Մետաքսե

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto infobox auteur.png
Մետաքսե
Մետաքսե Պողոսյան
Մետաքսե.jpg
Ծնվել է 1926 դեկտեմբերի 23
Ծննդավայր Արթիկ, Շիրակի մարզ, Հայաստան
Վախճանվել է օգոստոսի 10, 2014({{padleft:2014|4|0}}-{{padleft:8|2|0}}-{{padleft:10|2|0}})
Վախճանի վայր Երևան, Հայաստան
Մասնագիտություն հասարակական գործիչ, բանաստեղծ և արձակագիր
Լեզու հայերեն
Ազգություն հայ
Պարգևներ
Մովսես Խորենացու մեդալ
Մետաքսե Վիքիքաղվածքում

Մետաքսե (Մետաքսե Պողոսյան, դեկտեմբերի 23, 1926, Արևշատ - օգոստոսի 10, 2014, Երևան) ճանաչված հայ բանաստեղծուհի, գրող, թարգմանիչ և հասարակական գործիչ, Հայաստանի գրողների միության անդամ, Արցախյան շարժման ակտիվ մասնակից։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մետաքսեն ծնվել է Արթիկի շրջանի Արևշատ (այժմ՝ Շիրակի մարզ) գյուղում։ Վաղ տարիքում որբացել է և մեծացել է Գյումրու մանկատանը։ 1952 թվականին ավարտել է Երևանի Խաչատուր Աբովյանի անվան պետական մանկավարժական ինստիտուտը, 1958 թվականին՝ ԽՍՀՄ Գրողների միությանը կից Մոսկվայի Գորկու անվան գրականության ինստիտուտը:

Որպես նավաստի աշխատել է «Լիպեցկ» շոգենավում, որով եղել է Եգիպտոսում և Ալբանիայում։ 1963 թվականից եղել է Հայաստանի գրողների միության անդամ, 1989-1991 թվականներին՝ Հայաստանի Մայրության հիմնադրամի փոխնախագահը, 1992-1995 թվականներին՝ արցախյան պատերազմում զինվորների աջակցության հանձնաժողովի նախագահը։

Մետաքսեն երեք տասնյակից ավելի գրքերի հեղինակ է, որոնցից են՝ «Զգույշ, սիրտ է», «Սերը հավատ է». «Արցունքները չեն ծերանում», «Հազար ու մի սեր», «Երբ ես գալու, Տեր» և 1995 թվականին հրատարակել է «Շամիրամ» պոեմը։ Մանկական գրքերից են «Մաքրասեր Լիլիթը», «Լիլիթը և բադիկները», «Աչիկի և Վաչիկի զրույցը», «Ճստիկը» գրքերը։ Մոսկվայում հրատարակվել է ռուսերեն «Ճակատագիր», «Կյանքի գրկում», «Հազար ու մի սեր» գրքերը։

Մետաքսեի հուշատախտակը Երևանի Տիգրան Մեծ պողոտայում

Մետաքսեն թարգմանվել է անգլերեն, գերմաներեն, իսպաներեն, իտալերեն, չեխերեն, մակեդոներեն, լեհերեն, բուլղարերեն, ռուսերեն, սերբերեն և ուրիշ լեզուներով։ Մետաքեն թարգմանել է ռուս բանաստեղծուհի Բելլա Ախմադուլինայի «Բանաստեղծություններ», սլովակ Միրոսլավ Վալեկի «Հեռավոր հանդիպում», ռումին դասական Թուդոր Արգեզիի «Խորհրդավոր սաղմոս» բանաստեղծական գրքերը և մակեդոնացի Սլավկա Մանևայի «Ջիջի» մանկական պատմվածքների գիրքը։ Նա, որպես պատվիրակ մասնակցել է պոեզիայի միջազգային մի շարք փառատոնների և իր ստեղծագործություններով բարձր է պահել հայ պոեզիայի հռչակը։

1985 թվականին ԽՍՀՄ գրողների պատվիրակության կազմում Մետաքսեն եղել է Իտալիայում և Սիրակուզա քաղաքի «Լացող Տիրամայր» հյուրանոցում, արժանացել է Աստծո տեսիլքին, որը ներշնչել է բանաստեղծուհուն Հայաստան վերադառնալուց հետո գրելու «Ամենափրկիչ», «Հովհաննես Մկրտիչ» և «Աստծո տեսիլք» պոեմները, որոնք առանձին գրքերով հրատարակվել են հայերեն և անգլերեն լեզուներով։ 2003 թվականին Մետաքսեն այդ պոեմներն ուղարկել է Վատիկան, Հռոմի Պապ Հովհաննես Պողոս Երկրորդին նամակում՝ պատմելով Սիրակուզայի տեսիլքը։ Պատասխան նամակում Հռոմի Պապը գրել է, որ իր աղոթքների մեջ հիշելու է բանաստեղծուհու անունը և «Աստծո օրհնանքները շռայլորեն ցողում է նրա վրա»

Վախճանվել է 2014 թվականին օգոստոսի 11-ին։

Պարգևներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • ՀՀ ՊՆ ոսկե և «Զորավար Անդրանիկ» մեդալներ, 1998:
  • Արցախի ազատագրման գործում ունեցած ավանդի համար ոսկե մեդալ, 2004:
  • Մովսես Խորենացու մեդալ, 2008:

Երկեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Նվիրում, Երևան, 1968, 152 էջ:
  • Զգույշ, սիրտ է, Երևան, 1974, 183 էջ:
  • Սիրո թալիսման, Երևան, 1983, 160 էջ:
  • Արցունքները չեն ծերանում, Երևան, 1989:
  • Հովհաննես Շիրազը իմ հուշերում, Երևան, 2001:
  • Երբ ես գալու, Տեր, Երևան, 2003:
  • Հովհաննես Մկրտիչ, «Զանգակ-97» հրատարակչություն, Երևան, 2003:
  • Պարույր Սևակը իմ կյանքում, Երևան, 2004:

Թարգմանություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Նադյա Կեխլիբարովա, «Երկինքը նորից հինեց լույսերի շղարշը փիրուզ...» (բանաստեղծություն): «Գարուն», 1967, № 3, էջ 54։
  • Բելլա Ախմադուլինա, Բանաստեղծություններ, Ե., Հայաստան, 1968, 64 էջ: Բովանդակություն՝ «Թանկ ժամանակդ...»; Թախանձանք; Մոմ; Ձմեռ; Լուսնոտներ; Փոքրիկ ինքնաթիռներ; Հրաժեշտ; Ուրիշ է; Բնանկար; Կեմերովո; Մթնշաղ; Աշուն; Երազ; Շոպենի մազուրկան; Մարտ; Համրություն; Գիշեր; «Վրաստանը երազում...»; Սարսուռ:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Wikiquote-logo-hy.svg
Վիքիքաղվածքն ունի քաղվածքների հավաքածու, որոնք վերաբերում են
Մետաքսե հոդվածին