Վարդանանք (պատմավեպ)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto infobox book.png
Վարդանանք
Հեղինակ Դերենիկ Դեմիրճյան
Տեսակ գիրք
Ժանր պատմավեպ
Բնօրինակ լեզու հայերեն
Կերպար(ներ) Վարդան Մամիկոնյան, Եզնիկ Կողբացի, Եղիշե, Ղևոնդ Երեց, Հովսեփ Ա Հողոցմեցի, Վասակ Սյունի, Մովսես Խորենացի և Հազկերտ Բ

«Վարդանանք», Դերենիկ Դեմիրճյանի պատմավեպ: Հայ գրականության նշանավոր ստեղծագործություններից է: Այն գրվել է Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին, որպեսզի բարձր պահի ռազմաճակատում գտնվող հայ զինվորների մարտական ոգին:

Հեղինակը գրքում ներկայացնում է Հայաստանը 5-րդ դարում` հիմնականում պատմելով 451 թվականին Հայաստանում տեղի ունեցած դեպքերի մասին, երբ հայ ժողովուրդը սպարապետ Վարդան Մամիկոնյանի ղեկավարությամբ ապստամբեց և Ավարայրի դաշտում հերոսաբար կռվեց պարսիկների դեմ, որոնք, տիրելով Հայաստանին, ուզում էին հայ ժողովրդին պարտադրել իրենց հավատը:[1]

Մամիկոնյանների դրոշը

Ստեղծման պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վեպը հայոց պատմության մեջ շրջադարձային նշանակություն ունեցող` 5-րդ դարի ազգային պատմության, փիլիսոփայության, քաղաքական ու կրոնադավանաբանական դիրքորոշման ընդհանրացումն է: Հեղինակն այս վեպը գրելու գաղափարի շուրջ երկար է մտածել: Նա սկզբնական շրջանում ցանկանում էր գրել 5-րդ դարի մասին՝ «Մեսրոպ Մաշտոց», «Վարդանանք», «Վահանանց պատերազմ», սակայն երբ բռնկվեց Հայրենական մեծ պատերազմը Դերենիկ Դեմիրճյանը փոխեց իր մտադրությունը և սկզբում գրեց «Վարդանանք»: Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին Հայաստանում տիրող իրավիճակը կարծես-թե նույնն էր ինչ-որ 451 թվականին:

Aquote1.png Գրել պատմական-հայրենասիրական(միայն) վեպ, չեմ կամենում: Եթե չպիտի լինի վեպում որևէ նոր բան, չարժե գրելը: Ես կարծում եմ, որ ամեն ազգային նշանակություն ունեցող վեպ պիտի համաշխարհային, համամարդկային մի բան ունենա: Դա միայն իրավունք ունի ազգային լինելու, կամ արժե միայն այդպիսի ազգային գրականություն ունենալ ... Aquote2.png
Aquote1.png Եվ ես երգեցի-ուժեղ, թե թույլ` հոգ չէ(не беда!)-Վարդանանց երգը, որ ես նվիրաբերում եմ բոլոր ազատագրված, ազատագրվող և ազատագրության դաշտին ոտը դնելուն սպասող բոլոր ժողովուրդներին... Aquote2.png


Սկզբնաղբուրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վեպի սկզբնաղբյուրներն են 5-րդ դարի պատմիչներ Եղիշեի «Վասն Վարդանայ և հայոց պատերազմին» և Ղազար Փարպեցու «Պատմութիւն հայոց» երկերը:

Պատմական շրջան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դերենիկ Դեմիրճյանը նկարագրում է 5-րդ դարում Հայաստանում տեղի ունեցող իրադարձությունները, երբ պարսից Հազկերտ II թագավորի հարկահանները ծանրացրել էին Հայաստանի վիճակը, և ցանկանում էին Հայաստանում հաստատել Զրադաշտականություն: Նկարագրում է Հայոց սպարապետ Վարդան Մամիկոնյանին և նրա կողմնակիցներին (Վարդանանց): Նկարագրում է դավաճան Վասակ Սյունուն, նրա կողմնակիցներին՝ վասակյանց: Առավել պատկերավոր նկարագրվում է 451 թվականի մայիսի 26-ին Ավարայրի դաշտում Տղմուտ գետի մոտ տեղի ունեցած Ավարայրի ճակատամարտը: Ճակատամարտում հայկական զորքը բարոյական հաղթանակ է տանում, չնայած թշնամու զորքերի գերակշռության:

