Վարդանանք (պատմավեպ)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Disambig.svg Անվան այլ կիրառումների համար տես՝ Վարդանանք (այլ կիրառումներ)
Picto infobox book.png
Վարդանանք
Հեղինակ Դերենիկ Դեմիրճյան
Տեսակ գիրք
Ժանր պատմավեպ
Բնօրինակ լեզու հայերեն
Կերպար(ներ) Վարդան Մամիկոնյան, Եզնիկ Կողբացի, Եղիշե, Ղևոնդ Երեց, Հովսեփ Ա Հողոցմեցի, Վասակ Սյունի, Մովսես Խորենացի և Հազկերտ Բ

«Վարդանանք», Դերենիկ Դեմիրճյանի պատմավեպ։ Հայ գրականության նշանավոր ստեղծագործություններից է։ Այն գրվել է Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին, որպեսզի բարձր պահի ռազմաճակատում գտնվող հայ զինվորների մարտական ոգին։

Հեղինակը գրքում ներկայացնում է Հայաստանը 5-րդ դարում` հիմնականում պատմելով 451 թվականին Հայաստանում տեղի ունեցած դեպքերի մասին, երբ հայ ժողովուրդը սպարապետ Վարդան Մամիկոնյանի ղեկավարությամբ ապստամբեց և Ավարայրի դաշտում հերոսաբար կռվեց պարսիկների դեմ, որոնք, տիրելով Հայաստանին, ուզում էին հայ ժողովրդին պարտադրել իրենց հավատը:[1]

Մամիկոնյանների դրոշը

Ստեղծման պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վեպը հայոց պատմության մեջ շրջադարձային նշանակություն ունեցող` 5-րդ դարի ազգային պատմության, փիլիսոփայության, քաղաքական ու կրոնադավանաբանական դիրքորոշման ընդհանրացումն է։ Հեղինակն այս վեպը գրելու գաղափարի շուրջ երկար է մտածել։ Նա սկզբնական շրջանում ցանկանում էր գրել 5-րդ դարի մասին՝ «Մեսրոպ Մաշտոց», «Վարդանանք», «Վահանանց պատերազմ», սակայն երբ բռնկվեց Հայրենական մեծ պատերազմը Դերենիկ Դեմիրճյանը փոխեց իր մտադրությունը և սկզբում գրեց «Վարդանանք»: Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին Հայաստանում տիրող իրավիճակը կարծես-թե նույնն էր ինչ-որ 451 թվականին։

Aquote1.png Գրել պատմական-հայրենասիրական(միայն) վեպ, չեմ կամենում: Եթե չպիտի լինի վեպում որևէ նոր բան, չարժե գրելը: Ես կարծում եմ, որ ամեն ազգային նշանակություն ունեցող վեպ պիտի համաշխարհային, համամարդկային մի բան ունենա: Դա միայն իրավունք ունի ազգային լինելու, կամ արժե միայն այդպիսի ազգային գրականություն ունենալ ... Aquote2.png
Aquote1.png Եվ ես երգեցի-ուժեղ, թե թույլ` հոգ չէ(не беда!)-Վարդանանց երգը, որ ես նվիրաբերում եմ բոլոր ազատագրված, ազատագրվող և ազատագրության դաշտին ոտը դնելուն սպասող բոլոր ժողովուրդներին... Aquote2.png


Սկզբնաղբուրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վեպի սկզբնաղբյուրներն են 5-րդ դարի պատմիչներ Եղիշեի «Վասն Վարդանայ և հայոց պատերազմին» և Ղազար Փարպեցու «Պատմութիւն հայոց» երկերը։

Պատմական շրջան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դերենիկ Դեմիրճյանը նկարագրում է 5-րդ դարում Հայաստանում տեղի ունեցող իրադարձությունները, երբ պարսից Հազկերտ II թագավորի հարկահանները ծանրացրել էին Հայաստանի վիճակը, և ցանկանում էին Հայաստանում հաստատել Զրադաշտականություն։ Նկարագրում է Հայոց սպարապետ Վարդան Մամիկոնյանին և նրա կողմնակիցներին (Վարդանանց)։ Նկարագրում է դավաճան Վասակ Սյունուն, նրա կողմնակիցներին՝ վասակյանց։ Առավել պատկերավոր նկարագրվում է 451 թվականի մայիսի 26-ին Ավարայրի դաշտում Տղմուտ գետի մոտ տեղի ունեցած Ավարայրի ճակատամարտը: Ճակատամարտում հայկական զորքը բարոյական հաղթանակ է տանում, չնայած թշնամու զորքերի գերակշռության։

