Սիլվա Կապուտիկյան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Սիլվա Կապուտիկյան
Silva Kaputikyan.JPG
Ծնվել է հունվարի 20, 1919({{padleft:1919|4|0}}-{{padleft:1|2|0}}-{{padleft:20|2|0}})[1]
Ծննդավայր Երևան, Հայաստան[2]
Վախճանվել է օգոստոսի 26, 2006({{padleft:2006|4|0}}-{{padleft:8|2|0}}-{{padleft:26|2|0}}) (87 տարեկանում)
Վախճանի վայր Երևան, Հայաստան
Մասնագիտություն բանաստեղծ և գրող
Լեզու հայերեն[3]
Ազգություն հայ
Քաղաքացիություն Հայաստանի Առաջին Հանրապետություն
Flag of the Soviet Union.svg ԽՍՀՄ
Flag of Armenia.svg Հայաստան
Կրթություն Երևանի պետական համալսարան
Ստեղծագործական շրջան 1933-2006
Ժանրեր բանաստեղծություն և հրապարակախոսություն
Գրական շարժումներ ռեալիզմ
Անդամակցություն ԽՍՀՄ Գրողների միություն և Հայաստանի գրողների միություն
Կուսակցություն ԽՄԿԿ
Պարգևներ Ստալինյան մրցանակ Հոկտեմբերյան հեղափոխության շքանշան «Պատվո նշան» շքանշան Երևանի պատվավոր քաղաքացի Աշխատանքային Կարմիր դրոշի շքանշան Ժողովուրդների բարեկամության շքանշան «Աշխատանքի վետերան» մեդալ «Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ Անձնվեր աշխատանքի համար» մեդալ Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոցի շքանշան «Մարշալ Բաղրամյան» մեդալ Order of Princess Olga, 3rd class և Հայկական ԽՍՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչ
Ամուսին Հովհաննես Շիրազ
Զավակներ Արա Շիրազ
Սիլվա Կապուտիկյան Վիքիքաղվածքում
Սիլվա Կապուտիկյան Վիքիդարանում
Silva Kaputikyan Վիքիպահեստում

Սիլվա (Սիրվարդ) Բարունակի Կապուտիկյան (հունվարի 20, 1919({{padleft:1919|4|0}}-{{padleft:1|2|0}}-{{padleft:20|2|0}})[1], Երևան, Հայաստան[2] - օգոստոսի 26, 2006({{padleft:2006|4|0}}-{{padleft:8|2|0}}-{{padleft:26|2|0}}), Երևան, Հայաստան), հայ գրող ու բանաստեղծուհի, հասարակական գործիչ։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծնվել է Երևանում, Վանից գաղթած ընտանիքում։ Սովորել է Երևանի Կրուպսկայայի անվան միջնակարգ դպրոցում։ 13 տարեկանում գրել է իր առաջին բանաստեղծությունը, որը տպագրվել է «Պիոներ կանչ» թերթում։ Նրա հայրը՝ Բարունակ Կապուտիկյանը, ազգային գործիչ էր, խմբագրիչ, ով մահացել է 1919-ին՝ դստեր ծննդից ամիսներ հետո, խոլերայից։