Պատասխան թուղթը ուղղված արյաց տերությանը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Aquote1.png «Հովսեփ Կաթողիկոսը մեծամեծներից մինչև փոքրերը միաբանյալներով հանդերձ, մեծ Հազարապետիդ արյաց և անարյաց, Միհրներսեհիդ, շատ խաղաղասեր մտքով ողջույն է հղում ամենամեծ Սպարապետիդ արյաց: Եթե մի փոքր մի կողմ նետեիր քո իշխանության փքել մեծացնելը և ընկերաբար պայքար մտնեիր, գիտեմ, որ ուրիշ անգամ ամեն բանով դու շատ իմաստուն ես: Աշխարհս նյութեղեն է, և նյութերը տարբեր-տարբեր և իրարու հետ հակառակ. մեկ է այս հակառակորդների ըստեղծողը, որ սրանց իրար է բերում, սիրելությամբ հաշտեցնում: Մեղմացնում է կրակի ջերմությունը օդի հովությամբ, օդի դժնդակ խստությունը՝ կրակի արծարծմամբ, նույնպես և մանրամաղ փոշիացած հողը՝ ջրի սալահատակ պնդացած հողի կպչելով: Այս ահվատից չեն կարող խախտել մեզ ո՛չ հրեշտակ, ո՛չ մարդիկ, ո՛չ հուր, սուր: Այլևս դու այս ամեն բանի մասին մեզ մի հարցնիր, որովհետև ոչ թե մարդու հետ է մեր հավատի ուխտը, որ խաբվենք իբրև երեխաներ, այլ անխզելի է աստծո հետ, որ չի կարելի քանդել և հեռու նետել ո՛չ այժմ և ո՛չ ապա, և ո՛չ հավիտյանս, և ո՛չ հավիտենից հավիտյանս:»:
- Հայաստանի մեծամեծներից պարսիկներին(Վարդանանք(պատմավեպ) , Երևան, «Լույս», 1987, էջ 165-167)
Aquote2.png


Վեպի հերոսներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վարդանանք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Վարդան Մամիկոնյան - հայոց սպարապետ
  • Համազասպ Մամիկոնյան - սպարապետի եղբայրը, սեպուհ
  • Զոհրակ Մամիկոնյան - սպարապետի որդին
  • Շուշանիկ Մամիկոնյան - սպարապետի դուստրը
  • Մամիկոնյան Մեծ տիկին - սպարապետի մայրը
  • Մամիկոնյան տիկին - սպարապետի կինը
  • Դավիթ - Մամիկոնյանների սեպուհը
  • Արծվի - սպարապետի թիկնապահը
  • Ատոմ Գնունի - Գնունյաց իշխան
  • Արտակ Մոկաց - Մոկաց իշխան
  • Գեդեոն - ռշտունյաց սեպուհ
  • Անահիտ - Արտակ Մոկացի կինը, ռշտունյաց Գեդեոն սեպուհի դուստրը
  • Աստղիկ - Գեդեոնի դուստրը
  • Վահան Ամատունի - Հազարապետ, Ամատունյաց իշխան
  • Ներշապուհ Արծրունի - Արծրունյաց տեր
  • Արսեն Ընծայոց - հայոց այրուձիի իշխաններից
  • Գարեգին Սրվանձտյա - հայ իշխան, այրուձիի հրամանատար
  • Եզնիկ Կողբացի - հոգևորական, ճակատամարտի մասնակից
  • Եղիշե - հոգևորական, ճակատամարտի մասնակից
  • Ղևոնդ Երեց - հոգևորական, ճակատամարտի մասնակից
  • Տաճատ Գթնունի - իշխան
  • Ներսես Քաջբերունի - իշխան
  • Խորեն Խորխոռունի - Գադիշոյի եղբայրը
  • Հովսեփ Ա Հողոցմեցի - հայոց կաթողիկոս

Վասակյանք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Վասակ Սյունի - Սյունաց իշխան, Հայաստանի մարզպան
  • Գադիշո Խորխոռունի - Խորխոռունյաց իշխան
  • Արտակ Ռշտունի - Ռշտունյաց իշխան
  • Վարազդուխտ - Վարազվաղանի զարմուհին, Վասակի կողմնակիցը
  • Կոդակ - Վասակի ծառան
  • Վահևունյաց Գյուտ - իշխան