Պատասխան թուղթը ուղղված արյաց տերությանը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Aquote1.png «Հովսեփ Կաթողիկոսը մեծամեծներից մինչև փոքրերը միաբանյալներով հանդերձ, մեծ Հազարապետիդ արյաց և անարյաց, Միհրներսեհիդ, շատ խաղաղասեր մտքով ողջույն է հղում ամենամեծ Սպարապետիդ արյաց: Եթե մի փոքր մի կողմ նետեիր քո իշխանության փքել մեծացնելը և ընկերաբար պայքար մտնեիր, գիտեմ, որ ուրիշ անգամ ամեն բանով դու շատ իմաստուն ես: Աշխարհս նյութեղեն է, և նյութերը տարբեր-տարբեր և իրարու հետ հակառակ. մեկ է այս հակառակորդների ըստեղծողը, որ սրանց իրար է բերում, սիրելությամբ հաշտեցնում: Մեղմացնում է կրակի ջերմությունը օդի հովությամբ, օդի դժնդակ խստությունը՝ կրակի արծարծմամբ, նույնպես և մանրամաղ փոշիացած հողը՝ ջրի սալահատակ պնդացած հողի կպչելով: Այս ահվատից չեն կարող խախտել մեզ ո՛չ հրեշտակ, ո՛չ մարդիկ, ո՛չ հուր, սուր: Այլևս դու այս ամեն բանի մասին մեզ մի հարցնիր, որովհետև ոչ թե մարդու հետ է մեր հավատի ուխտը, որ խաբվենք իբրև երեխաներ, այլ անխզելի է աստծո հետ, որ չի կարելի քանդել և հեռու նետել ո՛չ այժմ և ո՛չ ապա, և ո՛չ հավիտյանս, և ո՛չ հավիտենից հավիտյանս:»:
- Հայաստանի մեծամեծներից պարսիկներին(Վարդանանք(պատմավեպ) , Երևան, «Լույս», 1987, էջ 165-167)
Aquote2.png


Վեպի հերոսներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վարդանանք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Վարդան Մամիկոնյան - հայոց սպարապետ
  • Համազասպ Մամիկոնյան - սպարապետի եղբայրը, սեպուհ
  • Զոհրակ Մամիկոնյան - սպարապետի որդին
  • Շուշանիկ Մամիկոնյան - սպարապետի դուստրը
  • Մամիկոնյան Մեծ տիկին - սպարապետի մայրը
  • Մամիկոնյան տիկին - սպարապետի կինը
  • Դավիթ - Մամիկոնյանների սեպուհը
  • Արծվի - սպարապետի թիկնապահը
  • Ատոմ Գնունի - Գնունյաց իշխան
  • Արտակ Մոկաց - Մոկաց իշխան
  • Գեդեոն - ռշտունյաց սեպուհ
  • Անահիտ - Արտակ Մոկացի կինը, ռշտունյաց Գեդեոն սեպուհի դուստրը
  • Աստղիկ - Գեդեոնի դուստրը
  • Վահան Ամատունի - Հազարապետ, Ամատունյաց իշխան
  • Ներշապուհ Արծրունի - Արծրունյաց տեր
  • Արսեն Ընծայոց - հայոց այրուձիի իշխաններից
  • Գարեգին Սրվանձտյա - հայ իշխան, այրուձիի հրամանատար
  • Եզնիկ Կողբացի - հոգևորական, ճակատամարտի մասնակից
  • Եղիշե - հոգևորական, ճակատամարտի մասնակից
  • Ղևոնդ Երեց - հոգևորական, ճակատամարտի մասնակից
  • Տաճատ Գթնունի - իշխան
  • Ներսես Քաջբերունի - իշխան
  • Խորեն Խորխոռունի - Գադիշոյի եղբայրը
  • Հովսեփ Ա Հողոցմեցի - հայոց կաթողիկոս

Վասակյանք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Վասակ Սյունի - Սյունաց իշխան, Հայաստանի մարզպան
  • Գադիշո Խորխոռունի - Խորխոռունյաց իշխան
  • Արտակ Ռշտունի - Ռշտունյաց իշխան
  • Վարազդուխտ - Վարազվաղանի զարմուհին, Վասակի կողմնակիցը
  • Կոդակ - Վասակի ծառան
  • Վահևունյաց Գյուտ - իշխան