1936-1941 թվականներին սովորել է ԵՊՀ բանասիրական ֆակուլտետում, 1950 թվականին՝ Մոսկվայի Մաքսիմ Գորկու անվան գրականության ինստիտուտի բարձրագույն դասընթացներին։ 1945 թվականին լույս է տեսել «Օրերի հետ» բանաստեղծությունների առաջին ժողովածուն, այնուհետև հրատարակել է 60-70 գիրք` բանաստեղծություններ և արձակ` հայերեն, ռուսերեն, անգլերեն, վրացերեն, լիտվերեն, ուկրաիներեն, թուրքերեն և այլ լեզուներով: 1952 թվականին «Իմ հարազատները» բանաստեղծությունների ժողովածուի համար արժանացել է ԽՍՀՄ, իսկ 1988 թվականին` ՀԽՍՀ Պետական մրցանակների: Նույն թվականին ստացել է նաև իտալական «Նոսիդիե» գրական մրցանակ: Ունի մանկական ստեղծագործությունների մոտ 40 հրատարակություն: 1962 թվականից եղել է Լիբանանի, Սիրիայի, Եգիպտոսի, Եթովպիայի, Ֆրանսիայի, ԱՄՆ-ի, Կանադայի, Հարավային Ամերիկայի, Գերմանիայի, Ավստրիայի, Իրանի, Երուսաղեմի սփյուռքահայ գաղթօջախներում և իր հիշողություններն այդ ամենի մասին ամփոփել է ուղեգրություններում, որոնցից բացառիկ են «Քարավանները դեռ քայլում են», «Խճանկար հոգու և քարտեզի գույներից», «Քարավանները հեռանում են», «Իմ կածանը աշխարհի ճանապարհներին» գրքերը: Կյանքի վերջին տարիներին մեծ աշխատանք է կատարել հրապարակագրության ոլորտում` «Իմ ժամանակը», «Չեմ կարող լռել», «Վերջին զանգ»: 1970 թվականին արժանացել է ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործչի, 1980 թվականին` Վրաստանի մշակույթի վաստակավոր աշխատողի, ապա` Երևանի պատվավոր քաղաքացու կոչումներին: 1998 թվականին Քեմբրիջի միջազգային աշխարհագրական ինստիտուտի կողմից ստացել է «Տարվա կին» տիտղոսը: Պարգևատրվել է բազմաթիվ մեդալներով ու շքանշաններով: Եղել է Գրողների միության նախագահության անդամ, սփյուռքի հետ մշակութային կապերի կոմիտեի նախագահության անդամ, ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոս, «Աշխարհի ժողովուրդների հոգևոր միասնության», Բնության և հասարակության մասին գիտությունների միջազգային ակադեմիաների անդամ: Ընտրվել է ՀԽՍՀ Գերագույն խորհրդի պատգամավոր: Մահացել է Երևանում, թաղված է Կոմիտասի անվան պանթեոնում: 2009 թվականին նրա ապրած տանը բացվել է բանաստեղծուհու տուն-թանգարանը:

Կապուտիկյանը շատ է գրել հայրենիքի, հայոց լեզվի, հայ ժողովրդի ճակատագրի մասին։ Նրա գրական ձիրքը հանդես է եկել պատանեկան տարիներից, իսկ երիտասարդական տարիներից ձևավորվել է քաղացիական ուղղվածությունը։ Նա դարձավ իսկական խորհրդային գրողի կերպար՝ կրելով այդ տարիների կուսակցական գաղափարախոսության ամբողջ պատասխանատվությունը։ Կապուտիկյանի ստեղծագործությունները թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ Ունի ռուսերեն ավելի քան 20 ժողովածու։

Սիլվա Կապուտիկյանի գերեզմանը Կոմիտասի անվան պանթեոնում
Սիլվա Կապուտիկյանի և Արա Շիրազի հուշատախտակը Երևանի Սիլվա Կապուտիկյան փողոցում

Մրցանակներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • ԽՍՀՄ պետական մրցանակ (1952 թվական)
  • Հայաստանի պետական մրցանակ (1988 թվական)
  • Նոսիդեի անվան միջազգային մրցանակ (Հռոմ, 1989 թվական)

Ընտանիք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Եղել է Հովհաննես Շիրազի առաջին կինը։ Նրանց որդին՝ Արա Շիրազը եղել է քանդակագործ, ՀՀ ժողովրդական նկարիչ (1941-2014 թվականներ)։

