 1000

8. Վանանդացի – 1000

9. Գարդմանեցի – 1000

10. Որդունի – 700

11. Առւելեանք (Առաոելեան) – 500

12. Աշոցեան – 500

13. Դիմաքսեան – 300

14. Գնթունի – 300

15. Բոխաեցի – 300

16. Գաբեղեան – 300

17. Աբեղեան – 300

18. Հաւնունի – 300

19. Սահառունի – 300

20. Ձիւնական – 300

21. Աշխադարեան – 100

22. Վարազարտիկեան – 100

Հարավային դուռն Արևմտեան դուռն

1. Անգեղ տուն – 3400

2. Բդեշխ Աղձնեաց – 4000

3. Բզնունական (Բզնունի) – 3000

4. Մանաւազեան – 1000

5. Բագրատունի – 1500

6. Խոռխոռունի – 1000

7. Ծոփացի – 1000

8. Վահունի – 1000

9. Ապահունի – 1000

10. Գնունի – 500

11. Բասենացի – 600

12. Խալունի – 300

13. Ընծակի – 4000

14. Մանդակունի – 300

15. Սլկունի – 300

16. Վարաժնունի – 300

17. Այծենական – 100

18. Առւենեան – 300

19. Վարժնունեան – 100

20. Սպանդունի – 300

21. Ռոփսեան – 100

Արևմտեան դուռն Հիւսիսային դուռն

1. Կադմեացի – 13200

2. Կորդւացի – 1000

3. Արծրունի – 1000

4. Ռշտունի – 1000

5. Մոկացի – 1000

6. ողթնեցի – 500

7. Անձևացի – 500

8. Հարուժեան – 100

9. Տրպատունի – 100

10. Մեհնունի – 100

11. Ակեացի – 300

12. Զարեհաոանեան – 300

13. Երանթունի – 300

14. ՞Համաստունեան – 100

15. Արտաշեսեան – 300

16. ՞Սագրատունի – 100

17. ՞Աբրահամեան – 100

18. Տրունի – 300

19. Բուժունի – 200

20. Քաջբերունի – 100

21. Բոգունի – 100

22. Մուրացան – 300

Հիւսիսային դուռն Արևելեան դուռն

1. Սիւնի – 19400

2. Ամասկոնի (Ամասկունի՞) – 200

3. Աւածացի – 200

4. Վարձառունի – 200

5. Տամբարացի – 100

6. Մազազացի – 500

7. Ցողկեպան – 100

8. Գրըզճունի – 50

9. Վառնունի – 50

10. Բական – 50

11. Կճրունի (Կրճունի՞) – 50

12. Գուկանն – 50

13. Պատսպատունի – 50

14. Գզրիկեան – 50

15. Վիժանունի – 50

16. Զանգաղան – 50

17. Սոդացի – 50

18. Ակացացի – 50

19. ՞Ասչշնեան – 50

20. ՞Կիչան – 50

21. Տայգրեան

Բնագիր եւ հրատարակություններ[խմբագրել]

Գրականություն[խմբագրել]

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է Հայկական սովետական հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ CC-BY-SA-icon-80x15.png