Այլ հայեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Փառանձեմ - Վասակի կինը, Սյունաց իշխանուհի
  • Բաբիկ - մարզպանի որդին
  • Ներսիկ - մարզպանի որդին
  • Ձվիկ - Փառանձեմի օգնականը
  • Արշամ - հարյուրապետ
  • Վարազվաղան - հայ, ցանկանում էր դառնալ մարզպան

Պարսիկներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Հազկերտ - պարսից արքա
  • Վեհմիր - մոգպետ
  • Միհրներսեհ - Պարսից հազարապետ
  • Արամայիդի - Միհրներսեհի կինը
  • Դենշապուհ - մոգապետ
  • Վախթանգ - պարսից իշխան
  • Արշավիր Արշարունյաց - իշխան
  • Մուշկան Նիսալավուրտ - Ավարայրի ճակատամարտում պարսկական զորքի գերագույն հրամանատար
  • Վզուրկ - պարսից հրամանատար

Այլ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Աշուշա - վրաց բդեշխ
  • Վազգեն - վրաց իշխան
  • Բակուր - վրաց իշխան
«Ավարայրի ճակատամարտ», 1482 թ., Ականց անապատ, գործ Կարապետ Բերկրեցու

Հայ շինականներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վեպում նաև մեծ տեղ է հատկացվում շինականներին։ Դրանցից առավել արժանահիշատակ են ներքևում հիշատակվածները, քանի որ ակտիվ մասնակցություն են ցուցաբերել ճակատամարտի ժամանակ ժողովրդական գնդերի կազմում։

  • Սահակ - շինական, ում պարսիկ մեծամեծերը այլանդակեցին
  • Խանդութ - ճակատամարտի ժամանակ հայ գեղջկուհիների առաջնորդը
  • Առաքել - շինականների առաջնորդը ճակատամարտի ժամանակ
  • Սենեքերիմ ավագ - հայ շինական
  • Հակոբոս զինվոր - շինական
  • Պողոս - շինական
  • Հովհաննես Կարապետ - շինական
  • Օհան հայրիկ - շինական
  • Սողոմոն - շինական
  • Արթեն քեռի - ռշտունցի հայ շինական

Վեպում նկարագրվող ճակատամարտեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • 449 թ. - Անգղ ամրոցի ճակատամարտ
    1rightarrow.png Հիմնական հոդված՝ Անգղ ամրոցի ճակատամարտ (449)


  • 451 թ. - Ավարայրի ճակատամարտ
    1rightarrow.png Հիմնական հոդված՝ Ավարայրի ճակատամարտ


Գրաքննադատություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ավետիք Իսահակյանը վեպի մասին գրել է.

Aquote1.png Վեպը բնութագրվում է ռազմական կրակով, յուրաքանչյուր էջից վրնջում են նժույգները, կորովի երիտասարդները պատրաստ են կռվել և զոհվել հայրենիքի համար... Aquote2.png


Հրատարակչություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հայերեն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Վարդանանք (վեպ), գիրք առաջին, Ե., Հայպետհրատ, 1943, 458 էջ, տպ. 4.000:[2]
  • Վարդանանք (վեպ), գիրք երկրորդ, Ե., Հայպետհրատ, 1946, 550 էջ, տպ. 6.000[2]
  • Վարդանանք (վեպ), Ե., Հայպետհրատ, 1951, 722 էջ, տպ. 10.000[2]
  • Վարդանանք (վեպ), Ե., ձայպետհրատ, 1954, 712 էջ, տպ. 10.000:[2]
  • Վարդանանք (վեպ), հատոր առաջին, Կահիրե, 1956, 440 էջ[2]
  • Վարդանանք (վեպ), հատոր երկրորդ, Կահիրե, 1956, 544 էջ[2]
  • Վարդանանք (վեպ), գիրք 1, Ե., «Հայաստան», 1968, 444 էջ, տպ. 50.000[2]
  • Վարդանանք (վեպ), գիրք 2, Ե., «Հայաստան», 1968, 559 էջ, տպ. 50.000[2]
  • Վարդանանք (վեպ), Ե., «Լույս», 1987, 1002 էջ, տպ. 70.000

Ռուսերեն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վրացերեն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ուկրաիներեն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ֆրանսերեն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վարդանանք (վեպ), Փարիզ, 1963[2]

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Վարդանանք (վեպ), Դերենիկ Դեմիրճյան, Ե., «Հայաստան», 1987, 1002 էջ

Աղբյուրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Wikiquote-logo-hy.svg
Վիքիքաղվածքն ունի քաղվածքների հավաքածու, որոնք վերաբերում են