Երկերի մատենագիտություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Օրերի հետ, Երևան, 1945, 104 էջ:
  • Զանգվի ափին, Երևան, 1947, 76 էջ:
  • Այս իմ երկիրն է, Երևան, 1949, 90 էջ:
  • Իմ հարազատները, Երևան, 1951, 116 էջ:
  • Իմ հարազատները, Երևան, 1953, 164 էջ:
  • Քերթուածներ (հատընտիր), Հալէպ, 1954, 80 էջ:
  • Սրտաբաց զրույց, Երևան, 1955, 124 էջ:
  • Բարի երթ, Երևան, 1957, 412 էջ:
  • Մի տարով էլ մեծացանք, Երևան, 1958, 86 էջ:
  • Մտորումներ ճանապարհի կեսին, Երևան, 1961, 120 էջ:
  • Բանաստեղծութիւններ, Պէյրութ, 1963, 256 էջ:
  • Քարավանները դեռ քայլում են, Երևան, 1964, 532 էջ:
  • Յոթ կայարաններ, Երևան, 1966, 560 էջ:
  • Իմ էջը, Երևան, 1968, 240 էջ:
  • Փոքրիկ Արա, ականջ արա, Երևան, 1971, 88 էջ:
  • Դեպի խորքը լեռան, Երևան, 1972, 85 էջ:
  • Երկերի ժողովածու, հատ. 2. Քարավանները դեռ քայլում են, Երևան, 1973, 508 էջ:
  • Երկերի ժողովածու, հատ. 1. Բանաստեղծություններ, Երևան, 1974, 528 էջ:
  • Խճանկար հոգու և քարտեզի գույներից, Երևան, 1976, 512 էջ:
  • Իմ ժամանակը (հրապարակագրություն և ուղեգրություն), Երևան, 1979, 344 էջ:
  • Հատընտիր, Երևան, 1979, 168 էջ:
  • Լիլիթ (բանաստեղծություններ), Երևան, 1981, 180 էջ:
  • Փոքրիկ Արա, ականջ արա, Երևան, 1981, 92 էջ:
  • Ձմեռ է գալիս, Երևան, 1983, 120 էջ:
  • Երկեր երեք հատորով, հատ. I. Բանաստեղծություններ, Թարգմանություններ, Երևան, 1984, 544 էջ:
  • Երկեր, հատ. II. Քարավանները դեռ քայլում են, Հրապարակագրություն, Երևան, 1984, 440 էջ:
  • Ծաղկանոց, Երևան, 1984, 60 էջ:
  • Երկեր, հատ. III. Խճանկար հոգու և քարտեզի գույներից (Ուղեգրություն), Երևան, 1985, 440 էջ:
  • Գիրս մնաց հիշատակող, Երևան, 1988, 464 էջ:
  • Գույներ նույն խճանկարից, Երևան, 1989, 640 էջ:
  • Գիրս մնաց յիշատակող, Անթիլիաս, 1990, 444 էջ:
  • Հոգու նույն երթուղիներով, Երևան, 1993, 152 էջ:
  • Ոսկեհատիկ, Լոս Անջելես, 1994, 249 էջ:
  • Տագնապ, Երևան, 1994, 125 էջ:
  • Գիրս մնաց յիշատակող, Անթիլիաս, 1996, 444 էջ:
  • Էջեր փակ գզրոցներից, Երևան, 1997, 688 էջ:
  • Երգ սիրո մասին, Երևան, 1999, 120 էջ:
  • Ընտրանի (բանաստեղծություններ), Երևան, 1999, 256 էջ:
  • Նվիրում, Ստեփանակերտ, 1999, 192 էջ:
  • Քարավանները հեռանում են, Երևան, 1999, 274 էջ:
  • Չեմ կարող լռել (հրապարակախոսություն), Երևան, 2000, 458 էջ:
  • Իմ կածանը աշխարհի ճանապարհներին (ուղեգրություն), Երևան, 2002, 676 էջ:
  • Հայերգություն (բանաստեղծություններ), Երևան, 2004, 224 էջ:
  • Յոթ տասնյակ տարի (բանաստեղծության բավիղներում), Երևան, 2004, 304 էջ:
  • Նա իր գոյությամբ սրբացնում էր մթնոլորտը (հուշապատում), Էջմիածին, 2004, 52 էջ:
  • Սիրերգություն, Երևան, 2004, 168 էջ:
  • Փոքրիկ Արա, ականջ արա, Երևան, 2005, 96 էջ:
  • Վերջին զանգ (Հուշեր: Հրապարակախոսություններ: Հարցազրույցներ: Բանաստեղծություններ), Երևան, 2006, 512 էջ:
  • 90 երգ (բանաստեղծություններ), Երևան, 2009, 153 էջ:
  • Քնարերգություն, Երևան, 2009, 236 էջ:
  • Ընտրանի (բանաստեղծություններ), Երևան, 2010, 120 էջ:
  • Հայերգություն, գիրք 1. Հայերգություն, Երևան, 2010, 160 էջ:
  • Հայերգություն, գիրք 2. Սիրերգություն, Երևան, 2010, 136 էջ:
  • Հայերգություն, գիրք 3. Անանձնական, Երևան, 2010, 136 էջ:
  • Հայերգություն, գիրք 4. Ձոներգեր, Տագնապներ, Երևան, 2010, 160 էջ:
  • Ստեղծագործությունների ժողովածու, Երևան, 2013, 304 էջ:
  • Փոքրիկ Արա, ականջ արա, Երևան, 2013, 72 էջ:

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Սովետահայ գրականության պատմություն, երկրորդ հատոր (1941-1964, հատորում զետեղված է «Սիլվա Կապուտիկյան» գլուխը, որը գրել է Սուրեն Աղաբաբյանը), Երևան, ՀՍՍՀ ԳԱ, 1967, 655 էջ։
  • Ալբերտ Արիստակեսյան, Սիլվա Կապուտիկյան, Երևան, «Սովետական գրող», 1983, 200 էջ։

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 Find a Grave — 1995. — ed. size: 165000000
  2. 2,0 2,1 2,2 Капутикян Сильва Барунаковна // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
  3. data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Wikiquote-logo-hy.svg
Վիքիքաղվածքն ունի քաղվածքների հավաքածու, որոնք վերաբերում են