Այլ հայեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Փառանձեմ - Վասակի կինը, Սյունաց իշխանուհի
  • Բաբիկ - մարզպանի որդին
  • Ներսիկ - մարզպանի որդին
  • Ձվիկ - Փառանձեմի օգնականը
  • Արշամ - հարյուրապետ
  • Վարազվաղան - հայ, ցանկանում էր դառնալ մարզպան

Պարսիկներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Հազկերտ - պարսից արքա
  • Վեհմիր - մոգպետ
  • Միհրներսեհ - Պարսից հազարապետ
  • Արամայիդի - Միհրներսեհի կինը
  • Դենշապուհ - մոգապետ
  • Վախթանգ - պարսից իշխան
  • Արշավիր Արշարունյաց - իշխան
  • Մուշկան Նիսալավուրտ - Ավարայրի ճակատամարտում պարսկական զորքի գերագույն հրամանատար
  • Վզուրկ - պարսից հրամանատար

Այլ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Աշուշա - վրաց բդեշխ
  • Վազգեն - վրաց իշխան
  • Բակուր - վրաց իշխան
«Ավարայրի ճակատամարտ», 1482 թ., Ականց անապատ, գործ Կարապետ Բերկրեցու

Հայ շինականներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վեպում նաև մեծ տեղ է հատկացվում շինականներին: Դրանցից առավել արժանահիշատակ են ներքևում հիշատակվածները, քանի որ ակտիվ մասնակցություն են ցուցաբերել ճակատամարտի ժամանակ ժողովրդական գնդերի կազմում:

  • Սահակ - շինական, ում պարսիկ մեծամեծերը այլանդակեցին
  • Խանդութ - ճակատամարտի ժամանակ հայ գեղջկուհիների առաջնորդը
  • Առաքել - շինականների առաջնորդը ճակատամարտի ժամանակ
  • Սենեքերիմ ավագ - հայ շինական
  • Հակոբոս զինվոր - շինական
  • Պողոս - շինական
  • Հովհաննես Կարապետ - շինական
  • Օհան հայրիկ - շինական
  • Սողոմոն - շինական
  • Արթեն քեռի - ռշտունցի հայ շինական

Վեպում նկարագրվող ճակատամարտեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • 449 թ. - Անգղ ամրոցի ճակատամարտ
    1rightarrow.png Հիմնական հոդված՝ Անգղ ամրոցի ճակատամարտ (449)


  • 451 թ. - Ավարայրի ճակատամարտ
    1rightarrow.png Հիմնական հոդված՝ Ավարայրի ճակատամարտ


Գրաքննադատություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ավետիք Իսահակյանը վեպի մասին գրել է.

Aquote1.png Վեպը բնութագրվում է ռազմական կրակով, յուրաքանչյուր էջից վրնջում են նժույգները, կորովի երիտասարդները պատրաստ են կռվել և զոհվել հայրենիքի համար... Aquote2.png


Հրատարակչություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հայերեն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Վարդանանք (վեպ), գիրք առաջին, Ե., Հայպետհրատ, 1943, 458 էջ, տպ. 4.000:[2]
  • Վարդանանք (վեպ), գիրք երկրորդ, Ե., Հայպետհրատ, 1946, 550 էջ, տպ. 6.000[2]
  • Վարդանանք (վեպ), Ե., Հայպետհրատ, 1951, 722 էջ, տպ. 10.000[2]
  • Վարդանանք (վեպ), Ե., ձայպետհրատ, 1954, 712 էջ, տպ. 10.000:[2]
  • Վարդանանք (վեպ), հատոր առաջին, Կահիրե, 1956, 440 էջ[2]
  • Վարդանանք (վեպ), հատոր երկրորդ, Կահիրե, 1956, 544 էջ[2]
  • Վարդանանք (վեպ), գիրք 1, Ե., «Հայաստան», 1968, 444 էջ, տպ. 50.000[2]
  • Վարդանանք (վեպ), գիրք 2, Ե., «Հայաստան», 1968, 559 էջ, տպ. 50.000[2]
  • Վարդանանք (վեպ), Ե., «Լույս», 1987, 1002 էջ, տպ. 70.000

Ռուսերեն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վրացերեն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ուկրաիներեն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ֆրանսերեն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վարդանանք (վեպ), Փարիզ, 1963[2]

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Վարդանանք (վեպ), Դերենիկ Դեմիրճյան, Ե., «Հայաստան», 1987, 1002 էջ

Աղբյուրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Wikiquote-logo-hy.svg
Վիքիքաղվածքն ունի քաղվածքների հավաքածու, որոնք վերաբերում են